09/01/2026 1:20 μμ.
Συλλογικό άρθρο από το El Libertario, Απρίλιος-Μάϊος 2008
Ο αναρχισμός δεν έχει υπάρξει τόσο γνωστός στην ιστορία της Βενεζουέλας όσο σε άλλα μέρη της Λατινικής Αμερικής, όπου εκδηλώθηκε με δυναμισμό μέσω συλλογικών αγώνων, εκδόσεων, προσωπικοτήτων και ιδεολογικών αντιπαραθέσεων. Αξίζει, παρ’ όλα αυτά, να τονιστεί ότι έχει επηρέασει την κοινωνική και πολιτισμική μας εξέλιξη.
Από τα τέλη του 19ου αιώνα εώς το πρώτο τρίτο του 20ου, κάποιοι ντόπιοι διανοούμενοι ήταν είτε συμπαθούντες είτε ανεκτικοί αναγνώστες του αναρχισμού, αν και σε καμία περίπτωση όμοιοι των Flores Magón, Barret, Oiticica, González Prada ή άλλων θεωρητικών της Λατινοαμερικάνικης αναρχικής σκέψης (Cappelletti 1990). Οι ελάχιστοι που πράγματι εξερεύνησαν ελευθεριακά μονοπάτια παρήγαγαν ελάχιστα γραπτά, και στην συνέχεια στράφηκαν προς τον θετικισμό ή τον Μαρξισμό· αξίζει να αναφερθούμε μόνο στον Pío Tamayo, ο οποίος δίδαξε τον «σοσιαλισμό του Μπακούνιν και του Μαρξ» σε νεαρούς ενάντιους στον Gómez ακτιβιστές κατά την διάρκεια του εγκλεισμού του στην φυλακή εώς και λίγο καιρό πριν τον θάνατο του το 1936 (Sananes, 1987). Ως προς τον λαϊκό αγώνα, οι ιστορικοί του Ομοσπονδιακού πολέμου (1859–63) – της μεγαλύτερης κοινωνικής αναταραχής μεταξύ της περιόδου της Ανεξαρτησίας και εκείνης της επικυριαρχίας των εταιρειών πετρελαίου – τονίζουν την επιρροή του Προυντόν και του Γαλλικού σοσιαλισμού στον Ezequiel Zamora, Στρατηγού του Κυρίαρχου Έθνους (General del Pueblo Soberano). Το ζαμοριστικό ομοσπονδιακό πρόγραμμα ήταν σαφές, «…τρόμος της ολιγαρχίας, ελευθερία για τους ανθρώπους και τις γαίες, κοινωνική ισότητα», εκφράζοντας μια ριζοσπαστική πρόθεση την οποία θα ανέστειλε μόνο η δολοφονία του, (Brito Figueroa 1981).
Στις αρχές του 20ου αιώνα, Ευρωπαίοι αναρχο-συνδικαλιστές μετανάστες συνέβαλλαν στην ανάδυση των εργατικών οργανώσεων παρά την οικονομική, κοινωνική και πολιτισμική οπισθοδρομικότητα, (Rodríguez, 1993). Οι προσπάθειες αυτές – διαμόρφωση κοινοτήτων αμοιβαιότητας και συντεχνιών, απεργίες, προπαγάνδα, κτλ. – τους απέδωσαν μια κάποια δημοτικότητα την περίοδο που τις τύχες της χώρας όριζε η βιομηχανία του πετρελαίου, παρ’ότι η δικτατορία του Juan Vicente Gómez (1908–35) κατέστειλλε βάναυσα κάθε συνδικαλιστική δραστηριότητα, αποτρέποντας την ανάπτυξη της με τον τρόπο που αυτό συνέβει σε άλλα μήκη και πλάτη. Οι ελάχιστοι κυνηγημένοι κοινωνικοί αγωνιστές που παρέμειναν στην χώρα προσπάθησαν με μεγάλη δυσκολία να εμπνεύσουν πολιτική σκέψη, ενώ η πλειοψηφία των εξόριστων ενάντιων στον Gomez δεν ήσαν ανοικτοί στην ριζοσπαστική σκέψη. Μεταξύ της ριζοσπαστικής μειονότητας, η σαγηνευτική έλξη της εξάπλωσης του Ρωσικού μπολσεβικισμού αποδείχτηκε υπερβολικά ισχυρή καθώς περιόρισε αποτελεσματικά την ροή της αναρχικής σκέψης. Όταν η Μαρξιστική εκείνη φράξια επέστρεψε μετά τον θάνατο του τυράννου, κατέλαβε το σύνολο του πεδίου της αριστερής πολιτικής, απορροφώντας τους ελάχιστους αναγνώστες και τους παράνομους ακόλουθους του ελευθεριακού ιδανικού, οι οποίοι βρίσκονταν ακόμη και μεταξύ των ιδρυτών του Κομμουνιστικού Κόμματος της Βενεζουέλας (PCV, 1936) και της Δημοκρατικής Δράσης (Acción Democrática, 1941), τα δυο κόμματα που θα έλεγχαν στην συνέχεια την διαδικασία της πολιτικής οργάνωσης των μαζών. Επιπλέον, η αντι-αναρχική καταστολή διέθετε κοινοβουλευτική απήχηση και εφαρμόστηκε με τον έτσι αποκαλούμενο Νόμο Λάρα (Lara Ley), ο οποίος ίσχυσε από το 1936 εώς το 1945.
Πολλοί εξόριστοι Ισπανοί αναρχικοί που έφθασαν στην Βενεζουέλα κατά την διάρκεια των δεκαετιών του 1940 και του 1950, βρέθηκαν αντιμέτωποι, όχι μόνο με το βάρος της ήττας του Ισπανικού Εμφύλιου Πολέμου, αλλά και με ένα περιβάλλον μετοίκησης όπου οι ιδέες τους θεωρούνταν παράξενες. Η επείγουσα ανάγκη της επιβίωσης και η προστακτική της προσαρμογής σε μια συνθήκη κτηνώδους απολυταρχισμού ήσαν πρόσθετα εμπόδια στην οργάνωση των ντόπιων δυνητικών συμπαθούντων. Οι προσπάθειες τους δεν ήταν, παρ’ όλα αυτά, μάταιες, ειδικότερα μετά το 1958 όταν, μετά από δέκα χρόνια στρατιωτικής δικτατορίας, ιδρύθηκε η Περιφερειακή Ομοσπονδία Εργατών Βενεζουέλας (FORVE), η οποία ενώθηκε με την Διεθνή Οργάνωση Εργατών, το παγκόσμιο αναρχο-συνδικαλιστικό κίνημα που είχε ιδρυθεί το 1922. Επιπλέον, συγκροτήθηκαν κάποιες ειδικές ομάδες, και εκδόθηκαν εφημερίδες, φυλλάδια αναλύσεων και βιβλία, αλλά ελάχιστη από την δραστηριότητα αυτή βρήκε απήχηση πέρα από τους πιο πολιτικά συνειδητοποιημένους κύκλους των Ισπανών μεταναστών, (Montes de Oca, 2008).
