Από τα γαλλικά σχολεία μέχρι τις πλατείες της Μαδρίτης και τους δρόμους των Τιράνων οι νέοι αμφισβητούν όλο και πιο έντονα το μαύρο μέλλον που προδιαγράφεται γι’ αυτούς, με διαφορετικές αφορμές αλλά με κοινό τόπο το εξοντωτικό κόστος ζωής και την κλιμάκωση των στρατιωτικών εξοπλισμών σε βάρος των κοινωνικών δαπανών. Τη σκυτάλη από τα μαχητικά ευρωπαϊκά κινήματα και από τις μαζικές διαμαρτυρίες της περασμένης Τετάρτης στην Ελλάδα παίρνουν συλλογικοί φορείς, την ώρα που κυβερνητικοί αξιωματούχοι «μιμούνται» την τρομολαγνική ρητορική του Μακρόν, του Ράμα και άλλων ηγετών προκειμένου να απονομιμοποιήσουν τις μεγαλειώδεις κινητοποιήσεις στο εξωτερικό και να αποθαρρύνουν αντίστοιχες στο εσωτερικό. Εργατικά συνδικάτα, πολιτικές και κινηματικές συλλογικότητες ενώνουν στις 11 Νοεμβρίου τις φωνές τους με τους Ισπανούς απεργούς και στις 25 Νοεμβρίου διοργανώνουν γενική απεργία σε ιδιωτικό και δημόσιο τομέα, ζητώντας να μπει ένα τέλος στην ακρίβεια που δοκιμάζει τις αντοχές τους σε κάθε τομέα της ζωής τους.
Σε απόγνωση
Την ανάγκη ανατροπής των κυβερνητικών πολιτικών και της ίδιας της κυβέρνησης Μητσοτάκη τονίζουν στην «Εφ.Συν.» νεαροί διαδηλωτές καταγγέλλοντας παράλληλα τη διάβρωση δικαιωμάτων, θεσμών και τελικά του κοινωνικού ιστού. «Βγήκα στον δρόμο γιατί πραγματικά δεν υπάρχει άλλη λύση. Η πολιτεία δεν μας ακούει και δεν πρόκειται να το κάνει αν δεν είμαστε πολλοί» δηλώνει στην «Εφ.Συν.» ο Νικηφόρος, δευτεροετής φοιτητής της σχολής Πολιτικών Μηχανικών του Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Την Τετάρτη κατέβηκε για πρώτη φορά σε πορεία. Αφορμή στάθηκε η «άδικη καταστολή στους Γάλλους και τους Αλβανούς διαδηλωτές» λέει ο 20χρονος, επιβεβαιώνοντας ότι η αστυνομική βία μπορεί να κλιμακώσει τη συλλογική δράση.
«Πάνω από όλα συμμετείχα γιατί πουθενά δεν γίνεται η παραμικρή υποχώρηση απέναντι στις κοινωνικές διεκδικήσεις. Το ελληνικό κράτος δεν βοηθά τους πιο αδύναμους. Οι πολιτικοί δεν νοιάζονται καν για την εμπιστοσύνη του κόσμου, ώστε να εκλεγούν ξανά. Ποντάρουν μόνο στη διαπλοκή και στην αποχή. Το σύστημα μας θέλει σιωπηλούς και χωρίς κριτική σκέψη. Τα ΜΜΕ δεν προβάλλουν τα αιτήματά μας, αλλά δεν μπορούν να κρύψουν την αλήθεια, γιατί όλοι τη ζουν» προσθέτει.
Ο Νικηφόρος λέει ότι νιώθει ένα είδος απόγνωσης κι ας μην είναι στα όρια της επιβίωσης. «Οσοι δεν σηκώνουν κεφάλι, καταστρέφονται μέρα με τη μέρα. Ζητάμε τα αυτονόητα, να μη δουλεύουμε όλη μέρα, να μην πέφτουν ταβάνια στα κεφάλια μας στις τάξεις» υπογραμμίζει προσθέτοντας: «Η απάντηση δεν είναι στο χρεοκοπημένο πολιτικό σύστημα και στην ακροδεξιά. Είναι στην αντίσταση, με όποιους τρόπους, και στην ενότητα. Ετσι κατά τη γνώμη μου θα έρθει η σύγκρουση. Οχι με το να σπας βιτρίνες. Αλλά χάος είναι η δική τους διακυβέρνηση. Γυαλιά καρφιά έχουν κάνει τις δικές μας ζωές».
Στον δρόμο η νέα γενιά συναντά και παλαιότερες. «Το αφήγημα ότι υπάρχει ανάπτυξη δεν υφίσταται. Δεν μπορείς να κοροϊδέψεις τις ανάγκες σου. Χαμένος αγώνας είναι μόνο ο αγώνας που δεν δόθηκε» δίνει το σύνθημα ο 53χρονος Στέλιος από τον Αντιφασιστικό Συντονισμό Αθήνας-Πειραιά.
(Nick Paleologos / SOOC)
Με αφορμή τις κινητοποιήσεις τονίζει την ανάγκη υπέρβασης του δόγματος TINA («Δεν Υπάρχει Εναλλακτική»), υποστηρίζοντας πως για την υπηρέτησή του «στην Ελλάδα δουλεύει όλος ο μηχανισμός προπαγάνδας μαζί με τις απογοητεύσεις, όπως η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ, που έγινε τελικά αυτό που φοβόταν, μια παρένθεση στη φιλελεύθερη πολιτική. Δεν είμαι ευχαριστημένος και από άλλα κόμματα, αλλά ειδικά η σημερινή κυβέρνηση πρέπει να ανατραπεί. Εχει επιλέξει τη φτωχοποίησή μας και τους τρόπους να αλληλοβοηθιούνται οι πλούσιοι. Ολα τα λεφτά κατευθύνονται σε συγκεκριμένες τσέπες».
Εκτιμά πως «η δαιμονοποίηση της Αριστεράς θα εντείνεται όσο εντείνονται οι “απειλές” για πόλεμο και θα πληθαίνουν οι αναφορές σε υποτιθέμενο “εθνικό κίνδυνο”. Η Αριστερά προτάσσει τις κοινωνικές ανάγκες απέναντι στους σχεδιασμούς τους. Σοσιαλδημοκρατικές ή δεξιές κυβερνήσεις αφήνουν έδαφος στην άνοδο της ακροδεξιάς. Στην Ελλάδα φοβούνται ότι θα συμβεί κάτι μεγάλο σαν τη Γαλλία, αλλά έχουν και μια αλαζονεία ότι “θα το τσακίσουμε γιατί το καταφέραμε τα προηγούμενα χρόνια”. Αυτό βασίζεται και στην αδρανοποίηση της Δικαιοσύνης από την κυβέρνηση».
Πολυμέτωπος εκβιασμός
Γιατί όμως συγχρονίζονται οι διαδηλωτές σε Γαλλία, Ιταλία, Αλβανία, Βέλγιο, ακόμα και στην Ινδία; Η Λουκία Κοτρωνάκη, επίκουρη καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, απαντά πως «το δυσβάσταχτο κόστος ζωής τέμνει πολιτικά, γεωγραφικά και χωρικά νεανικά ακροατήρια, καθώς για πρώτη φορά στην Ιστορία οι μελλοντικές γενιές είναι σίγουρες ότι θα ζήσουν χειρότερα από τις προηγούμενες. Στο όνομα ποιας μελλοντικής προοπτικής ανταμοιβής να υποστούν αυτόν τον πολυμέτωπο εκβιασμό; Να κάνουν υπομονή για τι;»
Για πρώτη φορά στην Ιστορία οι μελλοντικές γενιές είναι σίγουρες ότι θα ζήσουν χειρότερα από τις προηγούμενες, εξηγεί η επίκουρη καθηγήτρια Λουκία Κοτρωνάκη
Υπογραμμίζει πως πρόκειται για «γενιές που, παρ’ όλο που έχουν διαμορφωθεί σε περιβάλλοντα διαρκών κρίσεων, δεν έχουν αποδεχτεί ως “συνταγή ζωής” τον επιβιωτισμό: τη μίζερη αναπαραγωγή του “ελάχιστου εαυτού” μέσα από στρατηγικές ατομικών λύσεων και ευεργετημάτων που υπόσχονται τα πελατειακά δίκτυα στα οποία ενδεχομένως θα μπορούσαν να ενταχθούν για να επιβιώσουν. Δεν κουβαλούν το βάρος της ήττας και της ατίμωσης των προσδοκιών, των κατακρεουργημένων οραμάτων και έχουν πολλά χρόνια ζωής μπροστά τους για να τα φαντάζονται ως ένα ατέρμονο κρυφτό με την ανέχεια και τη δυστοπία».
Μιλώντας για τη συλλογική αντιμετώπιση της μετατροπής των πρώην μεσαίων στρωμάτων σε νεόπτωχα η καθηγήτρια σχολιάζει: «Στη Γαλλία η πολιτική των αλλαγών έχει την υπογραφή της πολιτικής της διεκδίκησης. Η διαδήλωση, η γενική απεργία αποτελούν εξίσου συμβολικά κρίσιμες και ηθικά νομιμοποιημένες μορφές πολιτικής συμμετοχής με την ψήφο. Η συμμετοχή σε αυτές δεν αντιμετωπίζεται ως “ανάρμοστη” και καταχρηστική πολιτική συμπεριφορά, αλλά ως ενάρετη και πολιτειακά ενσυνείδητη πολιτική πρακτική.
Σ’ αυτό ασφαλώς συνεπικουρεί το γεγονός ότι, έστω και αποδυναμωμένοι, οι κύριοι φορείς και κοινωνικοί θεσμοί εκπροσώπησης (συνδικάτα, συνομοσπονδίες εργαζομένων, ενίοτε οι δημοτικές αρχές) επιτελούν τις βασικές λειτουργίες τους: εκπροσωπούν τα συμφέροντα του χώρου της εργασίας στις διαπραγματεύσεις με την εργοδοσία (όχι το αντίστροφο, όπως συχνά συμβαίνει στην Ελλάδα) και επιχειρούν να διεμβολίσουν το πολιτικό σύστημα και τον δημόσιο χώρο με τα αιτήματα και τις αγωνίες των εργαζομένων. Τέλος, η Γαλλία έχει διαγράψει -και διαγράφει- μακρά διαδρομή στην ποιητική της διαμαρτυρίας. Το βλέπουμε στα ευφάνταστα και ανεξάντλητης επινόησης ρεπερτόρια δράσης: στις χορογραφίες των μπλοκ των διαδηλωτών, στις εναλλαγές των ηχοχρωμάτων και των νοημάτων των συνθημάτων, στη θεατρικότητα των μορφών διαμαρτυρίας, στη σύνδεση μεταξύ γιορτής και διαδήλωσης».
Διαταξικό υπόβαθρο
Για το κοινωνικό υπόβαθρο των διαμαρτυρόμενων εντός και εκτός των συνόρων μάς μιλά η επίκουρη καθηγήτρια Λουκία Κοτρωνάκη. «Η σύνθεση του πλήθους της διαδήλωσης στη Γαλλία είναι διαταξική λόγω του ιδιαίτερου, αρχικά, εκπαιδευτικού χαρακτήρα των κινητοποιήσεων. Συμμετείχαν μαθητές από τα παραμελημένα παρισινά προάστια όσο και φοιτητές/τριες των “μεγάλων” πανεπιστημιακών σχολών. Η ταυτότητα του μαθητή/φοιτητή και του εκπαιδευτικού υπερτάσσεται της “αυστηρά” ταξικής τοποθέτησης αυτού στην κοινωνική πυραμίδα. Τούτο δεν σημαίνει πως τα κίνητρα συμμετοχής δεν είναι κατεξοχήν υλικά ή ότι τα αιτήματα δεν περικλείουν την αγωνία για πολιτικές τομές και εκτός εκπαιδευτικής τροχιάς. Τούτο καταδεικνύει σε μεγάλο βαθμό την ένταση και το εύρος των προβλημάτων και αδιεξόδων που απορρέουν από τις αλλεπάλληλες πολιτικές δημοσιονομικής λιτότητας και υλικής αποστέρησης στην καθημερινότητα. Ολοένα και περισσότερες κοινωνικές ομάδες, συχνά από διαφορετικές ταξικές αφετηρίες, κινούνται στον άξονα ενός υλικά και ηθικά βαλτωμένου παρόντος χωρίς τη μελλοντική προοπτική κοινωνικής κινητικότητας και ανέλιξης μέσω της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Αυτός ο συνδυασμός παροντικής εξάντλησης και μελλοντικής δυσοίωνης προοπτικής βρίσκεται στον πυρήνα των διαμαρτυριών».
Σύμφωνα με τον καθηγητή Σεραφείμ Ι. Σεφεριάδη, απαιτείται η συγκρότηση ενός μαχητικού προγράμματος συστημικών ρήξεων
Η ευθύνη της Αριστεράς
Την κοινή πηγή του ξεσηκωμού στις διαφορετικές χώρες θίγει ο Σεραφείμ Ι. Σεφεριάδης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και διευθυντής του Εργαστηρίου Συγκρουσιακής Πολιτικής στο Πάντειο και Life Member στο Cambridge. «Δεν είναι άλλη από τον συστημικό παραλογισμό ενός καπιταλισμού σε δομική σήψη, ο οποίος μέσω του νεοφιλελεύθερου υποδείγματος αδυνατεί πλέον να εγγυηθεί ακόμη και τους στοιχειώδεις όρους της κοινωνικής αναπαραγωγής.
Στο φόντο μιας χαώδους διεύρυνσης των ανισοτήτων -όπου ο χυδαίος πλουτισμός μιας χούφτας οικογενειών εδράζεται στη συστηματική φτωχοποίηση των πολλών- η ακρίβεια, η στεγαστική ασφυξία και η κατάρρευση του κοινωνικού κράτους δεν αποτελούν διαχειριστικές “αστοχίες”, αλλά οργανικά αποτελέσματα αυτής της βίαιης αναδιανομής. Την ίδια στιγμή το κράτος δηλώνει οικονομικά ανίκανο να χρηματοδοτήσει τη στέγη, την υγεία ή την παιδεία, αλλά εμφανίζεται εξαιρετικά αποτελεσματικό στην επιδότηση της κερδοφορίας, των εξοπλισμών και της καταστολής.
«Αν η έλλογη αυτή οργή δεν μετουσιωθεί σε οργανωμένη σύγκρουση με τις δομές της εκμετάλλευσης, το πολιτικό κενό θα τείνει να καλυφθεί από την Ακροδεξιά»
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση αυτής της συνθήκης δεν πρόκειται να προέλθει από επιδόματα-ψίχουλα ούτε από ευφάνταστες διαχειριστικές αλχημείες εντός του υπάρχοντος πλαισίου. Απαιτείται η συγκρότηση ενός μαχητικού προγράμματος συστημικών ρήξεων, με επίκεντρο τον κοινωνικό προγραμματισμό και τον εργατικό-κοινωνικό έλεγχο στους κρίσιμους τομείς της οικονομίας. Η δημοκρατία είτε θα διευρυνθεί ως ουσιαστικός έλεγχος της κοινωνίας πάνω στον πλούτο που παράγει, είτε θα αυτοαναιρεθεί αφήνοντας πεδίο στον εκβαρβαρισμό».
«Η απάντηση δεν είναι στο χρεοκοπημένο πολιτικό σύστημα και στην Aκροδεξιά, αλλά στην αντίσταση και στην ενότητα» (AP Photo/Thanassis Stavrakis)
Πώς όμως το νέο κύμα διαδηλώσεων στη χώρα μας δεν θα γίνει ένα πρόσκαιρο «πυροτέχνημα»; Οπως αναφέρει ο κ. Σεφεριάδης, «το δίδαγμα της προηγούμενης δεκαετίας είναι σαφές. Η αυθόρμητη οργή και η οριζόντια δικτυακή διαμαρτυρία μπορούν να προκαλέσουν ισχυρούς τριγμούς, αλλά αν δεν αποκτήσουν οργανωτική στερεότητα και στρατηγικό προσανατολισμό, μοιραία οδηγούν στην απογοήτευση και την ανάσχεση. Παρά το γεγονός ότι η βαθιά καχυποψία της νεολαίας και των λαϊκών στρωμάτων απέναντι στα παραδοσιακά κόμματα είναι εύλογη ως υγιής αντίδραση στο άγος της γραφειοκρατικοποίησης, μια ασύντακτη αμφισβήτηση κινδυνεύει σε τελική ανάλυση να υπονομεύσει τη δυναμική της».
Ο ίδιος συμπληρώνει πως η «μαζικοποίηση οφείλει να στηριχθεί σε δύο πυλώνες. Πρώτον, στην οικοδόμηση σταθερών, δημοκρατικών δομών βάσης στους χώρους δουλειάς, στα Πανεπιστήμια και στις γειτονιές που θα δίνουν φωνή στα ίδια τα υποκείμενα και θα περιφρουρούν την αυτονομία του αγώνα. Δεύτερον, στη διατύπωση συγκεκριμένων μεταβατικών αιτημάτων που ξεκινούν από τις πιεστικές βιοτικές ανάγκες της κοινωνίας -μισθοί, στέγη, δημόσια αγαθά-, αλλά η ίδια η διεκδίκησή τους επιβάλλει τη σύγκρουση με το σύστημα. Αν η έλλογη αυτή οργή δεν μετουσιωθεί σε οργανωμένη σύγκρουση με τις δομές της εκμετάλλευσης, το πολιτικό κενό θα τείνει να καλυφθεί από την ακροδεξιά. Εδώ ακριβώς έγκειται η τεράστια ευθύνη της Αριστεράς».
Διαβάστε περισσότερα