Φοβάμαι ότι δεν μπορώ να πω αυτά που θέλω για το «Άμνετ» με τρόπο που θα πάει περιφερειακά του σπόιλερ, οπότε αναγκαστικά θα αφεθώ εντελώς στην αγκαλιά του. Προειδοποιώ λοιπόν εξαρχής ότι το κείμενο έχει σπόιλερ και προχωράω.
Βρισκόμαστε στα τέλη του 16ου αιώνα και κάπου στην επαρχιακή Αγγλία boy meets girl. Εκείνος κάνει ιδιαίτερα λατινικών για να ξεπληρώσει τα χρέη του πατέρα του, που είναι κατασκευαστής γαντιών και θεωρεί τον γιο του ανεπρόκοπο γιατί δεν πιάνουν τα χέρια του στη γαντοραπτική. Του δίνει και μπερτάκια ξύλο μάλιστα, μολονότι είναι κοτζάμ γαϊδούρι. Αλλά πιο σημαντική από εκείνον είναι εκείνη. Εκείνη λένε ότι είναι κόρη μάγισσας, πού τη χάνεις πού τη βρίσκεις, στα δάση τριγυρνά σαν ξωτικό, καλύτερος της φίλος είναι ένα γεράκι που έρχεται και κάθεται πάνω στο ειδικό της γάντι, φτιάχνει μαντζούνια, διαβάζει το μέλλον, παραμένοντας παρόλα αυτά ταυτόχρονα και μέλος καλής τοπικής οικογενείας. Ερωτεύονται τα παιδιά αμέσως, λογοδίνονται μεταξύ τους αμέσως, γκαστρώνονται μεταξύ τους αμέσως, όσο κι αν τσινάνε τα σόγια παντρεύονται μεταξύ τους και αμέσως.
Εκείνη πάει και γεννά στο δάσος, τέτοια είναι, εκείνος πάλι όσο καλά κι αν είναι μαζί της δεν την πολυπαλεύει με την τόση επαρχία, το κεφάλι του είναι γεμάτο λέξεις, τις γράφει στα χαρτιά του, αλλά εδώ που βρίσκεται τι να τις κάνει; Πρέπει να ανοίξει τα φτερά του, να πάει στο Λονδίνο που μαζεύεται ο πολύς ο κόσμος. Εκείνη όχι μόνο την καταλαβαίνει την ανάγκη του, αλλά τον σπρώχνει και να το κάνει. Στο μεταξύ γεννάνε και δυο ακόμα παιδιά, δίδυμα. Και η ζωή συνεχίζεται, αρκετά ευτυχισμένα θα έλεγε κανείς, τα δίδυμα φοράνε και το ένα τα ρούχα του άλλου για να ξεγελάσουν και καλά τους υπόλοιπους, στην πραγματικότητα όμως επειδή είναι θιασώτες της θεωρίας του κοινωνικού φύλου, μάνα και παιδιά στην επαρχία, πατέρας λείπει σε ταξίδι για δουλειές και αριστουργήματα στην πρωτεύουσα, κάθε τόσο έρχεται όμως, τους αγόρασε τώρα και το πιο μεγάλο σπίτι στο Στράντφορντ, ο καθένας να είναι καλύτερα εκεί που αναπνέει καλύτερα, ο πατέρας στον αέρα της πόλης με τα θέατρα, η μητέρα στη μητέρα φύση της με τα αγαπημένα της παιδάκια, κι όταν είναι κι όλοι μαζί αγγίζουν και την τελειότητα.
Jessie Buckley stars as Agnes and Paul Mescal as William Shakespeare in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Paul Mescal stars as William Shakespeare in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Courtesy of Focus Features / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Και τότε χτυπάει την πόρτα τους η μεγάλη τραγωδία. Θα τον χάσουν τον μονάκριβο τους γιο, θα τον χάσουν τον Άμνετ τους. Και μετά (από λίγα χρόνια) ο πατέρας (που τυγχάνει να είναι ο Γουίλιαμ ο Σαίξπηρ) θα γράψει τον «Άμλετ». Που όπως έχουμε πληροφορηθεί από την πρώτη στιγμή της ταινίας, την εποχή εκείνη Άμνετ και Άμλετ ήταν πάνω κάτω το ίδιο όνομα και όχι διαφορετικά. Τον «Άμλετ» βέβαια που είναι ένα έργο το οποίο δεν λες κι ότι σχετίζεται ιδιαίτερα με την απώλεια ενός μικρού παιδιού. Αλλά τι σημασία έχει; Για τις ανάγκες του μυθιστορήματος της Μάγκι Ο’Φάρελ του 2020 και της ταινίας της Κλόι Ζάο, που διασκευάζει το 2025 σεναριακά το βιβλίο μαζί με τη συγγραφέα, σχετίζεται πάρα μα πάρα πολύ. Τι κι αν ο μύθος πάνω στον οποίο έγραψε ο Σαίξπηρ το θεατρικό προϋπήρχε αιώνες πριν, με τον ήρωα να ονομάζεται από τότε Άμλετ, δεν μπορεί να είναι σύμπτωση αυτό με τα ονόματα σου λένε. Και πάνε και τα κολλάνε. Βρίσκει τρόπο ο ποιητής να μιλήσει και για το τραύμα του μας λένε. Και κάπως έτσι φτάνουμε στην τελική ευθεία της ταινίας, σε μια παράσταση καθαρτική και λυτρωτική για τη μαμά του Άμνετ και θεατή της παράστασης του «Άμλετ», για τον μπαμπά του Άμνετ και συγγραφέα και ηθοποιό στην παράσταση του «Άμλετ», για εμάς τους θεατές του «Άμνετ», αλλά και για τους υπόλοιπους θεατές της παράστασης του «Άμλετ», που μπορεί να μην πιάνουν τις συνδέσεις με το νεκρό παιδάκι, έχουν όμως τη δυνατότητα να συγκινηθούν με το έργο αυτό καθαυτό. Κερασάκι στην τούρτα της συγκίνησης ότι ο Μαξ Ρίχτερ έχει γράψει μεν και πρωτότυπη μουσική για την ταινία, για την οποία είναι και υποψήφιος για όσκαρ, στην μεγάλη κορύφωση του τέλους όμως ακούγεται το κομμάτι του “Οn the Nature of Daylight”, που έχει ακουστεί στην διάρκεια των ετών σε σκηνές κορύφωσης σε μια σειρά από ταινίες και σειρές, ανάμεσα στις οποίες το “Shutter Island”, το “Arrival” και το “The Last of Us”.
Αν λοιπόν τελικά το θέμα του «Άμνετ» είναι η σχέση της τέχνης με τη ζωή, αν η ταινία στη δεύτερη ώρα της μας ρίχνει στα πολύ βαθιά του συναισθήματος, πρώτα δείχνοντας μας αναλυτικότατα τον θάνατο ενός μικρού παιδιού και την ριζική οδύνη που τον ακολουθεί και στη συνέχεια προσφέροντάς μας την θεατρική παράσταση ως μηχανισμό αντιμετώπισης και μεταστοιχείωσής της οδύνης, ένα ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: ολόκληρη η πρώτη ώρα της ταινίας δαπανήθηκε προκειμένου να μας δείξει πρόσωπα, πράγματα και καταστάσεις που κινούνται προς ποια κατεύθυνση και εξυπηρετούν ποιο δραματουργικό σκοπό; Το ποια είναι η συγκεκριμένη γυναίκα και ποια η σχέση της με τη φύση προβάλλεται ως τόσο καθοριστικό για ποιο λόγο; Εάν παράλληλα με τη φάση της με τη φύση είχε φανεί μια κάποιου είδους αρνητική της διάθεση απέναντι στο θέατρο, αν είχε στηθεί ή έστω υπονοηθεί ένα δίπολο φύσης – πολιτισμού, ενδεχομένως να έστεκε περισσότερο η παρθένα και εκστατική ματιά της στο φινάλε. Αλλά δεν είχαμε καν κάτι τέτοιο, ίσως γιατί κάτι τέτοιο θα την χρωμάτιζε και αρνητικά και δεν θέλαμε να πάμε εκεί. Επίσης τι είναι όλα αυτά τα ημιμεταφυσικά – ημιαλληγορικά – ημιδενξέρω τι, με τα μωρά που έχουν πεθάνει αλλά τελικά δεν έχουν πεθάνει ή με τις ανταλλαγές θανάτων των παιδιών; Ποια ταινία αφορούν και πώς σχετίζονται με την ταινία που τελικά είδαμε;
