Πρόκειται για ένα κίνημα που γεννήθηκε μέσα από την τραγωδία που συγκλόνισε τη Σερβία την 1η Νοεμβρίου του 2024, όταν το τσιμεντένιο στέγαστρο έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ κατέρρευσε με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Ο λόγος για τον συνδυασμό «Φοιτητική Λίστα-Οι φοιτητές νικούν!», ο οποίος επικράτησε στις βουλευτικές εκλογές της 25ης Οκτωβρίου, κερδίζοντας τον συνασπισμό «Ενωμένη Σερβία» του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Ειδικότερα, σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε η εταιρεία IPSOS και αφορούν το 96% των ψηφοδελτίων, ο συνδυασμός έλαβε το 52,9% των ψήφων και καταλαμβάνει τις 140 έδρες από τις 250 στο κοινοβούλιο. Ο συνασπισμός του Βούτσιτς έλαβε 38,8% και 104 έδρες.
Όπως αναφέρει το BBC σε σχετικό του δημοσίευμα, το κίνημα ξεκίνησε με φοιτητές να αποκλείουν δρόμους και οδήγησε σε σχεδόν καθημερινές διαδηλώσεις μέχρι που μετατράπηκε σε ένα εθνικό κίνημα κατά της διαφθοράς και της κυβερνητικής αμέλειας.
Μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, οι φοιτητές κατάφεραν να κλονίσουν 14 χρόνια πολιτικής κυριαρχίας του Βούτσιτς. Η υποστήριξη προς το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) του άρχισε να φθίνει, οδηγώντας τελικά σε ήττα σε μια διαδικασία που εξελίχθηκε σε δημοψήφισμα για το μέλλον της Σερβίας.
Από το Βελιγράδι μέχρι το Νόβι Σαντ και τη Νις, επικρατούσε κλίμα ευφορίας, καθώς οι υποστηρικτές συγκεντρώνονταν στα κέντρα των πόλεων ή έξω από τα κεντρικά γραφεία της «Φοιτητικής Λίστας». Σε ανάρτησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοιτητές έγραψαν: «Η Σερβία είναι ελεύθερη».
Το πιο συμβολικό γεγονός ήταν η διάλυση του λεγόμενου «Τσάτσιλαντ» – ενός καταυλισμού με σκηνές υπέρ του Βούτσιτς, που είχε στηθεί πριν από 18 μήνες στο Πάρκο των Πρωτοπόρων (Pioneers Park), στο κέντρο του Βελιγραδίου, απέναντι από το σερβικό κοινοβούλιο. Μεταλλικοί φράχτες γκρεμίστηκαν, ενώ ακούγονταν συνθήματα όπως: «Ο Βούτσιτς φεύγει».
AP Photo/Armin Durgut
Πώς οι φοιτητές άλλαξαν τη Σερβία
Δεν έχουν εμφανείς ηγέτες ούτε πολιτικό υπόβαθρο, κι όμως το κίνημα «Φοιτητική Λίστα – Οι Φοιτητές Κερδίζουν» προσέλκυσε αντικυβερνητικούς ψηφοφόρους από όλο το φάσμα της σερβικής κοινωνίας, σημειώνει το BBC.
Παρουσίασαν υποψηφίους και για τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, χωρίς ωστόσο να περιλαμβάνεται ανάμεσά τους ούτε ένας φοιτητής.
Καθώς ενώθηκε με τους φοιτητές που βάδιζαν προς το Βελιγράδι την περασμένη εβδομάδα, ο επικεφαλής των υποψηφίων – και καρδιολόγος – Ιλία Σρντάνοβιτς δήλωσε ότι η ιστορία ξαναγράφεται. «Η ενέργεια είναι ασταμάτητη», τόνισε.
«Προσφέρουμε στους πολίτες μας τις θεμελιώδεις αξίες μιας πολιτισμένης κοινωνίας, τις οποίες το προηγούμενο καθεστώς τους είχε στερήσει – και αυτό ήταν το οριστικό τέλος», δήλωσε στο BBC.
AP Photo/Armin Durgut
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ –στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Σερβίας–, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 16 άνθρωποι.
Η τραγωδία θεωρήθηκε εμβληματική της εκτεταμένης διαφθοράς. Οι επικριτές συνέδεσαν την προβληματική –και μοιραία– ανακαίνιση του σταθμού με τον πρόεδρο της χώρας, ο οποίος είχε ταυτιστεί στενά με το συγκεκριμένο έργο.
«Η κατάρρευση του στεγάστρου ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», λέει η Ελένα Ιβάνοφ, από τη δεξαμενή σκέψης «Henry Jackson Society».
Ήταν μια συνταρακτική στιγμή που λειτούργησε ως σπίθα, πυροδοτώντας μια εθνική εκστρατεία με πορείες και εκδηλώσεις, εξήγησε η ίδια. Το κίνημα αυτό κατάφερε να κερδίσει τις καρδιές και τα μυαλά των Σέρβων, με τρόπο που κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν είχε καταφέρει μέχρι τότε.
Από τις διαδηλώσεις στην άμεση αμφισβήτηση του Βούτσιτς
Αυτό που ξεκίνησε ως ένα κύμα εβδομαδιαίων φοιτητικών διαδηλώσεων με αίτημα τη δικαιοσύνη – τόσο εντός των πανεπιστημιουπόλεων όσο και στους δρόμους των πόλεων – εξελίχθηκε σύντομα σε ένα εθνικό κίνημα (με έντονη δράση και σε τοπικό επίπεδο), το οποίο συμπεριέλαβε πολύ ευρύτερα στρώματα της σερβικής κοινωνίας, όπως αγρότες, ηθοποιούς και δικαστές.
Το κόμμα του Βούτσιτς κλονίστηκε σοβαρά και, μέχρι τον Ιανουάριο του 2025, ο πρωθυπουργός του είχε παραιτηθεί «για να εκτονωθεί η ένταση». Τον Μάρτιο του 2025, το Βελιγράδι έγινε μάρτυρας της μεγαλύτερης αντικυβερνητικής διαδήλωσης που έχει γνωρίσει ποτέ η Σερβία. Καθώς το φοιτητικό κίνημα – το οποίο δεν διέθετε κεντρική ηγεσία – δυνάμωνε, οι συμμετέχοντες οργανώθηκαν μέσω φοιτητικών συνελεύσεων.
AP Photo/Armin Durgut
Όταν, τον περασμένο μήνα, ο Βούτσιτς ανακοίνωσε πρόωρες εκλογές, εκείνοι ήταν ήδη έτοιμοι. «Κατάφεραν να μετουσιώσουν αυτή τη συναισθηματική δυναμική σε μια συγκροτημένη οργάνωση, εκπαιδεύοντας παράλληλα τον κόσμο στο πώς να διασφαλίζει το δίκαιο στα εκλογικά τμήματα», εξήγησε η Έλενα Ιβάνοφ.
«Το μήνυμα ήταν σαφές: κράτος δικαίου, όχι διακυβέρνηση μέσω του νόμου», δήλωσε η Γκορντάνα Ντέλιτς, επικεφαλής του προγράμματος για τα Βαλκάνια στο German Marshall Fund των ΗΠΑ, επισημαίνοντας ότι η ψηφοφορία της Κυριακής λειτούργησε, στην ουσία, ως δημοψήφισμα.
Αρχικά, ο Βούτσιτς προσπάθησε να παρουσιάσει τους διαδηλωτές ως ανθρώπους με «καλές προθέσεις», ωστόσο, ενόψει των εκλογών, τους κατηγόρησε ότι επιδιώκουν να οδηγήσουν τη Σερβία «στην κατάρρευση».
Ακόμη και αφού παραδέχθηκε την ήττα του το βράδυ της Κυριακής, προέβαλε τον αβάσιμο ισχυρισμό ότι οι διαδηλωτές είχαν τη στήριξη – χωρίς να τους κατονομάζει – «ευρωπαϊκών χωρών και του αμερικανικού “βαθέος κράτους”».
Ποιος θα κυβερνήσει τώρα τη Σερβία;
Ένα πράγμα είναι ξεκάθαρο: Δεν θα είναι οι φοιτητές, καθώς δεν ήταν υποψήφιοι στις εκλογές. Αυτή ήταν μια υπολογισμένη απόφαση, καθώς το εκλογικό σώμα πιθανότατα δεν θα ψήφιζε έναν κατάλογο υποψηφίων με μικρή εμπειρία ζωής.
Αν και ο κορυφαίος υποψήφιος τους ήταν ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, δεν θεωρείται πραγματικά ως πιθανός πρωθυπουργός. Ελάχιστοι υποψήφιοι ξεχωρίζουν ως πιθανοί ηγέτες.
Τουλάχιστον 135 άτομα στη λίστα πιστεύεται ότι έχουν κερδίσει έδρες στο κοινοβούλιο, μεταξύ των οποίων ο πρώην αστέρας του Παναθηναϊκού και του ευρωπαϊκού μπάσκετ Ντέγιαν Μποντίρογκα (24ος στη λίστα), ο διάσημος ηθοποιός Τίχομιρ Στάνιτς (8ος), ο τραγουδιστής της όπερας Νίκολα Μίκιτς (46ος), ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντέγιαν Σόσκιτς (27ος) καθώ και ένας μεγάλος αριθμός καθηγητών.
Το όνομα του Σόσκιτς έχει αναφερθεί σχετικά με τη θέση του επικεφαλής. Έχει μιλήσει για μεταρρυθμίσεις που θα έκανε στην οικονομία και έχει επικριθεί ευρέως από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης.
AP Photo/Armin Durgut
Ποιο είναι το πρόγραμμά τους;
Οι εκλεγμένοι βουλευτές θα έχουν ως αποστολή να υλοποιήσουν αυτό που, στην ουσία, αποτελεί ένα πολιτικό μανιφέστο.
Σύμφωνα με τα λόγια των ίδιων των φοιτητών, αναζητούσαν άτομα που θα μπορούσαν να εισέλθουν στους θεσμούς, «να επιτελέσουν το έργο τους με υπευθυνότητα και να μην ξεχάσουν τον λόγο για τον οποίο βρίσκονται εκεί».
Μέσω ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει:
Την εξάλειψη της διαφθοράς, μέσω της σύστασης αστυνομικής μονάδας επιφορτισμένης με τη σύλληψη των υπευθύνων.
Την απομάκρυνση από το υπουργείο Εσωτερικών όσων αξιωματούχων παραβίασαν τους κανόνες κατά την καταστολή των διαδηλώσεων, καθώς και όσων συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
Τη μεταρρύθμιση του στρεβλού μιντιακού τοπίου στη Σερβία και την απαλλαγή της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης από τον πολιτικό έλεγχο.
Τον τερματισμό της πρακτικής διορισμού κομματικά πιστών προσώπων στις ηγεσίες δημόσιων επιχειρήσεων.
Ο Βούτσιτς και το κόμμα SNS αρνούνται τις κατηγορίες περί διαφθοράς και προσπαθειών άσκησης επιρροής στα μέσα ενημέρωσης.
Οι θέσεις τους για το Κόσοβο
Το υπόμνημα του συνδυασμού για το Κοσσυφοπέδιο, το χαρακτηρίζει ως «αναπόσπαστο και οργανικό τμήμα» της Σερβίας, δήλωσε η υποψήφια Μιλένα Πέτροβιτς.
Το κίνημα ανέφερε στην εβδομαδιαία εφημερίδα Vreme ότι το σύνθημα «Το Κοσσυφοπέδιο είναι Σερβία» δεν θα αποτελέσει κεντρικό σύνθημα της προεκλογικής εκστρατείας, καθώς και ότι το ζήτημα του Κοσσυφοπεδίου δεν θα κριθεί «πίσω από κλειστές πόρτες».
Ο Γιουγκοσλάβ Γκάσιτς, υποψήφιος και διδάσκων στην ιατρική σχολή (που λειτουργεί υπό σερβική διοίκηση) στη Βόρεια Μιτρόβιτσα, δήλωσε στην εφημερίδα Danas (18 Οκτωβρίου) ότι ο συνδυασμός προτίθεται, καταρχάς, να επανεξετάσει όλες τις συμφωνίες – υπογεγραμμένες και μη – μεταξύ Βελιγραδίου και Πρίστινας, καθώς και να διατηρήσει τους εναπομείναντες σερβικούς θεσμούς στο Κοσσυφοπέδιο.
Όπως ανέφερε, η ένταξη των θεσμών αυτών στο σύστημα του Κοσσυφοπεδίου θα ήταν αποδεκτή, όχι όμως και η «κοσοβοποίηση».
Θα παραμείνει «φοιτητικό» το κίνημα;
Αν και οι ίδιοι δεν εξελέγησαν, οι φοιτητές είναι εκείνοι που έδωσαν υποσχέσεις στον σερβικό λαό και θα βρεθούν αντιμέτωποι με πιέσεις να υλοποιήσουν το μανιφέστο τους.
Όπως δηλώνουν οι φοιτητές, στους απλούς Σέρβους πολίτες που οι ίδιοι επέλεξαν για να εκπροσωπήσουν το κίνημα «ανατέθηκε η μεταφορά ενός μέρους του αγώνα, που δίνουμε στους δρόμους εδώ και έναν χρόνο, εντός των θεσμών».
Στην ομιλία του το βράδυ της Κυριακής, ο Βούτσιτς δήλωσε στους υποστηρικτές του κόμματός του ότι οι φοιτητές κατέστρεφαν για δύο δύο χρόνια τη Σερβία και ότι θα ηττηθούν «γρηγορότερα απ’ ό,τι νομίζουν».
AP Photo/Armin Durgut
Τι ακολουθεί
Μόλις η Κεντρική Εκλογική Επιτροπή (RIK) ανακοινώσει τα τελικά αποτελέσματα, το νέο κοινοβούλιο οφείλει να συνεδριάσει εντός 30 ημερών.
Ο Πρόεδρος προτείνει υποψήφιο πρωθυπουργό, αφού ακούσει τις θέσεις των εκλεγμένων συνδυασμών· εάν δεν σχηματιστεί κυβέρνηση εντός 90 ημερών, το κοινοβούλιο διαλύεται. Η «Φοιτητική Λίστα» δεν έχει προτείνει υποψήφιο για τη θέση του πρωθυπουργού.
Ο Βούτσιτς παραιτήθηκε από το αξίωμα του Προέδρου στις 27 Σεπτεμβρίου, προκειμένου να θέσει υποψηφιότητα για την πρωθυπουργία.
Η Άνα Μρνάμπιτς, Πρόεδρος του απερχόμενου κοινοβουλίου, ασκεί καθήκοντα Προέδρου από τις 28 Σεπτεμβρίου – για διάστημα που δεν υπερβαίνει τους τρεις μήνες – , ενώ προεδρικές εκλογές αναμένεται να διεξαχθούν έως τα τέλη Δεκεμβρίου.
Με βάση το αποψινό αποτέλεσμα, ο Βούτσιτς δεν κατέχει πλέον κανένα από τα δύο αξιώματα.
Διαβάστε περισσότερα