Τουλάχιστον 359 άτομα, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 94 γυναίκες, 90 παιδιά και 42 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες έπεσαν θύματα Άτυπων Αναγκαστικών Επιστροφών (ΑΑΕ) από την Ελλάδα την περίοδο 2023 – 2025, αναφέρει η ετήσια έκθεση 2025 του σχετικού Μηχανισμού Καταγραφής της Εθνικής Επιτροπής για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (EEΔΑ).
Ο όρος «Άτυπη Αναγκαστική Επιστροφή» περιλαμβάνει «τόσο τις φερόμενες επαναπροωθήσεις αιτούντων άσυλο και προσφύγων, όσο και κάθε άλλη μορφή αναγκαστικής απομάκρυνσης πολιτών τρίτων χωρών από την ελληνική επικράτεια που φέρεται να γίνεται με τρόπο παράτυπο και συνοπτικό, δηλαδή χωρίς να ακολουθούνται οι νόμιμες διαδικασίες» σημειώνει η ΕΕΔΑ.
Στις μαρτυρίες που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός Καταγραφής αναφέρεται ότι «συμμετείχαν ως δράστες τόσο ένστολοι όσο και άτομα με πολιτικά ρούχα. Σε κάποιες μαρτυρίες για περιστατικά του Έβρου αναφέρθηκε ότι κατά το στάδιο της απομάκρυνσης από την ελληνική επικράτεια συμμετείχαν ως δράστες και πολίτες τρίτων χωρών που μιλούσαν γλώσσες των φερόμενων θυμάτων και που ενεργούσαν με τη συνεργασία ή υπό τις εντολές, ένστολου προσωπικού».
Καταγράφονται επίσης μαρτυρίες προσφύγων που αναφέρουν τιμωρητική βία κατά τη διάρκεια επαναπροωθήσεων στο Έβρο.
Η Ετήσια Έκθεση 2025 βασίζεται σε 23 προσωπικές μαρτυρίες και αφορά 21 περιστατικά ΑΑΕ, που φέρεται να έλαβαν χώρα κατά την περίοδο Ιανουαρίου 2023 – Δεκεμβρίου 2025.
Ο αριθμός των φερόμενων θυμάτων στα εν λόγω περιστατικά υπολογίζεται κατ’ ελάχιστον σε 359 άτομα, μεταξύ των οποίων τουλάχιστον 94 γυναίκες, 90 παιδιά και 42 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες για τα 11 περιστατικά που αφορούν τη γεωγραφική περιοχή του Έβρου και έχουν καταγραφεί για τα έτη 2023 – 2025, το πλήθος των εντοπισθέντων σε αυτά τα περιστατικά υπολογίζεται κατ’ ελάχιστον σε 62 άτομα. Μεταξύ αυτών ήταν τουλάχιστον 21 γυναίκες και 34 παιδιά. Επιπλέον, ανάμεσα στους εντοπισθέντες υπήρχαν, κατά τις μαρτυρίες, 11 άτομα με ιδιαίτερες ανάγκες, όπως άτομα με ιατρικά προβλήματα, υπερήλικες, άτομα με αναπηρία και άλλα.
Σύμφωνα με τις μαρτυρίες για τα 10 περιστατικά που αφορούν τη θάλασσα και έχουν καταγραφεί για τα έτη 2023 – 2025, το πλήθος των εντοπισθέντων σε αυτά τα περιστατικά υπολογίζεται κατ’ ελάχιστον σε 310 άτομα. Μεταξύ αυτών ήταν τουλάχιστον 83 γυναίκες και 64 παιδιά. Επιπλέον, ανάμεσα στους εντοπισθέντες υπήρχαν, κατά τις μαρτυρίες, 32 άτομα με άλλες ιδιαίτερες ανάγκες, όπως άτομα με ιατρικά προβλήματα, υπερήλικες, άτομα με αναπηρία και άλλα
Σχετικά με το νομικό καθεστώς των φερόμενων θυμάτων, 18 από τα 19 φερόμενα θύματα δήλωσαν πως ουδέποτε υποβλήθηκαν σε κάποια επίσημη διαδικασία καταγραφής ή ταυτοποίησης από τις ελληνικές Αρχές, παρά τον εντοπισμό τους, γεγονός που συνιστά σοβαρή ένδειξη παραβίασης των υποχρεώσεων της Ελλάδας για την υποδοχή πολιτών τρίτων χωρών σύμφωνα με το εθνικό, ενωσιακό και διεθνές δίκαιο, και ιδίως των εγγυήσεων που απορρέουν από το δικαίωμα πρόσβασης στη διαδικασία ασύλου.
Μεταξύ των συμπερασμάτων που προκύπτουν από την έρευνα, η ΕΕΔΑ τονίζει:
Στις μαρτυρίες τα φερόμενα θύματα συνεχίζουν να περιγράφουν πράξεις που συνδέονται με εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις της αρχής της μη-επαναπροώθησης, όπως ορίζονται στη Σύμβαση της Γενεύης του 1951 για το Καθεστώς των Προσφύγων, καθώς και παραβιάσεις της απαγόρευσης της απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης, του δικαιώματος στην προσωπική ελευθερία, του δικαιώματος στη ζωή, του δικαιώματος στο άσυλο και της απαγόρευσης των συλλογικών απελάσεων, όπως ορίζονται στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ) και τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ (ΧΘΔΕΕ), ενώ παράλληλα αποτελούν πράξεις που κατά το ελληνικό Δίκαιο είναι ποινικά αδικήματα.
Οι ανωτέρω πράξεις φέρεται να στρέφονται συχνά εναντίον προσώπων που φέρουν εμφανή ευαλωτότητα, όπως άτομα με σοβαρές ασθένειες, άτομα με αναπηρία, εγκυμονούσες γυναίκες, υπερήλικες και παιδιά.
Στις μαρτυρίες που έχει καταγράψει ο Μηχανισμός Καταγραφής αναφέρεται ότι συμμετείχαν ως δράστες τόσο ένστολοι όσο και άτομα με πολιτικά ρούχα. Σε κάποιες μαρτυρίες για περιστατικά του Έβρου αναφέρθηκε ότι κατά το στάδιο της απομάκρυνσης από την ελληνική επικράτεια συμμετείχαν ως δράστες και πολίτες τρίτων χωρών που μιλούσαν γλώσσες των φερόμενων θυμάτων και ενεργούσαν με τη συνεργασία ή υπό τις εντολές ένστολου προσωπικού.
Ειδικότερα η ΕΔΔΑ αναφέρει στην Έκθεση ότι στον Έβρο διαπιστώνεται μια σύνθετη και περίπλοκη εικόνα, με σημαντική παρουσία τόσο ένστολων όσο και μη-ένστολων εντοπιστών. Οι άστολοι εντοπιστές εμφανίζονται να δρουν είτε αυτόνομα είτε σε μικτές ομάδες με ένστολους, ενώ οι μαρτυρίες συγκλίνουν καθολικά στην εκτίμηση ότι ενεργούν σε συντονισμό ή υπό τις διαταγές των Αρχών. Αντιθέτως, στη θάλασσα, η επιχειρησιακή εικόνα εμφανίζεται περισσότερο συγκεντρωμένη και θεσμικά προσδιορισμένη, με σχεδόν αποκλειστική παρουσία ένστολων εντοπιστών που φέρουν χαρακτηριστικά προσωπικού του Λιμενικού Σώματος, και με εξαιρετικά περιορισμένη συμμετοχή μη-ένστολων.
Η ΕΕΔΑ τονίζει επίσης ότι από το πλήθος των περιστατικών και το modus operandi που φαίνεται να ακολουθούν οι αρχές, προκύπτει ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, «αλλά πρακτικές οργανωμένης και συστηματικής παραβίασης των θεμελιωδών δικαιωμάτων και της αρχής της μη επαναπροώθησης».
Η Ετήσια Έκθεση 2025 περιέχει σειρά συστάσεων προς τις αρμόδιες ελληνικές Αρχές με στόχο την πλήρη συμμόρφωση με την αρχή της μη επαναπροώθησης, τη διασφάλιση της πρόσβασης στο άσυλο και στη διεθνή προστασία, την αποτελεσματική διερεύνηση των καταγγελιών για άτυπες αναγκαστικές επιστροφές και άλλες σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα σύνορα, την ενίσχυση της λογοδοσίας και της πρόσβασης των θυμάτων στη δικαιοσύνη.
Ολόκληρη η έκθεση της ΕΕΔΑ σε μορφή pdf: