Του
ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ ΑΠΟΣΤΟΛΟΥ
Καθηγητή Πολιτικής και Κοινωνικής Φιλοσοφίας
στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Διεθνών Δημοσίων Σχέσεων του Πανεπιστημίου Federiciana της Ρώμης
Σε μια εποχή όπου η πολιτική μετριέται σε μονάδες τηλεθέασης και με κυβερνήσεις που δεν πέφτουν ούτε από σκάνδαλα ούτε από κακοδιαχειρίσεις, η σκέψη του Μάριο Τρόντι μοιάζει σχεδόν προκλητική. Ο ιταλός φιλόσοφος δεν μας καλεί με το έργο του να διαχειριστούμε τον κόσμο, μας καλεί να αναμετρηθούμε μαζί του. Και αυτό ξεκίνησε από μια ριζική του θέση, η οποία λέει ότι η πολιτική είναι αυτόνομη σφαίρα. Δεν είναι ουρά της οικονομίας ούτε τεχνική εφαρμογή κοινωνικών ισορροπιών. Είναι πεδίο απόφασης, σύγκρουσης και στρατηγικής.
Η περίφημη «αντιστροφή» του Τρόντι τη δεκαετία του ’60 έσπασε τη μηχανιστική ανάγνωση του μαρξισμού. Δεν είναι το κεφάλαιο που κινεί την Ιστορία και οι αγώνες που αντιδρούν. Είναι οι αγώνες που εξαναγκάζουν το κεφάλαιο να αναδιαρθρωθεί. Η εργατική υποκειμενικότητα προηγείται και το σύστημα απαντά, θα μας πει. Αυτή η ιδέα δεν ήταν θεωρητικό τέχνασμα, ήταν πολιτική δήλωση. Η πρωτοβουλία ανήκει σε εκείνον που τολμά να συγκρουστεί.
Από εδώ προκύπτει και η ιδιαίτερη σύλληψή του για το κράτος. Το κράτος, για τον Τρόντι, δεν είναι απλό εργαλείο της άρχουσας τάξης ούτε ουδέτερος διαιτητής. Είναι συμπύκνωση συσχετισμών δύναμης. Είναι ο τόπος όπου η κοινωνική σύγκρουση μεταφράζεται σε κυριαρχία. Γι’ αυτό και η πολιτική αυτονομία δεν σημαίνει απομάκρυνση από το κράτος αλλά κατάκτηση της ικανότητας να το μετασχηματίσεις.
Στα ύστερα γραπτά του, μιλώντας για έναν «νέο Λεβιάθαν», ο Τρόντι δεν οραματιζόταν μια αυταρχική παλινόρθωση, υπογράμμιζε την ανάγκη ενός κράτους ικανού να αποφασίζει μέσα σε έναν κόσμο κατακερματισμένο, όπου η εξουσία έχει διαχυθεί σε αγορές, υπερεθνικούς θεσμούς και τεχνοκρατικούς μηχανισμούς. Χωρίς κέντρο απόφασης, χωρίς συγκροτημένη κρατική ισχύ, η πολιτική μετατρέπεται σε σχολιασμό εξελίξεων που καθορίζουν άλλοι.
Και εδώ φαίνεται καθαρά το όριο της σύγχρονης λαϊκιστικής δημοκρατίας. Μιλά διαρκώς στο όνομα του λαού και υπόσχεται ότι θα του επιστρέψει τη χαμένη κυριαρχία. Ωστόσο, όταν έρχεται η στιγμή των αποφάσεων, αποφεύγει τη σύγκρουση με τα πραγματικά κέντρα εξουσίας, τις αγορές, τους υπερεθνικούς θεσμούς, τα ισχυρά οικονομικά συμφέροντα. Καλλιεργεί την εικόνα ενός ηγέτη που εκφράζει άμεσα και αδιαμεσολάβητα τη λαϊκή βούληση, σαν ένας «σύγχρονος Λεβιάθαν» που μπορεί να επιβληθεί σε όλα. Στην πράξη, όμως, το κράτος εμφανίζεται δεσμευμένο από αντικειμενικούς περιορισμούς, όπως δημοσιονομικούς κανόνες, ευρωπαϊκές συμφωνίες και την απειλή των αγορών ότι θα αντιδράσουν. Έτσι, η ρητορική της παντοδυναμίας καταλήγει σε πολιτική προσαρμογή.
Ο Τρόντι είναι αμείλικτος, λέγοντας ότι, χωρίς αυτονομία της πολιτικής, η δημοκρατία καταντά διαχείριση του υπάρχοντος. Χωρίς κράτος ικανό να συγκρουστεί, ο λαός παραμένει ρητορικό κατασκεύασμα. Η πολιτική, έλεγε στα ύστερα χρόνια του, είναι τραγική γιατί προϋποθέτει ρίσκο. Όποιος υπόσχεται μόνο νίκες έχει ήδη παραιτηθεί από τη σύγκρουση.
Ίσως, λοιπόν, το πιο ανατρεπτικό μάθημα του Μάριο Τρόντι σήμερα να είναι αυτό, το ότι η δημοκρατία δεν σώζεται με περισσότερη επίκληση του λαού ούτε με περισσότερη επικοινωνία. Σώζεται όταν η πολιτική ξαναβρίσκει το θάρρος της απόφασης και όταν το κράτος παύει να είναι διαχειριστής περιορισμών και γίνεται εργαλείο στρατηγικής αναμέτρησης.
Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να χειροκροτούμε έναν «Λεβιάθαν από χαρτόνι», ενώ η πραγματική εξουσία θα κυβερνά αθόρυβα αλλού. Και τότε η δημοκρατία δεν θα έχει ηττηθεί από κάποιο πραξικόπημα αλλά από τη δική της αδυναμία να πιστέψει στη δύναμη της πολιτικής.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Απ. Αποστόλου στο “Π”: Μάριο Τρόντι: Η πολιτική ως σχέδιο appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα