09/04/2026 4:17 μμ.
Anarchist Front of Iran and Afghanistan Review and Critique of Recent Protest Movements in Iran From an Iranian Anarcho-Syndicalist Perspective μετάφραση κειμένου απο:
https://theanarchistlibrary.org/library/anarchist-front-of-iran-and-afghanistan-review-and-critique-of-recent-protest-movements-in-iran
Πολλές επαναστατικές κινήσεις ξεκινούν με απελευθερωτικές προθέσεις, αλλά στην πράξη καταλήγουν να αναπαράγουν τα ίδια μοτίβα εξουσίας ενάντια στα οποία είχαν ξεσηκωθεί. «Η αποφυγή της αναπαραγωγής της εξουσίας» δεν είναι μια αφηρημένη αρχή, αλλά μάλλον ένα σύνολο πρακτικών και οργανωτικών μεθόδων που μπορούν να συνοψιστούν σε διάφορους βασικούς άξονες:
Οριζοντιοποίηση των δομώνΣτη αναρχική σκέψη, η έμφαση δίνεται στην «κατάργηση της ιεραρχίας», που στην πράξη σημαίνει την δυνατότητα εθελοντικής και άμεσης συμμετοχής όλων μέσω της λήψης αποφάσεων σε γενικές δημοκρατικές συνελεύσεις (ομοσπονδιακές/συνομοσπονδιακές γενικές συνελεύσεις), και την αποφυγή ύπαρξης μόνιμων ηγετών. Η οριζοντιότητα μπορεί να είναι αργή, εξαντλητική ή επιρρεπής σε «ανεπίσημες εξουσίες» (απο τα άτομα επιρροής).
Εναλλαγή ευθυνών και ρόλων
Ένας τρόπος για την αποτροπή συγκέντρωσης εξουσίας είναι η προσωρινή φύση των ρόλων· για παράδειγμα, ένας συντονιστής θα πρέπει να διαχειρίζεται μόνο τη συζήτηση για τη διατήρηση της τάξης κατά τις συναντήσεις, και τα άτομα πρέπει να αντικαθίστανται συνεχώς. Κανείς δεν πρέπει να γίνει «μόνιμος ειδικός της εξουσίας», γιατί ακόμη και σε οριζόντιες κινήσεις, οι ρόλοι είναι αναπόφευκτοι.
Αμεση και απευθείας λογοδοσία
Κάθε άτομο ή ομάδα πρέπει να λογοδοτεί στο συλλογικό για τα λόγια και τις πράξεις του χωρίς καμία ιεραρχία, και πρέπει να υπάρχει η δυνατότητα άμεσης απομάκρυνσης των εκπροσώπων, των συντονιστών ή των ομιλητών. Αυτό σημαίνει ότι η επιλογή τέτοιων ατόμων είναι περιορισμένη, προσωρινή και ανακλητή.
Γρήγορη αλλά συλλογική λήψη αποφάσεων
Ένα κοινό πρόβλημα είναι είτε η δικτατορία είτε η παράλυση στη λήψη αποφάσεων. Επομένως, για πρακτική δράση, μπορούν να χρησιμοποιηθούν μέθοδοι όπως η σχετική συναίνεση (όχι πλήρης συναίνεση). Σε αυτήν την περίπτωση, οι αποφάσεις λαμβάνονται γρήγορα σε μικρές ομάδες και σε μικρή κλίμακα, χωρίς να περιμένουν οδηγίες από ένα «κέντρο».
Αυτοοργάνωση σε μικρή κλίμακα
Αντί να δημιουργηθεί ένα «ενιαίο κέντρο» και να λειτουργεί υπό κεντρική “διοίκηση”, θα πρέπει να σχηματίζονται μικρές αυτοδιαχειριζόμενες (αυτόνομες) ομάδες που δικτυώνονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα, σχηματισμός ομάδων 5 έως 15 ατόμων με σχετική εμπιστοσύνη, όπου κάθε ομάδα παίρνει τις δικές της αποφάσεις αντί να περιμένει εντολές. Αυτό είναι το μοντέλο που μπορεί αργότερα να εξελιχθεί σε δίκτυο. Το πλεονέκτημά του είναι ότι, αφενός, η καταστολή γίνεται πιο δύσκολη και, αφετέρου, μειώνεται η συγκέντρωση της εξουσίας. Επίσης, αν κατασταλεί ένα μέρος, ολόκληρο το δίκτυο δεν καταρρέει. Αυτό το μοντέλο έχει παρατηρηθεί σε πολλές εργατικοσυνδικαλιστικές κινήσεις και αναρχικές δράσεις όπως οι καταλήψεις.
Διαφάνεια και ελεύθερη κυκλοφορία της πληροφορίας
Η εξουσία συχνά προκύπτει από το μονοπώλιο της πληροφορίας. Επομένως, για να αντιμετωπιστεί αυτό το ζήτημα, δεν πρέπει να υπάρχουν παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις· όλες οι αποφάσεις πρέπει να είναι δημόσιες και όλα πρέπει να έχουν πρόσβαση στην πληροφορία.
Προεικόνιση της εναλλακτικής
«Ζήσε όπως θέλεις να είναι η μελλοντική κοινωνία.» Αυτός ο τρόπος οικοδόμησης της εναλλακτικής σημαίνει: αν ο στόχος είναι η ελευθερία, τα μέσα πρέπει επίσης να είναι ελεύθερα· και αν ο στόχος είναι η ισότητα, η δομή της κίνησης πρέπει επίσης να είναι ισότιμη.
Αντίσταση στη «στιγμή της ηγεσίας»
Σχεδόν όλες οι κινήσεις αντιμετωπίζουν μια στιγμή πίεσης: «Χρειαζόμαστε έναν μοναδικό ηγέτη για να είμαστε αποτελεσματικοί.» Αυτό είναι ακριβώς το σημείο εκκίνησης της «αναπαραγωγής της εξουσίας» και μια πολύ σοβαρή προειδοποίηση, διότι ακόμη και δημοφιλή άτομα μπορούν να οδηγήσουν σε συγκέντρωση εξουσίας. Η άσκηση του «όχι στην εξουσία», ακόμα και εντός της κίνησης, είναι ένα από τα πιο σημαντικά και δύσκολα καθήκοντα. Επομένως, αν ένα άτομο ή ρεύμα αρχίσει να ασκεί υπερβολικό έλεγχο, πρέπει να επικρίνεται ανοιχτά και να περιορίζεται, ακόμα κι αν είναι ιδιαίτερα δημοφιλές.
Συνεχής εσωτερική κριτική
Μόνο οι κινήσεις που ασκούν συνεχή αυτοκριτική μπορούν να επιβιώσουν, αποκαλύπτοντας έτσι τις κρυφές ταξικές, έμφυλες και χαρισματικές σχέσεις εξουσίας.
Πλήρης ανεξαρτησία από κράτη και γεωπολιτικές δυνάμεις
Καμία οικονομική, πολιτική, μέσα μαζικής ενημέρωσης από κράτη, και διατήρηση της ανεξαρτησίας στη λήψη αποφάσεων στην πράξη — όχι μόνο σε επίπεδο συνθημάτων — διότι οποιαδήποτε εξωτερική εξάρτηση δημιουργεί γρήγορα ιεραρχικές δομές.
Προσοχή στην καθημερινή ζωή, όχι μόνο στη «στιγμή της επανάστασης»
Αν μια κίνηση σχηματιστεί μόνο γύρω από διαδηλώσεις στο δρόμο, μόλις αυτές υποχωρήσουν, οι παλιές εξουσίες επιστρέφουν. Ωστόσο, αν παράλληλα δημιουργηθούν τοπικά ή περιφερειακά δίκτυα αλληλεγγύης, αμοιβαίας βοήθειας και μορφές κοινωνικοοικονομικής αυτοδιαχείρισης, η επιβολή εξουσίας από πάνω εξαλειφεται ή περιορίζεται στο ελάχιστο. Πρακτικές δραστηριότητες μπορεί να περιλαμβάνουν βοήθεια σε κρατούμενους και τις οικογένειές τους, τραυματίες, όσους έχουν χάσει εισόδημα, δημιουργία μικρών τοπικών (ή, αν είναι δυνατόν, περιφερειακών) ταμείων και κοινοποίηση πόρων (τροφή, φάρμακα, πληροφορίες). Αυτές οι δράσεις χτίζουν εμπιστοσύνη και, το πιο σημαντικό, μεταφέρουν την κίνηση από τον «δρόμο» στην «καθημερινή ζωή».
Ανασκόπηση και κριτική του κινήματος στο Ιράν
Αν εφαρμόσουμε αυτές τις αναρχικές αρχές στις διαδηλώσεις των τελευταίων δεκαετιών στο Ιράν, προκύπτει ένα πολύπλοκο τοπίο: από τη μία πλευρά, έντονα στοιχεία αυθορμητισμού και οριζοντιότητας· από την άλλη, σοβαρά εμπόδια στη σταθεροποίηση αυτών των μοντέλων: α) Οριζοντιότητα και έλλειψη κεντρικής ηγεσίαςΣε πολλά κύματα διαδηλώσεων — ειδικά το 2017, το 2019 και το 2022 μετά τη δολοφονία της Mahsa (Jina) Amini — οι διαδηλώσεις οργανώθηκαν χωρίς επίσημη ηγεσία, και τα καλέσματα διαδίδονταν κυρίως μέσω κοινωνικών μέσων δικτύωσης και αποκεντρωμένης επικοινωνίας. Αυτό ήταν και παραμένει ένα σημαντικό πλεονέκτημα, καθώς ο έλεγχος από τα πάνω μειώνεται και η καταστολή ή η αποκοπή της «ηγεσίας» γίνεται δυσκολότερη. Ωστόσο, η έλλειψη σταθερών δομών λήψης αποφάσεων οδήγησε αναπόφευκτα σε κατακερματισμό και ασυνέχεια.β) Άτυπα δίκτυα και αυτοοργάνωσηΣτην πράξη, παρατηρήθηκαν μορφές μικρών τοπικών ομάδων και άτυπης συντονισμένης δράσης — για παράδειγμα σε ορισμένες γειτονιές, περιοχές και πανεπιστήμια. Αυτό πλησιάζει σε ένα «μοντέλο δικτύου», αλλά όπως συνήθως, παρέμεινε βραχυπρόθεσμο και αντιδραστικό, όχι δομημένο και βιώσιμο.γ) Έλλειψη ανθεκτικών θεσμών βάσηςΈνα σημαντικό αδύναμο σημείο ήταν η απουσία σταθερών συλλογικών δομών λήψης αποφάσεων μέσω τοπικών-περιφερειακών συμβουλίων και γενικών συνελεύσεων. Δηλαδή, για παράδειγμα, οι διαδηλώσεις υπάρχουν, αλλά ποιος θεσμός θα τις αντικαθιστά στη συνέχεια δεν είναι σαφές. Χωρίς τέτοιους θεσμούς, η εξουσία εύκολα συγκεντρώνεται ξανά — είτε από το κυβερνών κράτος είτε από διάφορες αντιπολιτευτικές ομάδες.δ) Το ζήτημα της εκπροσώπησης και της προσπορισης «φωνής»Σε πολλά σημεία, ομάδες εκτός χώρας — ειδικά μοναρχικοί ή πρόσωπα των μέσων ενημέρωσης — προσπάθησαν να γίνουν οι «εκπρόσωποι των διαδηλώσεων» ή η «φωνή του κινήματος». Αυτή είναι ακριβώς η στιγμή κατά την οποία ένα κίνημα από τα κάτω μπορεί να μετατραπεί σε έργο από τα πάνω, ακόμη και χωρίς κακές προθέσεις, επειδή η «μόνιμη εκπροσώπηση» ή η «επίσημη εκπροσώπηση» μπορεί να οδηγήσει σε συγκέντρωση εξουσίας. Αυτός είναι ο ίδιος κίνδυνος που σηματοδοτεί επιστροφή σε αυταρχικά μοτίβα, συμπεριλαμβανομένων τάσεων προς αποκατάσταση της μοναρχίας (υπό την ηγεσία του Reza Pahlavi) ή άλλες μορφές κεντρικού κράτους. Επομένως, η αρχή πρέπει να είναι ισχυρή και σαφής αντίθεση στην ύπαρξη ενός «μοναδικού προσώπου» για το κίνημα. Αυτό δείχνει ότι η δυσαρέσκεια με την τρέχουσα κατάσταση δεν σημαίνει απαραίτητα ότι προχωράμε πέρα από τη λογική της κυριαρχίας, αλλά μπορεί απλώς να σημαίνει «αντικατάσταση μιας εξουσίας με μια άλλη».ε) Ο ρόλος της επιβίωσης και της καθημερινής ζωήςΣτις οικονομικές διαμαρτυρίες του 2019, οι ρίζες τους βρίσκονταν στην καθημερινή ζωή και στην οικονομική πίεση· ωστόσο, το κίνημα οδήγησε λιγότερο στην οικοδόμηση βιώσιμων δικτύων αμοιβαίας βοήθειας και ευρείας αλληλεγγύης. Αν είχαν δημιουργηθεί τέτοια δίκτυα, το κίνημα θα μπορούσε να μετατοπιστεί από την «διαμαρτυρία» προς την «κατασκευή εναλλακτικών». Η σύνδεση της διαμαρτυρίας με πραγματικούς χώρους (γειτονιές, χώροι εργασίας, πανεπιστήμια) και η δημιουργία μικρών, σταθερών ομάδων σε αυτούς τους χώρους που αργότερα θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πραγματικά συμβούλια, που στην πράξη δεν επιτράπηκαν.στ) Σοβαρή καταστολή ως δομικό εμπόδιοΠρέπει επίσης να είμαστε ρεαλιστές: η βίαιη ένταση της καταστολής στο Ιράν στην πράξη δεν επέτρεψε τη δημιουργία πολλών από αυτούς τους μηχανισμούς. Ως αποτέλεσμα, η οριζοντιοποίηση και η αυτοοργάνωση συχνά παραμένουν σε «στιγμιαίο» επίπεδο και δεν βρίσκουν την ευκαιρία να γίνουν μόνιμοι θεσμοί.ζ) Στιγμές «προεικόνισης»Ευτυχώς, σε ορισμένες στιγμές παρατηρήθηκαν τοπικές-περιφερειακές αλληλεγγύες και αυθόρμητες μορφές συνεργασίας. Αυτοί είναι σημαντικοί σπόροι, αλλά δεν έχουν ακόμη γίνει σταθερές δομές. Επομένως, ένα πλήθος χωρίς δομή είτε καταρρέει γρήγορα είτε προσπορίζεται και καθοδηγείται από άλλους.Συμπέρασμαα) Ο αναρχισμός αναγνωρίζει ότι δεν υπάρχει πλήρης εγγύηση κατά της αναπαραγωγής της εξουσίας. Η εξουσία πάντα τείνει προς τη συγκέντρωση, και ο μόνος τρόπος είναι να δημιουργηθούν μηχανισμοί που να τη διασκορπίζουν συνεχώς και να την κρατούν ανοιχτή στην πρόκληση. Αυτή είναι μια «διαρκής διαδικασία», όχι μια σταθερή κατάσταση.β) Οι διαμαρτυρίες στο Ιράν έχουν δείξει επανειλημμένα ότι η κοινωνία μπορεί να κινητοποιηθεί χωρίς κεντρική ηγεσία, ωστόσο, δεν έχουν ακόμη δείξει ότι μπορούν να αυτοοργανωθούν βιώσιμα χωρίς να αναπαράγουν την εξουσία.γ) Για να είναι ένα κίνημα στο Ιράν (ή οπουδήποτε αλλού) λιγότερο επιρρεπές στην αναπαραγωγή της εξουσίας, πρέπει να ξεκινάει μικρό (ομάδες), να παραμένει οριζόντιο (ούτε ιεραρχικό ούτε ηγεμονικό), να αναπτύσσεται ως δίκτυο (όχι συγκεντρωτικά), να ριζώνει στην καθημερινή ζωή (όχι μόνο στο δρόμο), και το πιο σημαντικό: να ενεργεί από την αρχή με τρόπο που να μην έχει σκοπό να «καταλάβει την εξουσία», αλλά μάλλον να διανέμει την εξουσία των ανθρώπων σε κοινοτικές κοινωνίες μέσω της δημιουργίας δημοκρατικών συμβουλίων.No Mullah! No Shah! No War! Woman–Life–Freedom!