Το να διαβάζει κανείς, όπως συνέβη σε μένα, τα «Γράμματα απ’ το Αιγαίο» του Αριστείδη Καλάργαλη, ενώ το πλοίο στο οποίο ταξιδεύω βρίσκεται έτοιμο να φτάσει στη Λέσβο, είναι ένα προνόμιο που, πιστεύω, έχουν απολαύσει ελάχιστοι αναγνώστες. Ξεκινώ έτσι τις σκέψεις μου σχετικά με την ανάγνωση των σελίδων του Αρη, διότι από αυτές διακρίνω να αναδύεται με ήρεμη αποφασιστικότητα ένα στοιχείο: αυτό των ριζών, της προσκόλλησης στη θέση του καθενός στον κόσμο ως βασική οδός για την επίτευξη της αλήθειας ή της εκφραστικής ειλικρίνειας.
Αυτή η διανοητική στάση έχει δύο συνέπειες:
● Καταργεί τη διάκριση, που συχνά αποτελεί πηγή άσκοπων παρεξηγήσεων, μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, μακρόκοσμου και μικρόκοσμου. Ο τόπος από τον οποίο ο Αρης στέλνει τα Γράμματά του έχει όλο τον πλούτο και το βάθος ενός κέντρου του κόσμου. Αυτό δεν οφείλεται απλώς στη θέση του νησιού όπου γεννήθηκε, στο μεταίχμιο μεταξύ Δύσης και Ανατολής – το οποίο από πάντα αποτελεί μεταίχμιο που γεννά φαινόμενα με παγκόσμιες επιπτώσεις. Αυτό το στοιχείο εμφανίζεται συχνά, ναι, αλλά στη γραφή του Αρη η διάκριση διαλύεται σε ένα άλλο επίπεδο, όταν το προσωπικό και το καθημερινό οδηγούν με φυσικότητα στο καθολικό και στο αιώνιο.
● Δημιουργεί μια σχέση μεταξύ παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος, στην οποία το παρελθόν δεν επηρεάζει εκβιαστικά τις άλλες χρονικές διαστάσεις της ζωής, αλλά τίποτα από ό,τι στο παρελθόν παραμένει ουσιαστικό για την ανθρωπιά μας δεν πάει χαμένο.
Και οι δύο αυτές συνέπειες αναδεικνύονται με ιδιαίτερη σαφήνεια στο «Γράμμα», στο οποίο οι σχέσεις αλληλοβοήθειας μεταξύ των γυναικών στα χωριά της Λέσβου περιγράφονται ως η αφετηρία της πράξης των τριών γιαγιάδων της Σκάλας Σκαμνιάς απέναντι σε έναν νεογέννητο πρόσφυγα. Μια χειρονομία που έγινε διάσημη χάρη σε μια φωτογραφία η οποία, όπως υποστηρίζει ο πρώην εκπαιδευτικός Αρης, αργά ή γρήγορα θα πρέπει να βρει τη θέση της στα σχολικά βιβλία.
Αριστείδης Καλάργαλης. Γράμματα απ’ το Αιγαίο. Εκδόσεις εύμαρος
Για έναν Ιταλό αναγνώστη, τα κείμενα του Αρη που περιλαμβάνονται στο βιβλίο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία και σε ένα άλλο επίπεδο, αυτό της οικολογικής σκέψης. Η φύση που περιγράφει, με τις εποχές της, με τις πανάρχαιες και ευαίσθητες ισορροπίες της, με τις πρακτικές των ανθρώπων που ζουν σε επαφή και αρμονία μαζί της, παραπέμπει στη σκέψη ενός μεγάλου οικολόγου της χώρας μου, του Αλεξάντερ Λάνγκερ. Για αυτόν τον πρωτοπόρο του πράσινου κινήματος στην Ιταλία, η οικολογία δεν ήταν επιστημονικό, αλλά ηθικό ζήτημα. Για αυτόν δεν επρόκειτο –και δεν πρόκειται ούτε σήμερα– να αντικαταστήσουμε μια πηγή ενέργειας με μια άλλη, διατηρώντας αμετάβλητο το μοντέλο ανάπτυξης, αλλά να εγκαταλείψουμε τη ληστρική και εκμεταλλευτική μας στάση απέναντι στη φύση, μαθαίνοντας εκ νέου να τη μεταχειριζόμαστε με την αγάπη και τον σεβασμό που της αξίζει ως πηγή και στήριγμα της ύπαρξής μας.
Το βλέμμα του Αρη προς τη φύση, συχνά ποιητικό και στοχαστικό, εστιάζει επίσης στους πολλούς συγκεκριμένους τρόπους με τους οποίους εκδηλώνεται η σχέση αμοιβαίας στήριξης μεταξύ ενός δεδομένου περιβάλλοντος –αυτού ενός νησιού του Αιγαίου – και των ανθρώπων που το κατοικούν.
Ο χώρος που αφιερώνεται σε αυτά τα θέματα στα «Γράμματα απ’ το Αιγαίο» μπορεί να δημιουργήσει την εντύπωση ότι ο Αρης Καλάργαλης ενδιαφέρεται λιγότερο για τα επίκαιρα ζητήματα της ιστορίας και της πολιτικής της χώρας του και του κόσμου. Δεν είναι έτσι. Αυτό που ισχύει είναι ότι, όταν τα αντιμετωπίζει, υιοθετεί μια μετριοπάθεια και μια διακριτικότητα που μπορούν επίσης να αποδοθούν σε μια οικολογία της σκέψης και του δημόσιου διαλόγου. Θα μπορούσε να πει κανείς ότι τον καθοδηγεί το κριτήριο που συνοψίζεται από τον συμπατριώτη του και αγαπημένο του ποιητή Οδυσσέα Ελύτη στο επίρρημα «ακριβοδίκαια», το οποίο χρησιμοποίησε ο ίδιος ακριβώς για να περιγράψει τη λεσβιακή φύση.
*Νεοελληνιστής, μεταφραστής
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr