18/05/2026 9:47 πμ.
Το παρακάτω κείμενο είναι μέρος της εισήγησης του αντιμιλιταριστικού καφενείου από τις Συναντήσεις ενάντια στον πόλεμο και την ειρήνη των κυρίαρχων που πραγματοποιήθηκε στις 8/5 στον Θερσίτη. Πρόκειται για μια προσπάθεια επικαιροποίησης σχετικά με το ουκρανικό-ρωσικό μέτωπο, με κεντρικό το ζήτημα της ανυποταξίας-λιποταξίας, κατά βάση στην ουκρανία. Η εκδήλωση-συζήτηση είχε και χαρακτήρα οικονομικής ενίσχυσης στους ουκρανούς και ρώσους ανυπότακτους-λιποτάκτες.
Το παρακάτω κείμενο είναι μέρος της εισήγησης του αντιμιλιταριστικού καφενείου από τις Συναντήσεις ενάντια στον πόλεμο και την ειρήνη των κυρίαρχων που πραγματοποιήθηκε στις 8/5 στον Θερσίτη. Πρόκειται για μια προσπάθεια επικαιροποίησης σχετικά με το ουκρανικό-ρωσικό μέτωπο, με κεντρικό το ζήτημα της ανυποταξίας-λιποταξίας, κατά βάση στην ουκρανία. Η εκδήλωση-συζήτηση είχε και χαρακτήρα οικονομικής ενίσχυσης στους ουκρανούς και ρώσους ανυπότακτους-λιποτάκτες.
Εισηγητικό κείμενο
Η ενασχόληση από την πλευρά του ανταγωνιστικού κινήματος με το τι συμβαίνει στο ουκρανο-ρωσικό μέτωπο, περισσότερο από 4 χρόνια από την έναρξη του πολέμου, είναι σημαντική για διάφορους λόγους. Όχι μόνο γιατί είναι μία από τις πολεμικές εστίες που επαναδιατάσσει τον παγκόσμιο χάρτη κυριαρχίας και τις καπιταλιστικές ροές, αλλά και για όσα συμβαίνουν κοινωνικά εντός ουκρανικού και ρωσικού εδάφους, σε επίπεδο διακυβέρνησης αλλά και κοινωνικών αντιστάσεων. Ιδιαίτερα στην ουκρανία, μιλάμε για έναν πληθυσμό υπό πολεμική συνθήκη, σε μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης (ανανεώνεται ανά τρίμηνο), με πολλές χιλιάδες αν όχι εκατομμύρια νεκρών στα πολεμικά μέτωπα ανατολικά της ουκρανίας και πολλούς άλλους/ες στα μετόπισθεν να προσπαθούν να επιβιώσουν. Με εκατομμύρια μετανάστ(ρι)ες, σε χώρες κυρίως της Ευρώπης, να προστίθενται σε όσες/ους είχαν ήδη μεταναστεύσει τις προηγούμενες δεκαετίες (με την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ), αλλά και με τουλάχιστον 2 εκατομμύρια ανθρώπους (σύμφωνα με τελευταία δήλωση του ουκρανού υπουργού άμυνας) να είναι «άφαντοι», προσπαθώντας να αποφύγουν την στρατολόγηση και εξόντωσή τους στα πολεμικά σφαγεία και τουλάχιστον 200.000 λιποτάκτες. Περισσότεροι από 50.000-70.000 ρώσοι στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις μονάδες τους από την έναρξη του πολέμου το 2022, με τον αριθμό να αυξάνεται ακόμα περισσότερο το 2025. Οι ρώσοι λιποτάκτες αντιμετωπίζουν σκληρές ποινές, συμπεριλαμβανομένων φυλακίσεων έως 15 ετών, βασανιστηρίων, ακόμα και εκτελέσεων, με πολλούς να προσπαθούν να διαφύγουν στο εξωτερικό.
Μια συνέχεια στην ενασχόλησή μας με τον συγκεκριμένο πόλεμο είναι ταυτόχρονα και μια άρνηση στην κανονικοποίησή του μέσα από τη σοσιαλμιντιακή σφαίρα, που τον έχει υποβιβάσει σε ένα ακόμα αδιάφορο γεγονός που αφορά κάποιες και κάποιους πολύ μακριά μας.
Περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη διακυβέρνηση σε καιρό πολέμου αντλούμε κυρίως για το ουκρανικό κράτος. Πριν αναφερθούμε σε αυτά, έχει μια σημασία να σημειωθεί ότι το ουκρανικό κράτος έχει μετεξελιχθεί σε εξαγωγέα εμπειρογνωμοσύνης στο πεδίο της μάχης.
Ο συγκεκριμένος πόλεμος ξαναγράφει τα στρατιωτικά εγχειρίδια, αποτελώντας υπόδειγμα σύγχρονου πολέμου: περαιτέρω τεχνολογικοποίηση και ψηφιοποίηση των πολεμικών μέσων και εργαλείων, διαχείριση πληθυσμού και κοινωνικός έλεγχος σε πολεμική συνθήκη, ευκαιρίες κερδοφορίας στο πλαίσιο της πολεμικής οικονομίας (παρ’ όλο που για πρώτη φορά εμφανίστηκε μείωση του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του 2026).
Η πολεμική βιομηχανία βρίσκεται σε άνθηση. Πρόσφατα, προς «απλοποίηση» των γραφειοκρατικών κολλημάτων και διευκόλυνση των εξαγωγικών δραστηριοτήτων των εταιρειών, εγκρίθηκε με νόμο η εύκολη και ταχεία έκδοση αδειών για επιχειρήσεις σχετικά με τις εξαγωγές όπλων. Να σημειωθεί ότι περίπου 800 κατασκευαστικές όπλων δραστηριοποιούνται σήμερα σε ουκρανικό έδαφος (με πολλές από αυτές να έχουν σημαντικό πλεόνασμα προς εξαγωγή). Τουλάχιστον 500 ουκρανικές εταιρείες παράγουν drones, 200 επιχειρήσεις κατασκευάζουν εξοπλισμό παρεμβολών και πάνω από 20 ιδιωτικέςεταιρείες κατασκευάζουν πυραύλους. Στην ουκρανία παράγονται πλέον πάνω από 4 εκατομμύρια μη επανδρωμένα αεροσκάφη ετησίως, ενώ μετά την έγκριση του ευρωπαϊκού δανείου των 90 δις προς το ουκρανικό κράτος (με την άρση του ορμπανικού-ουγγρικού βέτο) ο δρόμος είναι πλέον ανοιχτός για επιπλέον επέκταση της παραγωγής. «Το πλεόνασμα της παραγωγικής ικανότητας στην Ουκρανία για ορισμένους τύπους όπλων φτάνει το 50% και αυτό είναι άμεσο αποτέλεσμα των κρατικών μας επενδύσεων στην αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας και της συνεργασίας μας με τους εταίρους»,δήλωσε ο Ζελένσκι, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι η μορφή των “drone deals” έχει ήδη εφαρμοστεί από το ουκρανικό κράτος στη συνεργασία του με χώρες της νοτιοδυτικής Ασίας, του περσικού κόλπου, της Ευρώπης και του Καυκάσου. Πρόσφατα έγιναν 10ετείς συμφωνίες αμυντικής εταιρικής σχέσης με τρεις χώρες (Σαουδική Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ), οι οποίες περιλαμβάνουν ναυτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τεχνολογία ηλεκτρονικού πολέμου και αναχαίτισης. Το ουκρανικό κράτος αξιοποιεί τη δυναμική του πολέμου με το Ιράν και την αναταραχή στην ευρύτερη περιοχή προκειμένου να ενισχύσει τον γεωπολιτικό του ρόλο και να μεταβληθεί από αποδέκτη βοήθειας σε πάροχο τεχνολογιών ασφάλειας. Επιπλέον, κεφαλαιοποιώντας την εμπειρία της από τον πόλεμο με τη ρωσία, η ουκρανία προτίθεται να δώσει στους δυτικούς συμμάχους της δεδομένα από το πεδίο της μάχης για την εκπαίδευση μοντέλωντεχνητής νοημοσύνηςπου θα ελέγχουν αυτόνομα drone. Σύμφωνα με το ουκρανικό υπουργείο άμυνας, «το ουκρανικό κράτος διαθέτει μια μοναδική σειρά δεδομένων πεδίου μάχης, που περιλαμβάνει εκατομμύρια εικόνες με λεζάντες που συλλέχθηκαν στη διάρκεια δεκάδων χιλιάδων πτήσεων μάχης».
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η περεταίρω ψηφιοποίηση του ουκρανικού κράτους, σε όλους τους τομείς: στρατό, διακυβέρνηση, ανοικοδόμηση, αναδεικνύοντάς το σε παγκόσμιο πρότυπο ψηφιοποίησης εν καιρώ πολέμου. Ο Φεντόροφ, νυν υπουργός άμυνας, υπήρξε από το 2019 υπουργός ψηφιακής μεταρρύθμισης. Εισήγαγε την πλατφόρμα Diia (το “Κράτος σε ένα smartphone”) και τη χρήση υψηλής τεχνολογίας στο πεδίο της μάχης, όπως μέσω του προγράμματος “Army of Drones”. Η πλατφόρμα diia αποτελεί τον κόμβο της ψηφιακής διακυβέρνησης της ουκρανίας, η οποία δίνει πρόσβαση σε κρατικά έγγραφα και υπηρεσίες απευθείας από το smartphone των πολιτών. Περιλαμβάνει ψηφιακά έγγραφα που (όπως λένε) είναι αδύνατο να πλαστογραφηθούν, όπως ταυτότητα, διαβατήριο, δίπλωμα οδήγησης και άδεια κυκλοφορίας οχήματος, ενώ παρέχει πάνω από 120 κρατικές υπηρεσίες, όπως πληρωμή φόρων, υποβολή αιτήσεων για κοινωνική βοήθεια και ανανέωση εγγράφων. Έτσι, κάθε πολίτης είναι πλήρως χαρτογραφημένος διά του ψηφιακού του φακέλου. Η τεχνογνωσία στην ψηφιοποίηση του ουκρανικού κράτους είναι επίσης προϊόν προς εξαγωγή αφού θεωρείται βασικός παράγοντας αντοχής του κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Τέλος, να σημειωθεί ότι ετοιμάζεται νομοσχέδιο για τη νομιμοποίηση των μισθοφορικών στρατευμάτων και τη λειτουργία ιδιωτικών στρατών (η μισθοφορική εργασία από το 2022 που ξεκίνησε ο πόλεμος βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε εθελοντικές οργανώσεις και τάγματα, με τα περισσότερα να απορροφούνται από τον επίσημο ουκρανικό στρατό). Σύμφωνα με δήλωση του Ζελένσι: «… οι εξαγωγές στον τομέα της ασφάλειας -μετά από αυτόν τον πόλεμο και για τους βετεράνους- πρέπει να γίνουν μια πραγματική επιχειρηματική ευκαιρία»…
Διακυβέρνηση σε καιρό πολέμου
1. Σχετικά με την επιστράτευση γυναικών
Το τελευταίο διάστημα, με φόντο τις αυξανόμενες απώλειες στον ουκρανικό στρατό και την εκτεταμένη λιποταξία-φυγοστρατία, φαίνεται ότι επανέρχονται οι συζητήσεις για μελλοντική επιστράτευση των γυναικών. Πρόσφατα, ο Fedorov μίλησε για περαιτέρω «επένδυση» στη στρατολόγηση ξένων, ειδικά μισθοφόρων. Ωστόσο, οι μεγάλες απώλειες μεταξύ των μισθοφόρων, σε συνδυασμό με τους μισθούς που πρέπει να καταβάλλονται, δεν μπορούν να καλύψουν τα κενά στην πρώτη γραμμή. Προηγουμένως, οι αρχές προωθούσαν το λεγόμενο συμβόλαιο νεολαίας, προσπαθώντας να δελεάσουν νέους κάτω των 25 ετών για συμμετοχή στον στρατό με υποσχέσεις για υψηλούς μισθούς. Βρέθηκαν όμως μόνο μερικές εκατοντάδες εθελοντών. Επίσης, είναι γνωστό ότι στα μέτωπα χρησιμοποιούνται και πρώην φυλακισμένοι (όπως και στον ρωσικό στρατό), στους οποίους, υπό περιπτώσεις, δίνεται χάρη λόγω της συμμετοχής τους στις πρώτες γραμμές.
Από πέρυσι, γυναίκες με κατάρτιση στον τομέα της υγείας είχαν ήδη υποβληθεί σε στρατιωτική θητεία και τους απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα (είναι υποχρεωτική η εγγραφή στα στρατιωτικά μητρώα για γυναίκες με ιατρικές/φαρμακευτικές ειδικότητες). Ωστόσο, τον περασμένο Μάρτιο δεκάδες γυναίκες που δεν έχουν τέτοια κατάρτιση άρχισαν να λαμβάνουν ειδοποιήσεις στράτευσης. Παράλληλα, αφίσες του υπουργείου άμυνας αναρτώνται σε ουκρανικές πόλεις που διαφημίζουν ότι «η μάχη είναι γυναικεία δουλειά».
Πολλές έχουν ήδη βρεθεί ουσιαστικά υποχρεωμένες να υπηρετήσουν, ακόμα κι αν αυτό ονομάζεται «λάθος». Μια γυναίκα, κάτοικος του Χάρκοβο, δημοσιοποίησε ένα στιγμιότυπο οθόνης στα τέλη Μαρτίου από την εφαρμογή «Reserve+» (μια εφαρμογή από το υπουργείο άμυνας για στρατεύσιμους και όσους υπόκεινται σε στρατιωτική θητεία), όπου η ιδιότητά της είχε αλλάξει σε νοσοκόμα που υπόκειται σε στρατιωτική θητεία, παρόλο που δεν υπήρξε ποτέ τέτοια. Μόνο στο Χάρκοβο, σύμφωνα με το τηλεοπτικό κανάλι TSN, τουλάχιστον 30 γυναίκες έχουν ήδη καταγραφεί ως «ανυπότακτες» και καταζητούνται από τα ΤCC. Φαίνεται ότι με τις κινήσεις αυτές προλειαίνεται το έδαφος για πιο εκτεταμένη επιστράτευση γυναικών.
Στο δημόσιο πεδίο πυκνώνουν οι συζητήσεις για το ότι η επιστράτευση πρέπει να επεκταθεί, συμπεριλαμβανομένου όχι μόνο ιατρικού προσωπικού, αλλά και μαγειρισσών, οδηγών και προγραμματιστριών.
2. Το υπουργείο άμυνας προωθεί μεταρρύθμιση στη στρατολόγηση και τις υπηρεσίες της ουκρανικής άμυνας.
Από τα τέλη Δεκεμβρίου 2022 τα εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι μεταξύ εκείνων που υποχρεούνται να διατηρούν στρατιωτικά αρχεία στρατεύσιμων, υπόχρεων για στρατιωτική θητεία και εφέδρων. Αυτό σημαίνει ότι τα σχολεία επαληθεύουν ότι οι μαθητές έχουν στρατιωτικά έγγραφα και διατηρούν τις σχετικές πληροφορίες στα αρχεία τους. Οι στρατεύσιμοι εγγράφονται για στρατιωτική θητεία με δύο τρόπους:
μέσω ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και διευκρίνισης προσωπικών δεδομένων στον ηλεκτρονικό λογαριασμό του στρατεύσιμου, μέσω πλέον της ψηφιακής πλατφόρμας diia, διασυνδεδεμένης με τον φάκελο υγείας του ατόμου, ή πηγαίνοντας προσωπικά στο περιφερειακό εδαφικό κέντρο προσλήψεων. Οι στρατεύσιμοι χρειάζεται να έχουν πάντα τα στρατιωτικά τους έγγραφα μαζί τους (μια κάρτα με έναν κωδικό QR).
3. Εξετάζεται το θέμα της εισαγωγής υπηρεσίας εργασίας για τον πληθυσμό με σκοπό την εκτέλεση «κοινωνικά χρήσιμης εργασίας».
Οι κοινωνικές ομάδες που μπορεί να υπόκεινται σε κοινωφελή εργασία είναι εγγεγραμμένοι άνεργοι, άνεργοι-προσωρινά εκτοπισμένοι από εμπόλεμες περιοχές (IDPs), άνεργοι βετεράνοι πολέμου, φοιτητές πανεπιστημίου και φοιτητές επαγγελματικών σχολών, αυτοαπασχολούμενοι, συνταξιούχοι κάτω των 70 ετών (προαιρετικά) και εργαζόμενοι/ες σε επιχειρήσεις που δεν εργάζονται για την άμυνα (με την επιφύλαξη συμφωνίας με τη διοίκηση των επιχειρήσεων).
Στην Οδησσό εισήχθη ένα πρόγραμμα στρατολόγησης εργασίας, σύμφωνα με το οποίο «ικανοί και άνεργοι πολίτες 18-65 ετών θα έπρεπε να βοηθήσουν στον καθαρισμό μετά τον βομβαρδισμό, την κατασκευή και επισκευή καταφυγίων, τη φόρτωση ανθρωπιστικής βοήθειας, τη φύλαξη θέσεων ασφαλείας, την κατασκευή διχτυών παραλλαγής κ.α.».
4. Το ουκρανικό κράτος ετοιμάζει ένα αυτοματοποιημένο σύστημα είσπραξης οφειλών.
Σύμφωνα με έναν νέο νόμο, κάποιος προστίθεται στο μητρώο οφειλετών απλώς και μόνο λόγω χρέους, χωρίς μακροχρόνιες νομικές διαδικασίες. Μόλις προστεθεί, ενεργοποιείται ο κατασταλτικός μηχανισμός: οι τραπεζικοί λογαριασμοί παγώνουν και δεσμεύονται τα περιουσιακά του στοιχεία τα οποία απλοποιημένα μπορούν να δημευτούν.
Τα κύρια σημεία του νέου νόμου είναι:
-Ψηφιοποίηση των διαδικασιών εκτέλεσης. Δημιουργείται ένα ενιαίο ολοκληρωμένο σύστημα που θα ενώνει τα μητρώα οφειλετών, τραπεζικών ιδρυμάτων, του υπουργείου εσωτερικών και των συμβολαιογράφων. Αυτό θα δημιουργήσει μια βάση δεδομένων όπου οι δικαστικοί επιμελητές θα μπορούν να βλέπουν όλα τα περιουσιακά στοιχεία και τις καταθέσεις του οφειλέτη σε πραγματικό χρόνο και, κατά συνέπεια, να μπλοκάρουν τις συναλλαγές. Επί του παρόντος, ο οφειλέτης έχει κάποιο χρόνο, για παράδειγμα, να αποσύρει κεφάλαια από λογαριασμούς ή ακόμη και να πουλήσει ή να μεταβιβάσει ακίνητα.
-Απλοποιημένη ένταξη στον κατάλογο οφειλετών. Ένα άτομο μπορεί να αναγνωριστεί ως οφειλέτης μόνο με βάση το γεγονός των καθυστερήσεων πληρωμών.
Οι «αποδέκτες» των παραπάνω προβλέψεων είναι πολλοί και διάφοροι. Πολλοί έχουν στεγαστικά και άλλα δάνεια (αρκετές έχουν πάρει δάνεια σε καιρό πολέμου προκειμένου να επιβιώσουν) που αδυνατούν να αποπληρώσουν, ενώ δεν είναι λίγοι και όσοι/ες έχουν χρέη σε υπηρεσίες «κοινής ωφελείας». Επίσης η οικονομική καταστολή σε φυγόστρατους εντείνεται, με τα μέγιστα πρόστιμα να έχουν υπερπολλαπλασιαστεί από 8.500 σε 204.000 γρίβνιες.
5. Πέρασε νόμος (13347)που εμποδίζει την πρόσβαση στο δημόσιο για άνδρες που δεν έχουν υπηρετήσει στον στρατό.
Με διάταξη του ίδιου νόμου εισάγεται επίσης το μάθημα «Βασικές αρχές της Εθνικής Αντίστασης» σε πανεπιστήμια και κολέγια, αντικαθιστώντας το παλιό μοντέλο στρατιωτικής εκπαίδευσης στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και επικαιροποιείται η διδασκαλία του μαθήματος «Άμυνα της Ουκρανίας».
Μεταξύ άλλων, ο νόμος εισάγει βασική εκπαίδευση στη χρήση όπλων, στην οποία θα πρέπει να υποβληθούν όλοι οι μαθητές και οι φοιτητές, ανεξαρτήτως φύλου.
6. Κοινωνικές αντιστάσεις
Η εκτεταμένη φυγοστρατία και λιποταξία, οι πολυάριθμες επιθέσεις σε στρατολογικά γραφεία, αξιωματούχους και στρατονόμους σε ουκρανία, όπως και οι κινήσεις αλληλεγγύης ενάντια στο bussification, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των ουκρανικών ΤCC ανυπότακτοι δεν μπορούν να παραμείνουν στην αφάνεια. Όπως έχει ξαναειπωθεί, δεν μιλάμε για συνεκτική, ομοιογενή πρακτική, ούτε επιχειρείται μια εξιδανίκευση των κινήσεων αυτών που άλλωστε έχουν συχνά διαφορετικό πολιτικό υπόβαθρο. Πρόκειται όμως για διευρυμένες κοινωνικές αντιστάσεις που ρευστοποιούν τις αφηγήσεις περί εθνικής ομοψυχίας απέναντι στον εχθρό, τα αφηγήματα περί σύσσωμης υπεράσπισης της πατρίδας, όπως και τις κατηγορίες που συνοδεύουν τους ανυπότακτους, τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά, περί προδοτών, δειλών, αναξιοπρεπών κλπ, βγαλμένες μέσα από τα εγχειρίδια της στρατιωτικής πειθαρχίας και παλικαροσύνης. Και είναι όλα αυτά που τελικά μειώνουν και τις μεταξύ μας αποστάσεις.
Κλείνοντας, έχει μια σημασία να αναφερθούμε ξανά στα εκτεταμένα πλέον περιστατικά επιθέσεων σε στρατολογικά γραφεία και στους στρατονόμους των TCC, αλλά και στις κινήσεις αλληλεγγύης προκειμένου να μην πέσουν φυγόστρατοι στα χέρια τους. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 600 περιστατικά κατά των κινούμενων περιπολιών έως τον Απρίλιο του 2026. Το τελευταίο διάστημα οι κινήσεις αυτές διευρύνονται και δεν περιορίζονται μόνο στις γνωστές κινήσεις αλληλεγγύης γυναικών και άλλου κόσμου σε σημεία που πραγματοποιείται bussification. Για παράδειγμα, τον περασμένο Οκτώβρη πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες συγκρούσεις στην Οδησσό, με αλληλέγγυους εργαζόμενους να επιχειρούν αρχικά να εμποδίσουν την απαγωγή συναδέλφου τους από τα TCC και στη συνέχεια να σπάνε το busyk τους (μικρό λεωφορείο στα ουκρανικά) και να επιτίθενται στους απαγωγείς. Δεν είναι ασήμαντες και οι εκτελέσεις αξιωματούχων της TRC-TCC. Αντίστοιχες κινήσεις και σε ρωσικό έδαφος, τα πρώτα χρόνια του πολέμου: εκατοντάδες επιθέσεις σε στρατολογικά γραφεία, επιθέσεις με μολότωφ ή και με πυροβόλα όπλα κατά αξιωματικών στο μέτωπο, όπως και σαμποτάζ σε σιδηροδρομικές αποστολές όπλων κ.α.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο όπου έχει ενταθεί η συζήτηση για αλλαγή του μοντέλου στρατολόγησης στην ουκρανία, κάτι που δεν αποκλείεται να συμπεριλάβει μείωση του ορίου ηλικίας επιστράτευσης, μείωση του ποσοστού των εργαζομένων που απαλλάσσονται από τη στρατιωτική θητεία λόγω κρισιμότητας των επιχειρήσεων στις οποίες απασχολούνται – δηλαδή να εφαρμοστεί μια πιο εκτεταμένη μορφή επιστράτευσης.
Το παρακάτω κείμενο είναι μέρος της εισήγησης του αντιμιλιταριστικού καφενείου από τις Συναντήσεις ενάντια στον πόλεμο και την ειρήνη των κυρίαρχων που πραγματοποιήθηκε στις 8/5 στον Θερσίτη. Πρόκειται για μια προσπάθεια επικαιροποίησης σχετικά με το ουκρανικό-ρωσικό μέτωπο, με κεντρικό το ζήτημα της ανυποταξίας-λιποταξίας, κατά βάση στην ουκρανία. Η εκδήλωση-συζήτηση είχε και χαρακτήρα οικονομικής ενίσχυσης στους ουκρανούς και ρώσους ανυπότακτους-λιποτάκτες.
Εισηγητικό κείμενο
Η ενασχόληση από την πλευρά του ανταγωνιστικού κινήματος με το τι συμβαίνει στο ουκρανο-ρωσικό μέτωπο, περισσότερο από 4 χρόνια από την έναρξη του πολέμου, είναι σημαντική για διάφορους λόγους. Όχι μόνο γιατί είναι μία από τις πολεμικές εστίες που επαναδιατάσσει τον παγκόσμιο χάρτη κυριαρχίας και τις καπιταλιστικές ροές, αλλά και για όσα συμβαίνουν κοινωνικά εντός ουκρανικού και ρωσικού εδάφους, σε επίπεδο διακυβέρνησης αλλά και κοινωνικών αντιστάσεων. Ιδιαίτερα στην ουκρανία, μιλάμε για έναν πληθυσμό υπό πολεμική συνθήκη, σε μόνιμη κατάσταση έκτακτης ανάγκης (ανανεώνεται ανά τρίμηνο), με πολλές χιλιάδες αν όχι εκατομμύρια νεκρών στα πολεμικά μέτωπα ανατολικά της ουκρανίας και πολλούς άλλους/ες στα μετόπισθεν να προσπαθούν να επιβιώσουν. Με εκατομμύρια μετανάστ(ρι)ες, σε χώρες κυρίως της Ευρώπης, να προστίθενται σε όσες/ους είχαν ήδη μεταναστεύσει τις προηγούμενες δεκαετίες (με την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ), αλλά και με τουλάχιστον 2 εκατομμύρια ανθρώπους (σύμφωνα με τελευταία δήλωση του ουκρανού υπουργού άμυνας) να είναι «άφαντοι», προσπαθώντας να αποφύγουν την στρατολόγηση και εξόντωσή τους στα πολεμικά σφαγεία και τουλάχιστον 200.000 λιποτάκτες. Περισσότεροι από 50.000-70.000 ρώσοι στρατιώτες έχουν εγκαταλείψει τις μονάδες τους από την έναρξη του πολέμου το 2022, με τον αριθμό να αυξάνεται ακόμα περισσότερο το 2025. Οι ρώσοι λιποτάκτες αντιμετωπίζουν σκληρές ποινές, συμπεριλαμβανομένων φυλακίσεων έως 15 ετών, βασανιστηρίων, ακόμα και εκτελέσεων, με πολλούς να προσπαθούν να διαφύγουν στο εξωτερικό.
Μια συνέχεια στην ενασχόλησή μας με τον συγκεκριμένο πόλεμο είναι ταυτόχρονα και μια άρνηση στην κανονικοποίησή του μέσα από τη σοσιαλμιντιακή σφαίρα, που τον έχει υποβιβάσει σε ένα ακόμα αδιάφορο γεγονός που αφορά κάποιες και κάποιους πολύ μακριά μας.
Περισσότερα στοιχεία σχετικά με τη διακυβέρνηση σε καιρό πολέμου αντλούμε κυρίως για το ουκρανικό κράτος. Πριν αναφερθούμε σε αυτά, έχει μια σημασία να σημειωθεί ότι το ουκρανικό κράτος έχει μετεξελιχθεί σε εξαγωγέα εμπειρογνωμοσύνης στο πεδίο της μάχης.
Ο συγκεκριμένος πόλεμος ξαναγράφει τα στρατιωτικά εγχειρίδια, αποτελώντας υπόδειγμα σύγχρονου πολέμου: περαιτέρω τεχνολογικοποίηση και ψηφιοποίηση των πολεμικών μέσων και εργαλείων, διαχείριση πληθυσμού και κοινωνικός έλεγχος σε πολεμική συνθήκη, ευκαιρίες κερδοφορίας στο πλαίσιο της πολεμικής οικονομίας (παρ’ όλο που για πρώτη φορά εμφανίστηκε μείωση του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του 2026).
Η πολεμική βιομηχανία βρίσκεται σε άνθηση. Πρόσφατα, προς «απλοποίηση» των γραφειοκρατικών κολλημάτων και διευκόλυνση των εξαγωγικών δραστηριοτήτων των εταιρειών, εγκρίθηκε με νόμο η εύκολη και ταχεία έκδοση αδειών για επιχειρήσεις σχετικά με τις εξαγωγές όπλων. Να σημειωθεί ότι περίπου 800 κατασκευαστικές όπλων δραστηριοποιούνται σήμερα σε ουκρανικό έδαφος (με πολλές από αυτές να έχουν σημαντικό πλεόνασμα προς εξαγωγή). Τουλάχιστον 500 ουκρανικές εταιρείες παράγουν drones, 200 επιχειρήσεις κατασκευάζουν εξοπλισμό παρεμβολών και πάνω από 20 ιδιωτικέςεταιρείες κατασκευάζουν πυραύλους. Στην ουκρανία παράγονται πλέον πάνω από 4 εκατομμύρια μη επανδρωμένα αεροσκάφη ετησίως, ενώ μετά την έγκριση του ευρωπαϊκού δανείου των 90 δις προς το ουκρανικό κράτος (με την άρση του ορμπανικού-ουγγρικού βέτο) ο δρόμος είναι πλέον ανοιχτός για επιπλέον επέκταση της παραγωγής. «Το πλεόνασμα της παραγωγικής ικανότητας στην Ουκρανία για ορισμένους τύπους όπλων φτάνει το 50% και αυτό είναι άμεσο αποτέλεσμα των κρατικών μας επενδύσεων στην αμυντική βιομηχανία της Ουκρανίας και της συνεργασίας μας με τους εταίρους»,δήλωσε ο Ζελένσκι, ο οποίος επιβεβαίωσε ότι η μορφή των “drone deals” έχει ήδη εφαρμοστεί από το ουκρανικό κράτος στη συνεργασία του με χώρες της νοτιοδυτικής Ασίας, του περσικού κόλπου, της Ευρώπης και του Καυκάσου. Πρόσφατα έγιναν 10ετείς συμφωνίες αμυντικής εταιρικής σχέσης με τρεις χώρες (Σαουδική Αραβία, Κατάρ και ΗΑΕ), οι οποίες περιλαμβάνουν ναυτικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, τεχνολογία ηλεκτρονικού πολέμου και αναχαίτισης. Το ουκρανικό κράτος αξιοποιεί τη δυναμική του πολέμου με το Ιράν και την αναταραχή στην ευρύτερη περιοχή προκειμένου να ενισχύσει τον γεωπολιτικό του ρόλο και να μεταβληθεί από αποδέκτη βοήθειας σε πάροχο τεχνολογιών ασφάλειας. Επιπλέον, κεφαλαιοποιώντας την εμπειρία της από τον πόλεμο με τη ρωσία, η ουκρανία προτίθεται να δώσει στους δυτικούς συμμάχους της δεδομένα από το πεδίο της μάχης για την εκπαίδευση μοντέλωντεχνητής νοημοσύνηςπου θα ελέγχουν αυτόνομα drone. Σύμφωνα με το ουκρανικό υπουργείο άμυνας, «το ουκρανικό κράτος διαθέτει μια μοναδική σειρά δεδομένων πεδίου μάχης, που περιλαμβάνει εκατομμύρια εικόνες με λεζάντες που συλλέχθηκαν στη διάρκεια δεκάδων χιλιάδων πτήσεων μάχης».
Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη η περεταίρω ψηφιοποίηση του ουκρανικού κράτους, σε όλους τους τομείς: στρατό, διακυβέρνηση, ανοικοδόμηση, αναδεικνύοντάς το σε παγκόσμιο πρότυπο ψηφιοποίησης εν καιρώ πολέμου. Ο Φεντόροφ, νυν υπουργός άμυνας, υπήρξε από το 2019 υπουργός ψηφιακής μεταρρύθμισης. Εισήγαγε την πλατφόρμα Diia (το “Κράτος σε ένα smartphone”) και τη χρήση υψηλής τεχνολογίας στο πεδίο της μάχης, όπως μέσω του προγράμματος “Army of Drones”. Η πλατφόρμα diia αποτελεί τον κόμβο της ψηφιακής διακυβέρνησης της ουκρανίας, η οποία δίνει πρόσβαση σε κρατικά έγγραφα και υπηρεσίες απευθείας από το smartphone των πολιτών. Περιλαμβάνει ψηφιακά έγγραφα που (όπως λένε) είναι αδύνατο να πλαστογραφηθούν, όπως ταυτότητα, διαβατήριο, δίπλωμα οδήγησης και άδεια κυκλοφορίας οχήματος, ενώ παρέχει πάνω από 120 κρατικές υπηρεσίες, όπως πληρωμή φόρων, υποβολή αιτήσεων για κοινωνική βοήθεια και ανανέωση εγγράφων. Έτσι, κάθε πολίτης είναι πλήρως χαρτογραφημένος διά του ψηφιακού του φακέλου. Η τεχνογνωσία στην ψηφιοποίηση του ουκρανικού κράτους είναι επίσης προϊόν προς εξαγωγή αφού θεωρείται βασικός παράγοντας αντοχής του κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Τέλος, να σημειωθεί ότι ετοιμάζεται νομοσχέδιο για τη νομιμοποίηση των μισθοφορικών στρατευμάτων και τη λειτουργία ιδιωτικών στρατών (η μισθοφορική εργασία από το 2022 που ξεκίνησε ο πόλεμος βασιζόταν σε μεγάλο βαθμό σε εθελοντικές οργανώσεις και τάγματα, με τα περισσότερα να απορροφούνται από τον επίσημο ουκρανικό στρατό). Σύμφωνα με δήλωση του Ζελένσι: «… οι εξαγωγές στον τομέα της ασφάλειας -μετά από αυτόν τον πόλεμο και για τους βετεράνους- πρέπει να γίνουν μια πραγματική επιχειρηματική ευκαιρία»…
Διακυβέρνηση σε καιρό πολέμου
1. Σχετικά με την επιστράτευση γυναικών
Το τελευταίο διάστημα, με φόντο τις αυξανόμενες απώλειες στον ουκρανικό στρατό και την εκτεταμένη λιποταξία-φυγοστρατία, φαίνεται ότι επανέρχονται οι συζητήσεις για μελλοντική επιστράτευση των γυναικών. Πρόσφατα, ο Fedorov μίλησε για περαιτέρω «επένδυση» στη στρατολόγηση ξένων, ειδικά μισθοφόρων. Ωστόσο, οι μεγάλες απώλειες μεταξύ των μισθοφόρων, σε συνδυασμό με τους μισθούς που πρέπει να καταβάλλονται, δεν μπορούν να καλύψουν τα κενά στην πρώτη γραμμή. Προηγουμένως, οι αρχές προωθούσαν το λεγόμενο συμβόλαιο νεολαίας, προσπαθώντας να δελεάσουν νέους κάτω των 25 ετών για συμμετοχή στον στρατό με υποσχέσεις για υψηλούς μισθούς. Βρέθηκαν όμως μόνο μερικές εκατοντάδες εθελοντών. Επίσης, είναι γνωστό ότι στα μέτωπα χρησιμοποιούνται και πρώην φυλακισμένοι (όπως και στον ρωσικό στρατό), στους οποίους, υπό περιπτώσεις, δίνεται χάρη λόγω της συμμετοχής τους στις πρώτες γραμμές.
Από πέρυσι, γυναίκες με κατάρτιση στον τομέα της υγείας είχαν ήδη υποβληθεί σε στρατιωτική θητεία και τους απαγορεύτηκε η έξοδος από τη χώρα (είναι υποχρεωτική η εγγραφή στα στρατιωτικά μητρώα για γυναίκες με ιατρικές/φαρμακευτικές ειδικότητες). Ωστόσο, τον περασμένο Μάρτιο δεκάδες γυναίκες που δεν έχουν τέτοια κατάρτιση άρχισαν να λαμβάνουν ειδοποιήσεις στράτευσης. Παράλληλα, αφίσες του υπουργείου άμυνας αναρτώνται σε ουκρανικές πόλεις που διαφημίζουν ότι «η μάχη είναι γυναικεία δουλειά».
Πολλές έχουν ήδη βρεθεί ουσιαστικά υποχρεωμένες να υπηρετήσουν, ακόμα κι αν αυτό ονομάζεται «λάθος». Μια γυναίκα, κάτοικος του Χάρκοβο, δημοσιοποίησε ένα στιγμιότυπο οθόνης στα τέλη Μαρτίου από την εφαρμογή «Reserve+» (μια εφαρμογή από το υπουργείο άμυνας για στρατεύσιμους και όσους υπόκεινται σε στρατιωτική θητεία), όπου η ιδιότητά της είχε αλλάξει σε νοσοκόμα που υπόκειται σε στρατιωτική θητεία, παρόλο που δεν υπήρξε ποτέ τέτοια. Μόνο στο Χάρκοβο, σύμφωνα με το τηλεοπτικό κανάλι TSN, τουλάχιστον 30 γυναίκες έχουν ήδη καταγραφεί ως «ανυπότακτες» και καταζητούνται από τα ΤCC. Φαίνεται ότι με τις κινήσεις αυτές προλειαίνεται το έδαφος για πιο εκτεταμένη επιστράτευση γυναικών.
Στο δημόσιο πεδίο πυκνώνουν οι συζητήσεις για το ότι η επιστράτευση πρέπει να επεκταθεί, συμπεριλαμβανομένου όχι μόνο ιατρικού προσωπικού, αλλά και μαγειρισσών, οδηγών και προγραμματιστριών.
2. Το υπουργείο άμυνας προωθεί μεταρρύθμιση στη στρατολόγηση και τις υπηρεσίες της ουκρανικής άμυνας.
Από τα τέλη Δεκεμβρίου 2022 τα εκπαιδευτικά ιδρύματα είναι μεταξύ εκείνων που υποχρεούνται να διατηρούν στρατιωτικά αρχεία στρατεύσιμων, υπόχρεων για στρατιωτική θητεία και εφέδρων. Αυτό σημαίνει ότι τα σχολεία επαληθεύουν ότι οι μαθητές έχουν στρατιωτικά έγγραφα και διατηρούν τις σχετικές πληροφορίες στα αρχεία τους. Οι στρατεύσιμοι εγγράφονται για στρατιωτική θητεία με δύο τρόπους:
μέσω ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και διευκρίνισης προσωπικών δεδομένων στον ηλεκτρονικό λογαριασμό του στρατεύσιμου, μέσω πλέον της ψηφιακής πλατφόρμας diia, διασυνδεδεμένης με τον φάκελο υγείας του ατόμου, ή πηγαίνοντας προσωπικά στο περιφερειακό εδαφικό κέντρο προσλήψεων. Οι στρατεύσιμοι χρειάζεται να έχουν πάντα τα στρατιωτικά τους έγγραφα μαζί τους (μια κάρτα με έναν κωδικό QR).
3. Εξετάζεται το θέμα της εισαγωγής υπηρεσίας εργασίας για τον πληθυσμό με σκοπό την εκτέλεση «κοινωνικά χρήσιμης εργασίας».
Οι κοινωνικές ομάδες που μπορεί να υπόκεινται σε κοινωφελή εργασία είναι εγγεγραμμένοι άνεργοι, άνεργοι-προσωρινά εκτοπισμένοι από εμπόλεμες περιοχές (IDPs), άνεργοι βετεράνοι πολέμου, φοιτητές πανεπιστημίου και φοιτητές επαγγελματικών σχολών, αυτοαπασχολούμενοι, συνταξιούχοι κάτω των 70 ετών (προαιρετικά) και εργαζόμενοι/ες σε επιχειρήσεις που δεν εργάζονται για την άμυνα (με την επιφύλαξη συμφωνίας με τη διοίκηση των επιχειρήσεων).
Στην Οδησσό εισήχθη ένα πρόγραμμα στρατολόγησης εργασίας, σύμφωνα με το οποίο «ικανοί και άνεργοι πολίτες 18-65 ετών θα έπρεπε να βοηθήσουν στον καθαρισμό μετά τον βομβαρδισμό, την κατασκευή και επισκευή καταφυγίων, τη φόρτωση ανθρωπιστικής βοήθειας, τη φύλαξη θέσεων ασφαλείας, την κατασκευή διχτυών παραλλαγής κ.α.».
4. Το ουκρανικό κράτος ετοιμάζει ένα αυτοματοποιημένο σύστημα είσπραξης οφειλών.
Σύμφωνα με έναν νέο νόμο, κάποιος προστίθεται στο μητρώο οφειλετών απλώς και μόνο λόγω χρέους, χωρίς μακροχρόνιες νομικές διαδικασίες. Μόλις προστεθεί, ενεργοποιείται ο κατασταλτικός μηχανισμός: οι τραπεζικοί λογαριασμοί παγώνουν και δεσμεύονται τα περιουσιακά του στοιχεία τα οποία απλοποιημένα μπορούν να δημευτούν.
Τα κύρια σημεία του νέου νόμου είναι:
-Ψηφιοποίηση των διαδικασιών εκτέλεσης. Δημιουργείται ένα ενιαίο ολοκληρωμένο σύστημα που θα ενώνει τα μητρώα οφειλετών, τραπεζικών ιδρυμάτων, του υπουργείου εσωτερικών και των συμβολαιογράφων. Αυτό θα δημιουργήσει μια βάση δεδομένων όπου οι δικαστικοί επιμελητές θα μπορούν να βλέπουν όλα τα περιουσιακά στοιχεία και τις καταθέσεις του οφειλέτη σε πραγματικό χρόνο και, κατά συνέπεια, να μπλοκάρουν τις συναλλαγές. Επί του παρόντος, ο οφειλέτης έχει κάποιο χρόνο, για παράδειγμα, να αποσύρει κεφάλαια από λογαριασμούς ή ακόμη και να πουλήσει ή να μεταβιβάσει ακίνητα.
-Απλοποιημένη ένταξη στον κατάλογο οφειλετών. Ένα άτομο μπορεί να αναγνωριστεί ως οφειλέτης μόνο με βάση το γεγονός των καθυστερήσεων πληρωμών.
Οι «αποδέκτες» των παραπάνω προβλέψεων είναι πολλοί και διάφοροι. Πολλοί έχουν στεγαστικά και άλλα δάνεια (αρκετές έχουν πάρει δάνεια σε καιρό πολέμου προκειμένου να επιβιώσουν) που αδυνατούν να αποπληρώσουν, ενώ δεν είναι λίγοι και όσοι/ες έχουν χρέη σε υπηρεσίες «κοινής ωφελείας». Επίσης η οικονομική καταστολή σε φυγόστρατους εντείνεται, με τα μέγιστα πρόστιμα να έχουν υπερπολλαπλασιαστεί από 8.500 σε 204.000 γρίβνιες.
5. Πέρασε νόμος (13347)που εμποδίζει την πρόσβαση στο δημόσιο για άνδρες που δεν έχουν υπηρετήσει στον στρατό.
Με διάταξη του ίδιου νόμου εισάγεται επίσης το μάθημα «Βασικές αρχές της Εθνικής Αντίστασης» σε πανεπιστήμια και κολέγια, αντικαθιστώντας το παλιό μοντέλο στρατιωτικής εκπαίδευσης στα εκπαιδευτικά ιδρύματα και επικαιροποιείται η διδασκαλία του μαθήματος «Άμυνα της Ουκρανίας».
Μεταξύ άλλων, ο νόμος εισάγει βασική εκπαίδευση στη χρήση όπλων, στην οποία θα πρέπει να υποβληθούν όλοι οι μαθητές και οι φοιτητές, ανεξαρτήτως φύλου.
6. Κοινωνικές αντιστάσεις
Η εκτεταμένη φυγοστρατία και λιποταξία, οι πολυάριθμες επιθέσεις σε στρατολογικά γραφεία, αξιωματούχους και στρατονόμους σε ουκρανία, όπως και οι κινήσεις αλληλεγγύης ενάντια στο bussification, προκειμένου να μην πέσουν στα χέρια των ουκρανικών ΤCC ανυπότακτοι δεν μπορούν να παραμείνουν στην αφάνεια. Όπως έχει ξαναειπωθεί, δεν μιλάμε για συνεκτική, ομοιογενή πρακτική, ούτε επιχειρείται μια εξιδανίκευση των κινήσεων αυτών που άλλωστε έχουν συχνά διαφορετικό πολιτικό υπόβαθρο. Πρόκειται όμως για διευρυμένες κοινωνικές αντιστάσεις που ρευστοποιούν τις αφηγήσεις περί εθνικής ομοψυχίας απέναντι στον εχθρό, τα αφηγήματα περί σύσσωμης υπεράσπισης της πατρίδας, όπως και τις κατηγορίες που συνοδεύουν τους ανυπότακτους, τόσο από την αριστερά όσο και από τη δεξιά, περί προδοτών, δειλών, αναξιοπρεπών κλπ, βγαλμένες μέσα από τα εγχειρίδια της στρατιωτικής πειθαρχίας και παλικαροσύνης. Και είναι όλα αυτά που τελικά μειώνουν και τις μεταξύ μας αποστάσεις.
Κλείνοντας, έχει μια σημασία να αναφερθούμε ξανά στα εκτεταμένα πλέον περιστατικά επιθέσεων σε στρατολογικά γραφεία και στους στρατονόμους των TCC, αλλά και στις κινήσεις αλληλεγγύης προκειμένου να μην πέσουν φυγόστρατοι στα χέρια τους. Έχουν καταγραφεί περισσότερα από 600 περιστατικά κατά των κινούμενων περιπολιών έως τον Απρίλιο του 2026. Το τελευταίο διάστημα οι κινήσεις αυτές διευρύνονται και δεν περιορίζονται μόνο στις γνωστές κινήσεις αλληλεγγύης γυναικών και άλλου κόσμου σε σημεία που πραγματοποιείται bussification. Για παράδειγμα, τον περασμένο Οκτώβρη πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες συγκρούσεις στην Οδησσό, με αλληλέγγυους εργαζόμενους να επιχειρούν αρχικά να εμποδίσουν την απαγωγή συναδέλφου τους από τα TCC και στη συνέχεια να σπάνε το busyk τους (μικρό λεωφορείο στα ουκρανικά) και να επιτίθενται στους απαγωγείς. Δεν είναι ασήμαντες και οι εκτελέσεις αξιωματούχων της TRC-TCC. Αντίστοιχες κινήσεις και σε ρωσικό έδαφος, τα πρώτα χρόνια του πολέμου: εκατοντάδες επιθέσεις σε στρατολογικά γραφεία, επιθέσεις με μολότωφ ή και με πυροβόλα όπλα κατά αξιωματικών στο μέτωπο, όπως και σαμποτάζ σε σιδηροδρομικές αποστολές όπλων κ.α.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο όπου έχει ενταθεί η συζήτηση για αλλαγή του μοντέλου στρατολόγησης στην ουκρανία, κάτι που δεν αποκλείεται να συμπεριλάβει μείωση του ορίου ηλικίας επιστράτευσης, μείωση του ποσοστού των εργαζομένων που απαλλάσσονται από τη στρατιωτική θητεία λόγω κρισιμότητας των επιχειρήσεων στις οποίες απασχολούνται – δηλαδή να εφαρμοστεί μια πιο εκτεταμένη μορφή επιστράτευσης.
media:
eisigisi_oukrania_8-5.pdf