Το κύμα της κοινωνικό-πολιτικής αμφισβήτησης που βίωσε ο πλανήτης προς τα τέλη της δεκαετίας του 1960 – ειδικότερα τον Μάη του 1968 στην Γαλλία με τις αναμφίβολα ελευθεριακές ρίζες της – εξαπλώθηκε και στην Βενεζουέλα. Η επίδραση του μπορεί να φανεί σαφέστατα στην Πανεπιστημιακή Αναγέννηση (Renovación Universitaria), η οποία κλόνισε έντονα τους βασικούς θεσμούς της ανώτατης εκπαίδευσης στην Βενεζουέλα μεταξύ του 1968 και του 1970, ενώ διατήρησε την παρουσία της στα μεταγενέστερα φοιτητικά κινήματα και την εναλλακτική κουλτούρα. Ωστόσο, εκτός της φθίνουσας παρουσίας των Ισπανών βετεράνων, θα περνούσαν πολλά χρόνια μέχρι την ύπαρξη ομάδων που αυτοπροσδιορίζονταν σύμφωνα με το ιδανικό και την πρακτική του αναρχισμού, και αυτό επειδή στην δεκαετία του 1970 ο Μαρξισμός θεωρούταν ακόμη ως η απαρέγκλιτη ιδεολογική υποστήριξη για οποιαδήποτε επαναστατική πρόταση στην Βενεζουέλα.
Μεταξύ του 1980 και του 1995 υπήρξαν σαφείς αναρχικές προσπάθειες σύνδεσης με τους κοινωνικούς αγώνες και κινήματα, με την Ελευθεριακή Αυτο-διευθυνόμενη Κολλεκτίβα (Colectivo Autogestionario Libertario – CAL) να είναι η πιο φανερή. Δυο περιοδικές δημοσιεύσεις, το El Libertario (το οποίο διατίθονταν από τις εκδόσεις της CAL μεταξύ του 1985 και του 1987) και το Correo A (28 εκδόσεις από το 1987 εώς το 1995),αποτέλεσαν σημεία αναφοράς και επανένωσης για ακτιβιστές, εξόριστους ελευθεριακούς Λατινοαμερικάνους, και, κυρίως, νέους ανθρώπους που προσέγγισαν τον αναρχισμό μέσω της punk σκηνής. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η ακαδημαϊκή και ενημερωτική δραστηριότητα του Angel Cappelletti, ενός Αργεντίνου αναρχικού ο οποίος εργάστηκε στην Βενεζουέλα για 26 χρόνια (Méndez & Vallota, 2001). Παρά τις εγγενείς δυσκολίες στην προσπάθεια της διάδοσης και της προώθησης συγκεκριμένων αναρχικών προτάσεων για την αυτο-διεύθυνση και την άμεση δράση σε ένα περιβάλλον όπου αυτές ήσαν είτε εντελώς άγνωστες είτε ελάχιστα κατανοητές, οι διαδρομές προς διάφορους χώρους όπου τέτοια εγχειρήματα μπορούσαν να εκφραστούν έγιναν σιγά σιγά φανερές. Και τότε, στις 27/02/1989 συνέβει η λαϊκή εξέγερση που έγινε γνωστή ως «Caracazo», η οποία σε συνδυασμό με άλλα εθνικής εμβέλειας γεγονότα (ειδικότερα την κρίση της σχεδόν ολοκληρωτικής εξάρτησης από την πετρελαϊκή βιομηχανία και το πολιτικό πρότυπο που εδραιώθηκε το 1958), και διεθνή γεγονότα (όπως την πτώση των Ανατολικοευρωπαϊκών γραφειοκρατειών), διάνοιξε χώρους όπου το ελευθεριακό ιδανικό μπορούσε να εξαπλωθεί.
Η προσπάθεια σύνθεσης του αναρχισμού με συγκεκριμένους συλλογικούς αγώνες έγινε φανερότερη με την επανεμφάνιση του El Libertario το 1995, την ομάδα εργασίας που αρχικά αυτοαποκαλέστηκε Επιτροπή Αναρχικών Σχέσεων (Comisión de Relaciones Anarquistas – CRA), και μετά το 2007 ως Συλλογική Συντακτική Ομάδα του El Libertario. Πρόκειται για την μακροβιότερη εκδοτική προσπάθεια στην τοπική ελευθεριακή ιστορία, με πέντε εκδόσεις κάθε χρόνο και σημαντική διανομή συγκριτικά προς άλλες τοπικές και ηπειρωτικές εκδόσεις. Στο πλευρό του El Libertario βρίσκονται πολυάριθμες πυρηνικές ομάδες και πρωτοβουλίες σε διάφορα πεδία παρέμβασης, τα οποία εντοπίζονται σε διαφορετικές περιοχές, τονίζοντας την δουλειά συγκεκριμένων χώρων (όπως το CESL στο Καράκας, την CEA στην Μερίντια, και το Ateneo La Libertaria, αρχικά στο Μπισκουκούϊ, και στην συνέχεια στην επαρχιακή περιοχή στα νοτιοδυτικά της Λάρα), την οργάνωση τον Ιανουάριο του 2006 του Εναλλακτικού Κοινωνικού Φόρουμ στο Καράκας, την δραστηριότητα του Αναρχικού Μαύρου Σταυρού, την επίμονη έκδοση ενημερωτικών υλικών και την ενθάρρυνση που παρέχεται σε διαφορετικά γεγονότα κοινωνικής διαμαρτυρίας και πολιτισμικής αγκιτάτσιας. Η διαδικασία αυτή αναγκάστηκε να αντιμετωπίσει την δοκιμασία της «Μπολιβοριανής επανάστασης», υπό την ηγεσία του Ούγκο Τσάβεζ, η οποία για τους αναρχικούς εκπροσωπεί μια δημαγωγική, μιλιταριστική και αναποτελεσματική απάτη που έχει ξεγελάσει μεγάλο μέρος των ντόπιων και των διεθνών σοσιαλιστών, καθιστώντας την ανάπτυξη των αυτόνομων λαϊκών κινημάτων, την στρατηγική που επεξεργάζεται ο αναρχισμός της Βενεζουέλας, ακόμη δυσκολότερη.
Βιβλιογραφία
Alterforo (2006). – Δημοσίευση στα Ισπανικά και τα Αγγλικά του Εναλλακτικού Κοινωνικού Φόρουμ, Καράκας.
BRITO FIGUEROA, F. (1981). _ Η Εποχή του Ezequiel Zamora/Tiempo de Ezequiel Zamora_, Καράκας, UCV.
CAPPELLETTI, A. (1990). «Λατινοαμερικανικός Αναρχισμός/Anarquismo Latinoamericano», σελ. IX-CCXVI, στο A. Cappelletti & A. Rama (επιμ.): _ Ο Αναρχισμός στην Λατινική Αμερική/El Anarquismo en América Latina _, Καράκας, Βιβλιοθήκη Αyacucho. Correo A (1987–1995), Καράκας.
(Επίσης στο: www.geocities.com/samizdata.geo/CorreoA.html).
El Libertario (1985–1987), Καράκας.
El Libertario (1995–2008), Καράκας (επίσης στο: www.nodo50.org/ellibertario, με εκτεταμμένο Αγγλικό παράρτημα).
MÉNDEZ, N. & A. VALLOTA (2001), _ Ημερολόγιο της Ουτοπίας/Bitácora de la Utopía_, Καράκας, UCV (Διαθέσιμο και σε διάφορους διαδικτυακούς ιστότοπους). MONTES DEOCA, R., (2008), «Ο Αναρχισμός στην Βενεζουέλα/Anarquismo en Venezuela», Καράκας, αδημοσίευτο.
RODRÍGUEZ, L. (1993), «Γνωριμία με τον Αναρχοσυνδικαλισμό της Βενεζουέλας/Conociendo al Anarcosindicalismo Venezolano”. Correo A, Καράκας, # 22, σελ.16–17.
SANANES, M. (1987), _Pío Tamayo, Ένα Έργο για τη Δικαιοσύνη, η Αγάπη και Ελευθερία/Una Obra para la Justicia, el Amor y la Libertad_, Καράκας.
UZCATEGUI, R. (2001), _ Καρδιά από Μελάνι/Corazón de Tinta_, Καράκας, Ναυάγιο της Ιθάκης/Naufrago de Itaca.
Anarchism in Venezuela, past and present | The Anarchist Library