Jacobi Jupe stars as Hamnet in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Courtesy of Focus Features / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Jessie Buckley stars as Agnes in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Yπάρχει μια πολύ σημαντική φετινή ταινία που θέλει τελικά να μιλήσει ακριβώς για τη σχέση τέχνης και ζωής και που το κάνει με τρόπο καίριο και βαθιά συγκινητικό. Μόνο που -κατά τη γνώμη μου πάντα- δεν είναι το «Άμνετ» της Κλόι Ζάο αλλά η «Συναισθηματική Αξία» του Γιόακιμ Τρίερ. Και είναι ενδιαφέρον ότι κι εκεί μεν για μεγάλο διάστημα προσπαθείς να βρεις το κεντρικό της ζητούμενο, όταν όμως το βρίσκεις ό,τι έχει προηγηθεί δεν μοιάζει περιττό, αλλά έρχεται σε πολύ μεγάλο βαθμό να κολλήσει με τον πυρήνα της. Η σκηνοθέτις Ζάο (“Nomadland” με όσκαρ σκηνοθεσίας και καλύτερης ταινίας, «Καλπάζοντας με το Όνειρο») κάνει πολύ καλά τη δουλειά της και αν δεν την έκανε τόσο καλά, ούτε τέτοια συναισθηματική επίδραση θα είχε στους θεατές ούτε τέτοιο ρεύμα στα βραβεία (Χρυσή Σφαίρα Δραματικής Ταινίας – 8 υποψηφιότητες για Όσκαρ), η σεναριογράφος όμως Ζάο την έκανε πολύ λιγότερο καλά.
Για να το πω έτσι: όταν μια μάνα χάνει το παιδί της και το κέντρο βάρους γίνεται η οδύνη της, το τι είδους άνθρωπος ήταν η μάνα, αν ήταν κόρη μάγισσας, αν την έβρισκε με τα γεράκια της, αν διάβαζε το μέλλον, αν είχε προκαταλήψεις, αν, αν, αν, είναι τελικά εκτός θέματος. Τα κεντρικά θέματα του «Άμνετ», αυτά τα οποία κάνουν τον κόσμο να κλαίει, αυτά που θα μείνουν, είναι από την μια η οδύνη και από την άλλη η μεταμορφωτική διάσταση της τέχνης. Να το προσπεράσουμε όμως κάπως αυτό, να πούμε ένα χαλάλι και να μείνουμε στις μεγάλες συγκινήσεις του δεύτερου μέρους; Για χάρη της συζήτησης ας το κάνουμε.
Αν ο Σαίξπηρ ήθελε να γράψει για μια τόσο συγκεκριμένη προσωπική πληγή, αν ήθελε να γράψει για έναν τόσο συγκεκριμένο οικογενειακό πόνο, εικάζει κανείς ότι θα είχε τρόπο να τα ενσωματώσει σε κάποιο έργο του πιο ευθέως και δεν θα χρειαζόταν να τα καμουφλάρει τόσο πολύ. Είναι τόσο άλμα επί αλμάτων το εύρημα της Ο’Φλάνερι και εδώ και της Ζάο, για τη σύνδεση του θανάτου του Άμνετ με τον «Άμλετ», που χρειάζεται να μας το εξηγήσει η πρωταγωνίστρια («Κοίτα τι έφτιαξε ο μπαγάσας. Άλλαξε θέση με το παιδί του»), μπας και μπούμε κι εμείς μέσα στο «μυστικό». Πόσο περισσότερο μπορούμε να τραβήξουμε κάτι προκρούστεια για να χωρέσει στη φάση μας; Αν τώρα η μητέρα του βλέπει στο σανίδι με έναν τρόπο τον γιο της αναστημένο και ζωντανό, πόσα άλλα στοιχεία μέσα στον «Άμλετ» κολλάνε; Ένα επιπρόσθετο ερώτημα είναι το πόσο κολλάει ας πούμε ο μονόλογος του «Να ζει κανείς ή να μη ζει» πάνω στον θάνατο του παιδιού σου; Αν τον γράφεις για σένα και τον απαγγέλλεις εσύ πάνω σε μια γέφυρα φλερτάροντας με την αυτοκτονία, ΟΚ, ας περάσει. Αν τον γράφεις όμως για να τον απαγγείλει εκείνος που έχει το όνομά του παιδιού σου και που βλέποντάς τον η μάνα του συγκινείται γιατί βλέπει και κάπως εκείνον, αν η λογική είναι αυτή, τότε δεν βρισκόμαστε στον «Άμλετ» αλλά στη «Φόνισσα».
Jessie Buckley stars as Agnes and Paul Mescal as William Shakespeare in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Paul Mescal stars as William Shakespeare, Jessie Buckley as Agnes and Bodhi Rae Breathnach as Susanna in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Να πούμε όμως ένα δεύτερο μεγάλο χαλάλι και να τα προσπεράσουμε κι όλα αυτά; Έστω λοιπόν. Τι μας απομένει σε αυτό το πλαίσιο; Ότι ένας πατέρας – καλλιτέχνης βρίσκει τρόπο μέσω της τέχνης να μιλήσει για το τραύμα του; Δεν τον έχουμε ξαφνικά μικρύνει πάρα πολύ τον Σαίξπηρ έτσι; Δεν μικραίνουμε πάρα πολύ και τον «Άμλετ» έτσι; Ή ότι μια μάνα καταφέρνει να λυτρωθεί κάπως από το πένθος της και να βρει μια ανάταση μέσω της τέχνης και του θεάτρου; Η φάση δηλαδή τελικά της ταινίας που παρακολουθούμε και τα όλο αναγνώριση βλέμματα εκείνης προς εκείνον ποια είναι; Βρε Μπιλάκο μου, τι μεγάλη παρεξήγηση ήταν αυτή, πόσο σε είχα αδικήσει, πόνεσες τελικά κι εσύ ως πατέρας για το αδικοχαμένο βλαστάρι μας, δεν είσαι απλά ένας τύπος που κυνηγά την καριέρα του ή έστω τα φαντάσματα της γραφής του, σε κατατρέχει και το φάντασμα του γιόκα μας, τώρα μου απέδειξες περίτρανα κι εσύ ότι πονάς; Κι αυτό εν έτει 2026 είναι σημείο τομής για το σινεμά; Μήπως από την εποχή του Σαίξπηρ έχουμε πάει πάρα πολύ πίσω πολιτισμικά αντί για πάρα πολύ μπροστά;
Μα ένα λεπτό, μήπως τα υπεραναλύω αντί να αφεθώ στο συναίσθημα; Ναι, οι σκηνές του θεάτρου είναι όντως πάρα πολύ επιδραστικές. Κλέβουν όμως πολλαπλώς. Παίρνουν το όνομα του Σαίξπηρ για να πατήσουν πάνω του, παίρνουν τον Άμλετ για να πατήσουν πάνω του, ακόμα και στην ιστορία που έχουν φτιάξει πρέπει να πατήσεις σε κάτι πάρα πολύ τραβηγμένο και τελικά πάρα πολύ απλουστευτικό προκειμένου να συνδεθείς και να συγκινηθείς. Κλέβουν επίσης με το χιλιοπαιγμένο μουσικό κομμάτι της κορύφωσης, κλέβουν τέλος με το τέχνασμα του ηθοποιού που παίζει τον Άμλετ που είναι ο μεγάλος αδελφός του ηθοποιού που παίζει τον Άμνετ και μοιάζουν. Αλλά δεκτόν: ίσως στην τέχνη, σε κάθε κλοπή που τελικά πιάνει και λειτουργεί, θα έπρεπε να εξετάζουμε μόνο το τελικό της αποτύπωμα και να αφήναμε στην άκρη όλα τα υπόλοιπα. Αρκεί να λειτουργεί. Κι αφού λειτουργεί για τους πολλούς, θα πω ένα τρίτο και πιο ειλικρινές απ’ τα δύο προηγούμενα χαλάλι.
Jacobi Jupe stars as Hamnet, Bodhi Rae Breathnach as Susanna and Olivia Lynes as Judith in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Paul Mescal stars as William Shakespeare in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Agata Grzybowska / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
Μετά την Φράνσις Μακ Ντόρμαντ και το “Nomadland”, η Κλόι Ζάο είναι έτοιμη να δει μια ακόμα πρωταγωνίστριά της να παίρνει Όσκαρ Α’ Γυναικείου τα τελευταία χρόνια, κάνοντας παρέα στον Γιώργο Λάνθιμο που είδε να το πετυχαίνουν η Ολίβια Κόλμαν με την «Ευνοούμενη» και η «Έμα Στόουν» στο “Poor Things”. Η Τζέσι Μπάκλει έχει ένα ρόλο γραμμένο για να της δώσει όσκαρ και ανταποκρίνεται ψυχή τε και σώματι στις ανάγκες του, με αποτέλεσμα να είναι το φαβορί απέναντι σε ιδιαίτερα αξιόλογες επίσης ερμηνείες, της Ρόουζ Μπερν του «Αν Είχα Πόδια θα σε Κλωτσούσα», της Ρενάτε Ρέινσβε της «Συναισθηματικής Αξίας», της Έμα Στόουν για τη «Βουγονία» και της Κέιτ Χάντσον για το “Song Sung Blue”.
O Πολ Μεσκάλ από την άλλη δεν τα κατάφερε να μπει στην ανδρική πεντάδα. Eίναι πολύ δυνατή η φετινή πεντάδα, αλλά και θα χωρούσε και θα του άξιζε. Οπότε το προσωπικό μου ζήτημα μαζί του δεν έχει να κάνει με το πόσο καλός ηθοποιός είναι. Ωστόσο μάλλον κάτι συμβαίνει μαζί του και μετά το “Αftersun” και το “Αll of us Strangers” συμπληρώνει ως πρωταγωνιστής μια τριάδα ταινιών με τις οποίες έχω περισσότερο ή λιγότερο στραβώσει και που όλες τους μου βγάζουν κάποιου είδους επιτήδευση, χειραγώγηση, οριακά και δηθενιά (με έξτρα μπόνους στραβώματος, αν και για διαφορετικούς λόγους, τη «Χαμένη Κόρη», στην οποία όμως είχε δεύτερο ρόλο).
Διαβάζω ότι στην πρεμιέρα της ταινίας στο φεστιβάλ του Τορόντο, η Κλόι Ζάο ζήτησε απ’ το κοινό να διαλογιστεί μαζί της. Το έκανε λέει συχνά και στα γυρίσματα, σαν υπενθύμιση του πόσο σημαντικό είναι να βρισκόμαστε οι άνθρωποι στο ίδιο μέρος. Κάλεσε τους θεατές στην αίθουσα να κοιτάξουν τους άλλους γύρω τους, μπροστά τους και πίσω τους. Τους ζήτησε να βάλουν τα χέρια τους στο στήθος τους, να κλείσουν τα μάτια τους, να αφήσουν το βάρος του κορμιού τους γίνει λίγο πιο βαρύ, να νιώσουν το έδαφος κάτω τους, να πάρουν τρεις βαθιές ανάσες, αναστενάζοντας δυνατά σε κάθε εκπνοή και να νιώσουν τις δονήσεις. Να μην σηκώνουμε τόσο υπεροπτικά το φρύδι σε αυτά, να είμαστε πιο ανοιχτοί, άλλωστε η Ζάο είναι κι από την Άπω Ανατολή; Ναι, αλλά τότε να μην ειρωνευόμαστε και την ύπνωση του Γιάννη Σμαραγδή στον Αντώνη Μυριαγκό ώστε να συνομιλήσουν με τον Καποδίστρια. Κι εδώ που τα λέμε όταν πεθαίνει το παιδάκι, την Παναγία μπορεί να μην την βλέπει, το γεράκι του το βλέπει όμως. Εν πάση περιπτώσει δεν θέλω φυσικά να συγκρίνω τον «Άμνετ» με τον «Καποδίστρια». Απέχει έτη φωτός. Αλλά μάλλον κι από τον Σαίξπηρ απέχει αρκετά, αφού, όσο κι αν φαίνεται ότι συνομιλεί δημιουργικά μαζί του, τον χρησιμοποιεί ως κλικμπέιτ για να τον στενέψει και να τον φέρει στα μέτρα κάτι πάρα πολύ μικρότερου απ’ ό,τι ήταν.
Noah Jupe stars as Hamlet, Jessie Buckley as Agnes and Joe Alwyn as Bartholomew in director Chloé Zhao’s HAMNET, a Focus Features release. Credit: Courtesy of Focus Features / © 2025 FOCUS FEATURES LLC
The post «Άμνετ» της Κλόι Ζάο: Ο Άμλετ της Οδύνης appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα