«Υπάρχει Πράξη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (Τ.Ν.) ενσωματωμένη στο ευρωπαϊκό δίκαιο. Μόνο ένα μέρος των ρυθμίσεών της εφαρμόζεται. Στην έρευνα αναφερόμαστε σε διάφορα πεδία στα οποία πρέπει να επανεξετάσουμε τις ρυθμίσεις για την Τ.Ν.». Με αυτά τα λόγια μάς «καλωσορίζει» η Λίλιαν Μήτρου, καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Αιγαίου, δικηγόρος, αντιπρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής και Τεχνοηθικής (ΕΕΒΤ), στα ερωτήματα με τα οποία καταπιάνεται η νέα έρευνα της «διαΝΕΟσις» και αφορούν το νόμιμο, το ηθικό και το κοινωνικά ωφέλιμο της Τ.Ν.
«[Πώς] μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να είναι ηθική και σύννομη;» στην εργασία, την έρευνα, τη δημόσια διοίκηση, τη δικαιοσύνη και τη δημιουργικότητα;», ρωτούν και αναρωτιούνται 14 μέλη της διεπιστημονικής ομάδας που προχώρησαν στην έκθεση και διαβούλευση των ηθικών και νομικών ζητημάτων.
Ηθική
Ο «ηθικός σχεδιασμός» των συστημάτων Τ.Ν. οφείλει να βασίζεται στην ανάπτυξη, την εγκατάσταση και τη χρήση τους σύμφωνα με τις ηθικές αρχές, τον σεβασμό στην αυτονομία του ανθρώπου, την πρόληψη βλάβης, τη δικαιοσύνη και την επεξηγησιμότητα, καίρια σημεία που προβλήθηκαν το 2019 από την Ομάδα Εμπειρογνωμόνων που συγκροτήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στις «Κατευθυντήριες Γραμμές για την Αξιοπιστία της Τεχνητής Νοημοσύνης». Προκειμένου η Τ.Ν. να μπορεί να χαρακτηριστεί «ηθική», κρίνεται αναγκαία από τους συγγραφείς της έρευνας η θέσπιση νομοθετικού πλαισίου το οποίο θα προβλέπει υποχρεώσεις, ελέγχους, κυρώσεις, δικαιώματα προσφυγής καθώς και μηχανισμούς λογοδοσίας.
Ολα όσα αναφέρονται στην έρευνα αναδεικνύουν πως η χρήση της Τ.Ν. μπορεί να συμβάλει στην ευημερία του ανθρώπου. Βασική προϋπόθεση: η χρήση της να είναι σύννομη και να συνοδεύεται από ένα αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο το οποίο θα καταστήσει τα συστήματα και τα εργαλεία της αξιόπιστα και ηθικά τόσο ως προς τον άνθρωπο όσο και προς το περιβάλλον. «Το κράτος οφείλει, έχει την υποχρέωση να λαμβάνει μέτρα, ώστε η ανάπτυξη να είναι σύμμετρη και να υπηρετεί τον άνθρωπο», τονίζει η κ. Μήτρου.
Προκειμένου να επιτευχθεί αυτό, η κρατική νομοθεσία θα πρέπει να λάβει μέτρα και να θέσει όρια ως προς τον βαθμό εμπλοκής της Τ.Ν. στη δημόσια διοίκηση, τον έλεγχο και τη συλλογή μεγάλου όγκου δεδομένων για τις διοικητικές διαδικασίες. Τα ρυθμιστικά μέτρα δεν συνεπάγονται απαραίτητα την άρνηση της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά δημιουργούν σχέσεις εμπιστοσύνης και ασφάλειας μακροπρόθεσμα μέσα σε ένα σαφές πλαίσιο κανόνων που αφορούν την τεχνολογική εξέλιξη.
«Το Σύνταγμα χρειάζεται μια αναδιαμόρφωση. Εχουμε ένα άρθρο στο Σύνταγμα ήδη από το 2001 που μιλά για την κοινωνία της πληροφορίας, το Α5, πρέπει να διαμορφωθεί ώστε να αναφέρεται και η Τεχνητή Νοημοσύνη για να έχουμε ένα Σύνταγμα ψηφιακά εγγράμματο», υποστηρίζει η κ. Μήτρου. Η Ελλάδα, τόσο νομοθετικά όσο και κοινωνικά, θα πρέπει να ανταποκριθεί στις νέες τεχνολογικές εξελίξεις, που δεν έρχονται ως κεραυνός εν αιθρία στη διεθνή σκηνή.
Στην έρευνα τονίζεται πως η Τ.Ν. μπορεί να αποτελέσει κίνδυνο για την ιδιωτική ζωή λόγω της συλλογής προσωπικών δεδομένων, της ανάδειξης πληροφοριών και ίσως δημιουργίας νέων, οδηγώντας σε σκιαγραφήσεις προσώπων και προσωπικών καταστάσεων. Εξαιτίας αυτής της λειτουργίας των συστημάτων, συναντώνται μεροληψία, αδιαφάνεια και προκαταλήψεις οι οποίες μπορεί να αποβούν επιβλαβείς κατά τη χρήση τους στο πλαίσιο της δημόσιας διοίκησης και της δικαιοσύνης.
