του Χρήστου Ν. Κώνστα
Δεκαπέντε χρόνια μετά την υπογραφή του πρώτου Μνημονίου, 8 χρόνια μετά το έκτρωμα του Νόμου Κατρούγκαλου που μετέτρεψε το Ασφαλιστικό σε φορομπηχτικό σύστημα, αλλά και 4 χρόνια μετά τη δημιουργία του πρώτου Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), οι Έλληνες έχουν ξεχάσει το πρόβλημα που προκάλεσε την μνημονιακή καταιγίδα, το Ασφαλιστικό.
Παραδόξως όλοι νομίζουμε ότι αφού σήμερα κερδίζουμε περισσότερα από το παρελθόν, θα είμαστε ασφαλείς και ευτυχισμένοι στο μέλλον.
Η πραγματικότητα είναι πως η Ελλάδα ακόμη και σήμερα δαπανά το 14,3% του ΑΕΠ της για συντάξεις (τρίτη υψηλότερη δαπάνη στην ΕΕ μετά την Ιταλία και τη Γαλλία ) και παρ’ όλα αυτά δεν έχει ένα βιώσιμο Ασφαλιστικό Σύστημα.
Το σημερινό Ελληνικό Ασφαλιστικό Σύστημα, αντιμετωπίζει σοβαρές δομικές ανισορροπίες. Στηρίζεται κατά 95% στο κρατικό αναδιανεμητικό σύστημα, ενώ οι επίσημοι αριθμοί διαψεύδουν κάθε ελπίδα και κάθε προσδοκία.
Οι γεννήσεις και το εργατικό δυναμικό συρρικνώνονται ταχύτερα από κάθε πρόβλεψη. Το σύστημα παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο στον πυρήνα του. Είναι κρατικό, διανεμητικό, δημογραφικά έκθετο, δημοσιονομικά ασφυκτικό.
Ο χρόνος τρέχει, η Ελλάδα παραμένει αμετακίνητη.
Πριν από λίγες μέρες, το Ινστιτούτο Δημοσιονομικών και Οικονομικών Μελετών (ΙΔΟΜ), με την υποστήριξη της ΕΛΕΤΕΑ, παρουσίασε ένα Policy Paper που υπογράφουν η Μιράντα Ξαφά και ο Γεώργιος Μπήτρος.
Στην περιγραφή, δεν είναι πρωτότυπο. Δεν λέει κάτι που δεν ξέρουμε. Αυτό όμως ακριβώς είναι το πρόβλημα.
Το 95% των συνταξιοδοτικών παροχών καλύπτεται από το Κράτος. Οι γεννήσεις έχουν πέσει σχεδόν στο μισό σε σχέση με προ κρίσης περίοδο.
Ο λόγος ηλικιωμένων προς εργάσιμο πληθυσμό, που σήμερα βρίσκεται στο 41,6%, θα φτάσει το 70,7% μέχρι το 2054.
Ο πληθυσμός εργάσιμης ηλικίας θα μειωθεί κατά -30% τα επόμενα 40 χρόνια , διπλάσια μείωση από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.
Όλα τα ανωτέρω είναι στοιχεία της Eurostat, του ΟΟΣΑ, του Ελεγκτικού Συνεδρίου. Είναι η πραγματικότητα για την οποία ουδείς θέλει να μιλήσει. Ειδικά σε μια οιονεί προεκλογική περίοδο
Τα χρόνια περνάνε, η Ελλάδα χάνει ευκαιρίες. Έχουμε χάσει τουλάχιστον 3 ευκαιρίες ριζικής μεταρρύθμισης.
Το 2018, την παραμονή της εφαρμογής του, καταργήθηκε ο νόμος που προέβλεπε αξιόλογες μειώσεις συντάξεων με τη σύμφωνη γνώμη τότε κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης. Οι προτάσεις Νεκτάριου-Τήνιου για πλήρη μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικό σύστημα επικουρικών συντάξεων απορρίφθηκαν.
Το ΤΕΚΑ ιδρύθηκε ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου αντί ιδιωτικού, και τα 400 εκατ. ευρώ που έχουν συσσωρευτεί κάθονται ακόμα στην Τράπεζα της Ελλάδος αντί να τα διαχειρίζονται επαγγελματίες διαχειριστές προς όφελος της νέας γενιάς.
Στο μεταξύ, η κυβέρνηση απέφυγε να εξετάσει τη σύνδεση ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης, με το προσδόκιμο ζωής.
Είναι ένα μέτρο που ψηφίστηκε το 2016, αναβλήθηκε για το 2027, και τώρα μετατίθεται για το 2030.
Η πραγματική μέση ηλικία συνταξιοδότησης στην Ελλάδα σήμερα παραμένει σταθερά κοντά στα 64 χρόνια.
Οι νεότεροι εργαζόμενοι πληρώνουν εισφορές για να χρηματοδοτήσουν συντάξεις που δεν θα μπορέσουν να έχουν στο ίδιο επίπεδο.
Η διαγενεακή αδικία γιγαντώνεται σιωπηλά.
Άλλες χώρες, τόλμησαν. Δεν χρειάστηκε να μπουν στον λαβύρινθο των Μνημονίων. Πήραν αποφάσεις πριν την καταιγίδα.
Η Αυστραλία, ήδη από τη δεκαετία του 1980, εισήγαγε υποχρεωτική επαγγελματική αποταμίευση – το Super Αnnuation– που σήμερα αντιστοιχεί σε ποσοστό άνω του 130% του ΑΕΠ σε επενδυμένα περιουσιακά στοιχεία. Η Δημόσια δαπάνη για συντάξεις είναι μόλις στο 4% του ΑΕΠ.
Η Ιρλανδία που έπαθε κι έμαθε γρήγορα, εφαρμόζει ένα παρόμοιο μοντέλο.
Η Δανία και η Ολλανδία διαχειρίζονται συνταξιοδοτικά κεφάλαια που υπερβαίνουν το 200% του ΑΕΠ τους.
Στις Σκανδιναβικές χώρες, τα Συνταξιοδοτικά Ταμεία αποτελούν από τους μεγαλύτερους θεσμικούς επενδυτές στις κεφαλαιαγορές, τροφοδοτώντας ταυτόχρονα ανάπτυξη και ευημερία.
Κοινή συνισταμένη όλων των ανωτέρω συστημάτων είναι η πρώιμη, αποφασιστική μετάβαση σε κεφαλαιοποιητικά συστήματα, με ιδιωτική διαχείριση, διαφάνεια και ατομικούς λογαριασμούς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι θα καταργηθεί ο ρόλος του Κράτους στο Ασφαλιστικό και Συνταξιοδοτικό Σύστημα. Απλά θα συρρικνωθεί ο αναδιανεμητικός κορμός και θα αναπτυχθούν οι συμπληρωματικοί πυλώνες του Ασφαλιστικού Συστήματος.
Στην Ελλάδα, το σύνολο της Συνταξιοδοτικής Αποταμίευσης (δηλαδή τα Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης, τα ομαδικά και ατομικά ασφαλιστικά συμβόλαια), ανέρχεται σε 14,4 δισ. ευρώ. Αυτό αντιστοιχεί στο 6,1% του ΑΕΠ.
Η χώρα έχει σχεδόν μηδενική συμμετοχή στα 69,8 τρισ. δολάρια που διαχειρίζονται τα συνταξιοδοτικά ταμεία των χωρών ΟΟΣΑ.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το μήνυμα των καιρών έχει συλλάβει η Πανελλήνια Ομοσπονδία Ξενοδόχων (ΠΟΞ). Έχει ήδη καταθέσει φάκελο για τη δημιουργία Ταμείου Επαγγελματικής Ασφάλισης, το ΤΕΑ ΠΟΞ με το οποίο θα καλύπτονται 150.000 εργαζόμενοι στον τουρισμό και τον επισιτισμό που απασχολούνται σε 10.500 επιχειρήσεις του κλάδου. Η δημιουργία του ΤΕΑ Τουρισμού προβλέπεται στην κλαδική σύμβαση που υπογράφηκε πρόσφατα και προβλέπει ότι οι εργοδότες θα συμβάλλουν με 2% επί του μισθού κάθε εργαζόμενου τη συμμετοχή του στον νέο Φορέα.
Η πρόταση του καθηγητή Γ. Μπήτρου που αποτελεί τον πυρήνα του policy paper του ΙΔΟΜ, είναι τολμηρή στη σύλληψη και ρεαλιστική στη δομή.
Προτείνει σταδιακή μετάβαση σε ένα σύστημα δύο πυλώνων: ένα δημόσιο προνοιακό, που θα χρηματοδοτείται αποκλειστικά από τον προϋπολογισμό, και ένα κεφαλαιοποιητικό, στο οποίο οι εργαζόμενοι κάτω των 45 ετών θα μεταφερθούν άμεσα — λαμβάνοντας πίσω έντοκα τις εισφορές τους. Οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας θα εγγράφονται αυτόματα σε Ταμεία Επαγγελματικής Ασφάλισης ή Ομαδικά Συνταξιοδοτικά Προγράμματα, με δικαίωμα opt-out και ελεύθερη επιλογή διαχειριστή.
Εάν υλοποιηθεί αυτό το σχέδιο, η δημόσια δαπάνη για συντάξεις θα μειωθεί από το 14% στο 8% του ΑΕΠ έως τα μέσα της δεκαετίας του 2050 και ενδεχομένως στο 4%, στα επίπεδα Αυστραλίας και Ιρλανδίας, στη συνέχεια.
Το κόστος μετάβασης υπολογίζεται σε 36 δισ. ευρώ συνολικά. Από αυτά, πάνω από τα μισά καλύπτονται ήδη από τα αποθεματικά του ΑΚΑΓΕ (21,8 δισ. ευρώ).
Η Μιράντα Ξαφά και ο Γ. Μπήτρος αναγνωρίζουν ότι χρειάζονται 3-4 δεκαετίες για να ωριμάσει η μεταρρύθμιση. Δεν είναι αυτό το πρόβλημα.
Το πρόβλημα είναι ότι για κάθε χρόνο που καθυστερούμε τη λήψη αποφάσεων, το κόστος αυξάνεται, τα περιθώρια δημοσιονομικών ελιγμών στενεύουν.
Οι κυβερνήσεις, ιδιαίτερα στην προεκλογική περίοδο εξαγγέλλουν πολιτικές αποφάσεις που εξαντλούν τον δημοσιονομικό χώρο για επενδύσεις, για μείωση φόρων, για δημόσιες υποδομές και κυρίως για τη χρηματοδότηση της μετάβασης σε ένα βιώσιμο σύστημα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη εκδώσει σαφείς συστάσεις που ζητά από τα κράτη-μέλη να δημιουργήσουν βιώσιμα συστήματα αυτόματης ένταξης στον 2ο Ασφαλιστικό Πυλώνα, χρηματοοικονομική εκπαίδευση, ψηφιακή παρακολούθηση συντάξεων.
Η Ελλάδα έχει να καλύψει αποστάσεις δεκαετιών.
Οι αλλαγές που ετοιμάζει για τον δεύτερο ασφαλιστικό πυλώνα η Νίκη Κεραμέως, με το νέο νομοσχέδιο για τα Επαγγελματικά Ταμεία Ασφάλισης (ΤΕΑ) έχουν προκαλέσει μεγάλο ενδιαφέρον τόσο για τους εργοδότες όσο και τους εργαζόμενους.
Η Εθνική θα είναι η 4η συστημική τράπεζα που θα προσφέρει επιπλέον ασφαλιστική και συνταξιοδοτική κάλυψη στους εργαζομένους της, δημιουργώντας ένα νέο Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης που θα συγχρηματοδοτεί η εργοδοσία και οι εργαζόμενοι.
Ο θεσμός επεκτείνεται…
Πρέπει ωστόσο να βιαστούμε. Ο χρόνος κυλά και τα δεδομένα δεν βελτιώνονται.
©ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
The post Έχουμε ξεχάσει το Ασφαλιστικό appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα