Η κυβερνητική επικοινωνιακή στρατηγική απέναντι στην ακρίβεια στα καύσιμα πατά σε δύο σταθερές γραμμές άμυνας. Δύο επιχειρήματα που επανέρχονται κάθε φορά που ανοίγει η συζήτηση για ουσιαστική παρέμβαση και πρέπει να κρίνονται δίπλα στα πραγματικά δεδομένα.
Η πρώτη είναι ο «δημοσιονομικός χώρος». Αν μιλούσαμε για μόνιμη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης, πράγματι θα έπρεπε να εξηγηθεί πώς καλύπτεται κάθε χρόνο μια μόνιμη απώλεια εσόδων. Εδώ όμως μιλάμε για έκτακτη ενεργειακή κρίση, προσωρινά μέτρα και έκτακτα έσοδα από την αυξημένη κερδοφορία της ίδιας περιόδου.
Ακόμη και οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες κάνουν αυτή τη διάκριση. Στον δείκτη των καθαρών δαπανών συνυπολογίζονται τα διακριτικά μέτρα εσόδων και εξαιρούνται τα one-off και άλλα προσωρινά μέτρα. Η ίδια η Επιτροπή, κατά την αξιολόγηση μέτρων ενεργειακής στήριξης, έχει υπολογίσει το καθαρό δημοσιονομικό κόστος αφαιρώντας, όπου υπήρχαν, τα έσοδα από φόρους στα υπερκέρδη των ενεργειακών επιχειρήσεων. Μια έκτακτη παρέμβαση που χρηματοδοτείται από αντίστοιχο έκτακτο έσοδο δεν ισοδυναμεί συνεπώς με νέα μόνιμη επιβάρυνση της πολυετούς δημοσιονομικής πορείας.
Η δεύτερη γραμμή άμυνας είναι ότι «τα υπερκέρδη των διυλιστηρίων τα φορολογήσαμε ήδη». Πράγματι. Το ερώτημα είναι πώς. Ο ευρωπαϊκός Κανονισμός του 2022 όριζε προσωρινή εισφορά τουλάχιστον 33% στα πλεονάζοντα κέρδη του ενεργειακού τομέα. Η Ελλάδα επέλεξε το κατώτατο αυτό όριο. Αλλες χώρες επέβαλαν υψηλότερους συντελεστές: 40% η Αυστρία, 55% η Σλοβακία, 60% η Ρουμανία, 75% η Ιρλανδία και 80% η Σλοβενία.
Υπήρξε και μια δεύτερη επιλογή. Ο Ν. 5007/2022 επέτρεψε στις εταιρείες να εκπέσει η έκτακτη εισφορά ως δαπάνη κατά τον προσδιορισμό των φορολογητέων κερδών τους. Η ίδια η κυβέρνηση υπολόγισε την εισφορά των διυλιστηρίων σε περίπου 630 εκατ. ευρώ. Αρα το «τα φορολογήσαμε ήδη» δεν εξαντλεί την εικόνα: επιλέχθηκε το κατώτατο ευρωπαϊκό ποσοστό και παράλληλα προβλέφθηκε η δυνατότητα φορολογικής έκπτωσης της ίδιας της εισφοράς. Και όλα αυτά αφορούσαν το 2022. Οχι το 2026.
Στα αντίστοιχα πρώτα εξάμηνα της περιόδου 2018-2025, τα συνολικά κέρδη των δύο μεγάλων εταιρειών διύλισης διαμορφώνονταν, με βάση τη μεθοδολογία της πρότασης, κατά μέσο όρο περίπου στα 600 εκατ. ευρώ. Στο πρώτο εξάμηνο του 2026 υπολογίζονται σε 1,998 δισ. ευρώ. Αν ως όριο «κανονικής» κερδοφορίας τεθεί το 120% του ιστορικού μέσου όρου, δηλαδή περίπου 720 εκατ. ευρώ, η διαφορά ανέρχεται σε 1,278 δισ. ευρώ.
Τα στοιχεία αυτά δίνουν μια συγκεκριμένη βάση για να εξεταστεί νέα έκτακτη φορολόγηση με σαφή και διαφανή μεθοδολογία. Το σημαντικότερο όμως βρίσκεται ένα βήμα πριν. Η έκτακτη φορολόγηση παρεμβαίνει αφού η αυξημένη κερδοφορία έχει ήδη δημιουργηθεί. Η μείωση ΕΦΚ και ΦΠΑ περιορίζει τη φορολογική επιβάρυνση στην τελική τιμή. Αν όμως η δημόσια αντιπαράθεση σταματήσει εκεί, μένει εκτός το κρίσιμο ερώτημα: τι συμβαίνει στα περιθώρια κέρδους πριν το καύσιμο φτάσει στην αντλία;
Στη διύλιση έχουμε έναν ιδιαίτερα συγκεντρωμένο κλάδο με δύο βασικούς εγχώριους παίκτες. Η Επιτροπή Ανταγωνισμού έχει εξετάσει ειδικά τις συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού στο στάδιο της διύλισης, μαζί με την εξέλιξη των τιμών και της κερδοφορίας. Εδώ μπαίνει η συζήτηση για ανώτατο όριο στα περιθώρια διύλισης. Οχι ως αυθαίρετος καθορισμός της τελικής τιμής, αλλά ως κανόνας που συνδέεται με τη διεθνή τιμή αναφοράς, τα τεκμηριωμένα κόστη και ένα εύλογο ιστορικό περιθώριο.
Αυτό είναι το κομμάτι που παραμένει υποτονικό στη δημόσια αντιπαράθεση. Ο ΕΦΚ και ο ΦΠΑ αφορούν τη φορολογική επιβάρυνση. Η έκτακτη φορολόγηση αφορά την αυξημένη κερδοφορία αφού έχει δημιουργηθεί. Ο έλεγχος των περιθωρίων αφορά το στάδιο στο οποίο αυτή διαμορφώνεται.
Για τις προοδευτικές δυνάμεις, επομένως, το ερώτημα είναι αν οι προτάσεις για την προστασία της κοινωνίας από την ακρίβεια θα περιοριστούν στον ΕΦΚ και στον ΦΠΑ ή αν θα συμπεριλάβουν πιο κεντρικά και την παρέμβαση στα διυλιστήρια. Γιατί όσο η δημόσια αντιπαράθεση μένει μόνο στους φόρους, ένα κρίσιμο μέρος της εξίσωσης παραμένει εκτός: τι συμβαίνει με τα περιθώρια κέρδους πριν η τιμή φτάσει στον καταναλωτή;
*Υπεύθυνη Πολιτικού Σχεδιασμού ΕΛΑΣ, μέλος του Εθνικού Συμβουλίου ΕΛΑΣ
**Συντονιστής Τμήματος Περιβάλλοντος και Ενέργειας ΕΛΑΣ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr