Επαναλαμβανόμενα μοτίβα σοβαρών προβλημάτων στη διαχείριση νεκρών ζώων και αποβλήτων, καθώς και στις συνθήκες διαβίωσης των ζώων, κατέγραψε για πρώτη φορά έρευνα σε 27 χοιροτροφικές μονάδες διαφορετικών περιοχών της χώρας.
Το οπτικοακουστικό υλικό που έδωσε στη δημοσιότητα η REthink ANIMALS, σε συνεργασία με την οργάνωση ερευνητικής δημοσιογραφίας UNLOCKED, στο πλαίσιο της καμπάνιας THISISGYROS, περιλαμβάνει πάνω από τρεις ώρες βίντεο και περισσότερες από 100 φωτογραφίες από μονάδες στη Δυτική Ελλάδα, τη Θεσσαλία, τη Στερεά Ελλάδα και την Κεντρική Μακεδονία.
Μεταξύ άλλων καταγράφονται ανοιχτοί λάκκοι με πτώματα ζώων σε αποσύνθεση, προσβάσιμα σε σκύλους, γάτες και πτηνά που σε αρκετές περιπτώσεις τρέφονται από αυτά. Σύμφωνα με την οργάνωση, εντοπίζονται σοβαρές ελλείψεις στη διαχείριση της κοπριάς και των υγρών αποβλήτων, με διασπορά τους σε γύρω εκτάσεις, ενώ στο εσωτερικό εγκαταστάσεων βρέθηκαν ζώα με ανοιχτές πληγές, δερματικές αλλοιώσεις, προπτώσεις ορθού και άλλες σοβαρές παθολογικές καταστάσεις, χωρίς ορατές ενδείξεις κατάλληλης αντιμετώπισης, καθώς και έντονα προβλήματα υγιεινής.
Η καμπάνια THISISGYROS στο προσκήνιο ζητήματα σχετικά με τη χοιροτροφία στην Ελλάδα, που σπάνια έχει εξεταστεί συνολικά ως προς τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, την ευζωία των ζώων και τα ζητήματα υγιεινής και βιοασφάλειας, μέσα από τη σύνδεσή τους με τη βιομηχανία του γύρου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, ορισμένες από τις καταγεγραμμένες μονάδες συνδέονται με επιχειρήσεις σφαγής και επεξεργασίας χοιρινού κρέατος για προϊόντα όπως γύρος και σουβλάκι. Οι δημιουργεί της καμπάνιας αναφέρουν ότι βάσει των στοιχείων της ΕΛΣΤΑΤ στην Ελλάδα εκτρέφονται περισσότερα από 720.000 γουρούνια σε περισσότερες από 3.370 φάρμες. Στο δελτίο τύπου αναφέρουν χαρακτηριστικά τα εξής:
«Αν και μικρότερος από τον τομέα των αιγοπροβάτων, ο κλάδος παρουσιάζει σαφή τάση συγκέντρωσης: λιγότερες μονάδες, αλλά μεγαλύτερη παραγωγή ανά μονάδα, γεγονός που υποδηλώνει ενίσχυση της εντατικής εκτροφής. Η ετήσια παραγωγή ξεπερνά τους 57.000 τόνους «χοιρινού κρέατος», από τη σφαγή περισσότερων από 1,09 εκατομμυρίων ζώων.
Τα ευρήματα της έρευνας
Αιτωλοακαρνανία
Στην Αιτωλοακαρνανία η έρευνα κάλυψε οκτώ μονάδες. Σε πέντε καταγράφηκαν πτώματα γουρουνιών σε λάκκους ή σε υπαίθριους χώρους απόθεσης, σε διαφορετικά στάδια αποσύνθεσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις η πρακτική καταγράφηκε τόσο τον Μάρτιο όσο και τον Απρίλιο. Τα υπολείμματα παρέμεναν εκτεθειμένα και προσβάσιμα σε άλλα ζώα. Σκύλοι, γάτες και πτηνά παρατηρήθηκαν να έρχονται σε επαφή με τα πτώματα και να τρέφονται από αυτά, ενώ σε μία εγκατάσταση καταγράφηκε η απόρριψη νεκρών ζώων από εργαζόμενο.
Εντοπίστηκαν επίσης σοβαρά προβλήματα αποθήκευσης και συγκράτησης της κοπριάς, με διασπορά της στο έδαφος. Ορισμένες εγκαταστάσεις βρίσκονται κοντά σε κατοικίες, υδατορεύματα και δημόσιο νοσοκομείο. Σε μία περίπτωση, καταγράφεται εγγύτητα σε ποταμό που καταλήγει στη λίμνη Λυσιμαχία, γεγονός που εντείνει την ανάγκη ελέγχου της διαχείρισης των αποβλήτων.
Στο εσωτερικό μονάδας καταγράφηκαν φθαρμένες και έντονα ρυπασμένες υποδομές, τρωκτικά και κατσαρίδες, καθώς και γουρούνια με σοβαρές δερματικές αλλοιώσεις και οφθαλμικά προβλήματα. Χοιρομητέρες περιορισμένες σε κλωβούς παρουσίαζαν ανοιχτές πληγές και επαναλαμβανόμενο δάγκωμα των μεταλλικών ράβδων. Στο δάπεδο, δίπλα σε κλωβό κύησης, εντοπίστηκαν νεκρά έμβρυα και πλακουντιακό υλικό, με χαρακτηριστικά συμβατά με αποβολή σε προχωρημένο στάδιο κύησης.
Τρίκαλα
Στα Τρίκαλα η έρευνα κάλυψε εννέα μονάδες στην περιοχή της Φήκης, όπου καταγράφεται έντονη συγκέντρωση χοιροτροφικών εγκαταστάσεων. Σε οκτώ καταγράφηκαν νεκρά γουρούνια ή οστά, είτε σε λάκκους είτε εκτεθειμένα σε υπαίθριους χώρους. Παράλληλα, εντοπίστηκαν προβλήματα διαχείρισης κοπριάς και αποβλήτων, με διασπορά τους σε χώρους εντός ή εκτός των εγκαταστάσεων.
Στο εσωτερικό μονάδας καταγράφηκαν γουρούνια με προχωρημένη πρόπτωση ορθού, χωρίς ορατές ενδείξεις θεραπευτικής αντιμετώπισης. Τα ζώα βρίσκονταν σε χώρους απομόνωσης με έντονη ρύπανση, παρουσία μυγών και χωρίς κατάλληλη, στεγνή και άνετη επιφάνεια ανάπαυσης.
Καταγράφηκαν επίσης νεκρό γουρουνάκι δίπλα σε κατειλημμένο κλωβό τοκετού, ζώα με ομφαλοκήλες και χώροι με εκτεταμένη συσσώρευση περιττωμάτων και ενδείξεις διάρροιας.
Στη μονάδα εντοπίστηκαν φαρμακευτικά σκευάσματα, μεταξύ άλλων αντιβιοτικά και ορμονικά σκευάσματα. Η παρουσία τους, σε συνδυασμό με τις καταγεγραμμένες συνθήκες διαβίωσης και τα προβλήματα υγείας των ζώων, εγείρει ερωτήματα για τον βαθμό στον οποίο η φαρμακευτική παρέμβαση χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση προβλημάτων που συνδέονται με τις συνθήκες εντατικής εκτροφής. Η διερεύνηση αυτής της σχέσης απαιτεί έλεγχο των κτηνιατρικών αρχείων και των πρακτικών διαχείρισης της μονάδας.
Λάρισα
Στη Λάρισα η έρευνα κάλυψε πέντε μονάδες, στις περιοχές Δελερίων, Κυπαρισσίας και Αγίων Αναργύρων. Καταγράφηκαν λάκκοι με πτώματα και απόβλητα, καθώς και νεκρά γουρούνια σε αποσύνθεση προσβάσιμα σε σκύλους και πτηνά. Σε μία περίπτωση, σκύλοι καταγράφηκαν να διαμελίζουν πτώμα γουρουνιού εντός της εγκατάστασης.
Η διαχείριση της κοπριάς παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα συγκράτησης, με επαφή με παρακείμενο κανάλι και διασπορά μεγάλων ποσοτήτων σε γειτονικές εκτάσεις. Στο εσωτερικό μονάδας καταγράφηκαν εκτεταμένη ρύπανση, έντονη παρουσία κατσαρίδων, ζώα καλυμμένα με περιττώματα, καθώς και δερματικές αλλοιώσεις, οφθαλμικά προβλήματα, αποστήματα και κήλες.
Βοιωτία
Στη Βοιωτία η έρευνα κάλυψε τρεις μονάδες, στο Νεοχωράκι, τα Οινόφυτα και την Τανάγρα. Καταγράφηκαν υπαίθριοι χώροι απόρριψης αποβλήτων και ενδείξεις καύσης, σε μία περίπτωση μαζί με ζωικά υπολείμματα, μεταξύ των οποίων διακρινόταν καμένο χοιρίδιο. Στον ίδιο χώρο εντοπίστηκαν και συσκευασίες ζιζανιοκτόνου.
Σε άλλη μονάδα καταγράφηκε ανοιχτός λάκκος με πτώματα γουρουνιών, ενώ εντοπίστηκαν επίσης προβλήματα διαχείρισης κοπριάς και παρουσία τρωκτικών σε εσωτερικούς χώρους εγκατάστασης.
Εύβοια
Στη Ριτσώνα καταγράφηκε μονάδα με ανοιχτό λάκκο σε απομονωμένο σημείο, ο οποίος περιείχε πολλαπλά πτώματα γουρουνιών σε αποσύνθεση. Η διαχείριση της κοπριάς παρουσίαζε επίσης σημαντικά προβλήματα, που απαιτούν έλεγχο ως προς τη συγκράτηση των αποβλήτων και την προστασία του περιβάλλοντος.
Πιερία
Στην Πιερία η έρευνα κάλυψε μία μονάδα κοντά στην Κονταριώτισσα. Καταγράφηκαν μεγάλες ποσότητες κοπριάς γύρω από την εγκατάσταση και ενδείξεις προβληματικής διαχείρισής της. Η εγγύτητα στον οικισμό εντείνει την ανάγκη ελέγχου των περιβαλλοντικών όρων και της τήρησής τους.
Περιβαλλοντικά ευρήματα
Στο υλικό της έρευνας καταγράφονται κοπροσωροί απευθείας πάνω στο έδαφος, διασπορά υγρών από την κοπριά και υπερχειλίσεις δεξαμενών προς γύρω εκτάσεις. Τα ευρήματα εγείρουν σοβαρά ζητήματα διαχείρισης αποβλήτων και υποδεικνύουν κίνδυνο επιβάρυνσης του εδάφους και ενδεχομένως των υπόγειων νερών. Αναφορικά με τις ανοιχτές χωμάτινες δεξαμενές, τα κρίσιμα ζητήματα αφορούν την τήρηση των όρων λειτουργίας, τη στεγάνωση όπου απαιτείται, την αποφυγή υπερχειλίσεων και τη διασπορά αποβλήτων εκτός των προβλεπόμενων χώρων.
Η ασφαλής συλλογή, αποθήκευση και διαχείριση των νεκρών ζώων διέπεται από τους Κανονισμούς (ΕΚ) 1069/2009 και (ΕΕ) 142/2011 και την Υπουργική Απόφαση 612/118658/2020, ΦΕΚ Β΄1983. Η διερεύνηση των καταγεγραμμένων περιστατικών πρέπει να περιλαμβάνει έλεγχο των προβλεπόμενων συνοδευτικών εγγράφων, των αρχείων διαχείρισης και των στοιχείων για τους θανάτους των ζώων.
Κτηνιατρική αξιολόγηση
Υλικό από το εσωτερικό τριών μονάδων αξιολογήθηκε από τη Δρ. Míriam Martínez Macipe, κτηνίατρο και Ευρωπαϊκή Κτηνιατρική Σύμβουλο της Pigs Protection.
Η έκθεση επισημαίνει σοβαρά προβλήματα υγείας και φροντίδας, ελλείψεις υγιεινής, απουσία υλικών που επιτρέπουν στα γουρούνια να εξερευνούν και να εκφράζουν φυσικές συμπεριφορές, εκτεταμένη κοπή ουρών και συμπεριφορές συνδεόμενες με περιορισμό και ματαίωση. Υπογραμμίζει επίσης ότι πρακτικές συμβατές με τα ελάχιστα νομοθετικά όρια μπορούν να προκαλούν σημαντική επιβάρυνση στην ευζωία των ζώων.
Η αξιολόγηση βασίζεται στο οπτικό υλικό και συστήνει επίσημη διερεύνηση, επιτόπια εξέταση και έλεγχο των αρχείων των μονάδων. Η πλήρης κτηνιατρική έκθεση θα κατατεθεί στις αρμόδιες αρχές.
Χρηματοδότηση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο της έρευνας, ορισμένες από τις μονάδες που καταγράφηκαν έχουν λάβει χρηματοδότηση μέσω ευρωπαϊκών προγραμμάτων για έργα εκσυγχρονισμού.
Οι ενισχύσεις αφορούν διαφορετικά χρηματοδοτικά προγράμματα, μεταξύ άλλων συγχρηματοδοτούμενες επενδύσεις από το ελληνικό κράτος και το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης, καθώς και το Πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης. Τα ευρήματα εγείρουν ερωτήματα για τον έλεγχο της τήρησης των όρων με τους οποίους χορηγήθηκαν οι ενισχύσεις.
Τι ζητά η REthink ANIMALS
Η REthink ANIMALS ζητά από τις αρμόδιες αρχές και την Πολιτεία:
• Να διερευνήσουν τα καταγεγραμμένα περιστατικά, να λάβουν άμεσα μέτρα για τα ζώα που υποφέρουν και να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα διαχείρισης νεκρών ζώων και αποβλήτων.
• Να δημοσιοποιήσουν τα αποτελέσματα των ελέγχων, τις ενέργειες που ακολουθούν και τα μέτρα για την αποτροπή επανάληψης των παραβάσεων.
• Να διασφαλίσουν διαφάνεια για τις ενισχύσεις που έχουν λάβει οι καταγεγραμμένες μονάδες και να ελέγξουν την τήρηση των όρων με τους οποίους χορηγήθηκαν.
• Να καταρτίσουν ένα εθνικό σχέδιο δράσης για τα φυτικά τρόφιμα, στα πρότυπα της Δανίας, με συγκεκριμένα και σταδιακά μέτρα για την ενίσχυση της φυτικής παραγωγής και κατανάλωσης, τη διεύρυνση των φυτικών επιλογών στη δημόσια εστίαση και τη στήριξη παραγωγών και επιχειρήσεων στη μετάβαση.
Η καμπάνια THIS IS GYROS δεν εξετάζει μόνο τι συμβαίνει μέσα στις μονάδες, αλλά θέτει ένα ευρύτερο ερώτημα: τι σύστημα τροφίμων επιλέγουμε να χρηματοδοτούμε, να στηρίζουμε και να οικοδομούμε ως κοινωνία; Για τη REthink ANIMALS, η συζήτηση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στη βελτίωση των συνθηκών μέσα σε ένα σύστημα που χρησιμοποιεί αισθανόμενα ζώα ως μέσα παραγωγής. Η οργάνωση υποστηρίζει τη σταδιακή μετάβαση προς ένα περισσότερο φυτικό, βιώσιμο και δίκαιο σύστημα τροφίμων, που δεν βασίζεται στην εκμετάλλευση των ζώων. Μια τέτοια αλλαγή δεν αφορά μόνο τις ατομικές διατροφικές επιλογές, αλλά και την πολιτική, τη δημόσια χρηματοδότηση, την παραγωγή, την πρόσβαση στην τροφή και τα δικαιώματα των ζώων».