Αδιαφάνεια
Ως προς τη χρήση τους στα ζητήματα δημόσιας διοίκησης και δικαιοσύνης, τα συστήματα Τ.Ν., παρά τον ανθρωπομορφισμό τους και την απόδοση ανθρώπινων χαρακτηριστικών από τους χρήστες, δεν είναι σε θέση να λαμβάνουν αποφάσεις για τον ανθρώπινο παράγοντα, εργασιακά ζητήματα και εκδικάσεις υποθέσεων. Τα συστήματα δεν διαθέτουν ενσυναίσθηση, οι αλγόριθμοι δεν είναι διαφανείς και κάθε ανθρώπινη κίνηση μετατρέπεται σε δεδομένα για κώδικα.
«Δεν είμαστε σε θέση να ανασκευάσουμε την πορεία που κάνει ένα σύστημα για να φτάσει από τα δεδομένα στην απόφαση. Υπάρχει μια τεχνική αδιαφάνεια εξαιτίας του τρόπου που λειτουργούν, και αυτό το άλμα το ονομάζουμε Black Box. Αυτή είναι η διαφορά τους (σ.σ.: των συστημάτων Τ.Ν.) από την κλασική υπολογιστική λειτουργία», λέει στην «Εφ.Συν.» η Λίλιαν Μήτρου. Το γεγονός ότι δεν υπάρχει η δυνατότητα να ανατρέξει κανείς στον συλλογισμό των συστημάτων και στη διαδικασία επεξεργασίας των δεδομένων πριν εμφανίσει το αποτέλεσμα δεν αποτελεί γκρίζο σημείο, σύμφωνα με τα λεγόμενά της, αλλά οφείλεται στον τρόπο σχεδιασμού, κάτι το οποίο οι επιστήμονες ήδη εξετάζουν.
Επιπρόσθετα, τα συστήματα Τ.Ν. έχουν τη δυνατότητα να επηρεάσουν εκλογικές διαδικασίες, τις διαδικασίες δημόσιας ενημέρωσης και την αναπαραγωγή ψευδών, πολλές φορές, πληροφοριών. Πρακτικές που αυξάνονται ευρέως εξαιτίας της χρήσης της παραγωγικής Τ.Ν., καθώς σημειώθηκε δεκαπλάσια αύξηση στην παραγωγή ψευδών ειδήσεων με την ορμητική διάδοση του ChatGPT.
Για αυτόν ακριβώς τον λόγο χρειάζονται ο ανθρώπινος παράγοντας και η επιτήρηση. «Ο άνθρωπος που θα ελέγξει το αποτέλεσμα ή την απόφαση του συστήματος Τ.Ν. θα πρέπει να έχει γνώση, χρόνο και εξουσιοδότηση να τα ελέγξει και να τα αλλάξει», συμπληρώνει η συντονίστρια της έρευνας. Εκεί όμως προκύπτει ένα νέο πρόβλημα, «η προκατάληψη αυτοματισμού και η εμπιστοσύνη του ανθρώπου προς το σύστημα», φαινόμενο το οποίο συναντάται συχνά στους κοινούς χρήστες των συστημάτων και πλατφορμών Τ.Ν.
Στο πεδίο της δικαιοσύνης, η χρήση της Τ.Ν. χρειάζεται ρύθμιση μέσα από νομικούς κανόνες ώστε να κατοχυρωθεί πως θα χρησιμοποιείται προς όφελος της ανθρωπότητας. Οι Κατευθυντήριες Γραμμές για τη Χρήση Παραγωγικής Τεχνητής Νοημοσύνης από τα Δικαστήρια, της CEPEJ, αποδεικνύουν πως η χρήση Τ.Ν. στα δικαστήρια επηρεάζει το υλικό που υποβάλλεται σε αυτά. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ενημέρωση και η εκπαίδευση των νομικών σε αυτό το κομμάτι προκειμένου να κρίνονται ικανοί χρήστες της Τ.Ν., ενώ οι δικαστές οφείλουν να λαμβάνουν αποφάσεις εξ ολοκλήρου βασιζόμενοι στη δική τους κρίση και όχι σύμφωνα με προβλεπτικές αναλύσεις συστημάτων Τ.Ν.
Μεροληψία
Οσον αφορά τη χρήση της στην εργασία, σημειώνεται στην έρευνα πως είναι αναγκαίες η δεοντολογική διακυβέρνηση και η υιοθέτηση πρωτοκόλλων αλγοριθμικής διαφάνειας ώστε να προληφθεί η μεροληψία των εργασιακών σχέσεων και να αναδειχθεί μια παραγωγική διαδικασία. «Πολύ συχνά σε πλατφόρμες διάθεσης υπηρεσιών η ανάθεση, η παρακολούθηση της εκτέλεσης και η αξιολόγηση του εργαζομένου γίνονται με χρήση αλγόριθμου», ανέφερε η κ. Μήτρου.
Με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να έχει ήδη διαγράψει την πορεία που θα πρέπει να ακολουθήσουν τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, η έρευνα του Ινστιτούτου φέρνει σε δημόσια διαβούλευση τους τομείς όπου κρίνεται αναγκαία και κρίσιμη ως προς τη μελλοντική τροπή που θα πάρει η χρήση της Τ.Ν. στα κοινά.
Καθίσταται πλέον ξεκάθαρη η αναγκαιότητα της ρύθμισης και της προστασίας των πολιτών από τη χρήση της σε πεδία που τους επηρεάζουν άμεσα, χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει πως χρειάζεται άρνηση και προκατάληψη απέναντι στην κοινή πορεία που προδιαγράφεται για τον άνθρωπο και την Τ.Ν. Από τις 2 Αυγούστου, εξάλλου, αναμένεται και η συνολική εφαρμογή του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης που αφορά το δεσμευτικό κανονιστικό πλαίσιο για την ανάπτυξη, διάθεση και χρήση των συστημάτων Τ.Ν.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr