04/03/2026 12:21 πμ.
Την 1η Μάρτη, ξεσπά η εξέγερση των ναυτών της Κρονστάνδης το 1921, μια ανταρσία με αντιεξουσιαστικά χαρακτηριστικά ενάντια στο καθεστώς του μπολσεβίκικου ολοκληρωτισμού, που καταπνίγηκε στο αίμα από τους Τρότσκι και Λένιν
Την 1η Μάρτη, ξεσπά η εξέγερση των ναυτών της Κρονστάνδης το 1921. Στη συγκεκριμένη νησιωτική πόλη της βορειοδυτικής Ρωσίας (που αποτελούσε και αποτελεί το σπουδαιότερο λιμάνι της Αγίας Πετρούπολης, είναι κτισμένη επάνω στο νησί Κότλιν, στο κέντρο του Κόλπου της Φινλανδίας και έχει εξαιρετική στρατηγική σημασία, αφού ελέγχει τη θαλάσσια συγκοινωνία μεταξύ Βαλτικής και Αγίας Πετρούπολης), ξεκίνησε μια εξέγερση ενάντια στο καθεστώς της καταπίεσης και εκμετάλλευσης του μπολσεβίκικου ολοκληρωτισμού, που καταπνίγηκε στο αίμα από τους Τρότσκι και Λένιν. Ήταν η τελευταία μαζική απόπειρα αμφισβήτησης της κομμουνιστικής διακυβέρνησης στη Ρωσία έως τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991. Με την εξέγερση της Κροστάνδης, η κοινωνική βάση είχε το “θράσος” να ξαναμπεί στην ιστορική σκηνή, όπως το έκανε τέσσερα χρόνια νωρίτερα, στην αρχή της Ρωσικής επανάστασης, πριν οι μπολσεβίκοι κυριαρχήσουν από τα πάνω, στην επανάσταση. Ουσιαστικά η εξέγερση της Κροστάνδης ήταν μια ανταρσία των επαναστατών ναυτών, Αναρχικών και Σοσιαλιστών, μαζί με εργάτες και αγρότες της περιοχής. Η εξέγερση που διήρκησε 16 ημέρες (1 – 18 Μαρτίου 1921) έληξε με τη αιματηρή διάλυση της εξέγερσης από τα στρατεύματα της Ρωσικής ΣΣΔ.
Ήδη από το 1905, το φρούριο της Βαλτικής βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της Επανάστασης. Το 1917, η Κρονστάνδη είναι αντίπαλος της προσωρινής αστικής κυβέρνησης. Το φρούριο-πόλη καταλαμβάνει το ένα τρίτο ενός στενού νησιού μήκους 12 χιλιομέτρων, που κατοικείται από ναυτικούς, μέλη του πυροβολικού, αξιωματικούς και τις οικογένειές τους, προσωπικό εξυπηρέτησης, εργάτες στο λιμάνι και στα συνεργεία επισκευής –όλοι μαζί γύρω στους 50 χιλιάδες ανθρώπους. Στο κέντρο του οχυρού υπήρχε μια τεράστια δημόσια πλατεία που έπαιξε τον ρόλο λαϊκού φόρουμ και η οποία μπορούσε να περιλάβει 30 χιλιάδες άτομα.
Όπως γράφει η Emma Goldman: “Το Φλεβάρη του 1921 οι εργάτες σε πολλά εργοστάσια της Πόλης του Αγίου Πέτρου κατέβηκαν σε απεργία. Ο χειμώνας ήταν ιδιαίτερα σκληρός και οι άνθρωποι στην πρωτεύουσα υπέφεραν διαρκώς από το κρύο, την πείνα και την εξάντληση. Ζήτησαν αύξηση της ποσότητας του συσσιτίου, υλικά θέρμανσης και ρούχα. Τα παράπονα των εργατών αγνοήθηκαν από τις αρχές, μόλις είχαν λάβει και πολιτικό χαρακτήρα. Εδώ και εκεί άκουγες και καμμιά φωνή να απαιτεί Συντακτική Συνέλευση (Constituent Assembly) και ελεύθερο εμπόριο. Οι προσπάθειες των απεργών για διαδηλώσεις καταπνίγηκαν, η κυβέρνηση έβγαλε έξω το στρατό.” Το 1921 είναι μια πραγματικά δύσκολη χρονιά για το Κομμουνιστικό Κόμμα. Πολλά κοινωνικά στρώματα, οι εργάτες, οι αγρότες αλλά και διάφορα επαναστατικά πολιτικά ρεύματα, επαναστατούν εναντίον των πολιτικών του κόμματος. Η φτώχεια βασάνιζε τον λαό, τόσο στις πόλεις, όσο και στην ύπαιθρο. Ο πληθωρισμός είχε εκτοξευθεί στα ύψη. Ένα δολάριο ισοδυναμούσε με δύο ρούβλια το 1914, ενώ το 1920 η ανταλλακτική του αξία ήταν ένα προς 1.200. Η άθλια οικονομική κατάσταση είχε οδηγήσει την ύπαιθρο σε αναταραχή, ενώ οι απεργίες και οι συγκρούσεις ήταν καθημερινό φαινόμενο στις μεγάλες πόλεις. Η Κυβέρνηση επέμενε στο δικό της κεντρικό πρόγραμμα, φέρνοντας αντιδράσεις και ως προς τα κοινωνικά ζητήματα: Η απολυταρχική διακυβέρνηση, ο εξανδραποδισμός των λεγόμενων “Ελεύθερων Σοβιέτ” και η ουσιαστική εξουδετέρωσή τους, όπου δεν συμφωνούσαν με το πρόγραμμα των Μπολσεβίκων, πήγαινε χέρι-χέρι με την καταστολή οποιασδήποτε αντιπολιτευόμενης φωνής, την λογοκρισία του τύπου και τις φυλακίσεις, όχι μόνο προς την αστική δεξιά, τους μενσεβίκους κλπ, αλλά και προς την επαναστατική αριστερά και τους αναρχικούς. Αγροτικές εξεγέρσεις στην επαρχία Ταμπόφ και τη Σιβηρία, απεργίες των εργαζομένων στο Πέτρογκραντ, τη Μόσχα και άλλες πόλεις αποδεικνύουν ότι ο λαός κατανοεί ήδη τον αντεπαναστατικό χαρακτήρα της δικτατορίας των “κομισάριων”. Για να αντιμετωπίσουν τις διάσπαρτες μικρές και μεγάλες εξεγέρσεις οι μπολσεβίκοι κυρώνουν στρατιωτικό νόμο και τα στελέχη της Τσέκα ξεκινούν μαζικές συλλήψεις. Ταυτόχρονα με όλα τα παραπάνω, η σταδιακή δημιουργία ενός μεγάλου στρώματος γραφειοκρατών και “καριεριστών Κομμουνιστών”, οι οποίοι απολάμβαναν αυξημένα προνόμια σε σχέση με τις καταδυναστευόμενες μάζες, εξόργιζε ακόμα περισσότερο τους καταπιεζόμενους. Σταδιακά, από το 1918 μέχρι και το 1921, η Κρονστάνδη αντιμετώπισε κι αυτή παρόμοιου μεγέθους και είδους προβλήματα με την υπόλοιπη Ρωσία. Τον Φλεβάρη του 1921 διάφορες αναταραχές μέσα στον στόλο, που είχαν να κάνουν με έκτακτα μέτρα των Μπολσεβίκων για πειθάρχηση του σώματος, αυστηρή συγκέντρωση της εξουσίας και παύση των αντιπολιτευόμενων τάσεων, έφεραν ένα εκ νέου εξεγερσιακό κλίμα αμφισβήτησης στην πόλη, ενάντια στην Κυβέρνηση. Έτσι, οι κάτοικοι της Κρονστάνδης είχαν τα μάτια και τα αυτιά τους στραμμένα προς την Πετρούπολη και τις εκεί αναταραχές, στέλνοντας μάλιστα δικούς τους αντιπροσώπους να τους μεταφέρουν την αλήθεια. Και η αλήθεια σχετικά με την καταστολή όσων αντιδρούσαν σε προβλήματα παρόμοια με τα δικά τους, δεν τους άρεσε καθόλου.
Στις 26 Φεβρουαρίου 1921 οι ναύτες των πολεμικών πλοίων “Πετροπαβλόφσκ” και “Σεβαστοπόλ” αποφάσισαν να παρέμβουν και συνέταξαν ένα κείμενο με 15 θέσεις. Απαιτούσαν, μεταξύ άλλων, από τους μπολσεβίκους περισσότερες πολιτικές ελευθερίες, τερματισμό του πολεμικού κομμουνισμού, ελευθερία δράσης για τα μικρότερα σοσιαλιστικά κόμματα και περιορισμό των μέτρων κατά της μικρής ατομικής ιδιοκτησίας. Την 1η Μαρτίου του 1921 η λαϊκή συνέλευση της Κροστάνδης ενέκρινε το Ψήφισμα Πετροπαυλόφσκ, με 15 αιτήματα προς την κυβέρνηση των μπολσεβίκων στην Πόλη του Αγίου Πέτρου (Αγία Πετρούπολη, Πέτρογκραντ). Το ψήφισμα που ενέκριναν οι ναύτες, η φρουρά και οι πολίτες, περίπου 16.000 άνθρωποι και κατέγραφε την λαϊκή απαίτηση τα Σοβιέτ να εκλέγονται από το λαό, ελεύθερα, είναι η καταγραμμένη ημέρα έναρξης της Εξέγερσης της Κροστάνδης, κατά την οποία ναυτικοί, στρατιώτες και πολίτες ξεσηκώνονται, ζητώντας να ακουστεί η λαϊκή φωνή, από τους – έχοντες την εξουσία – Μπολσεβίκους. Τα 15 σημεία -αιτήματα ήταν τα εξής:
1. Δεδομένου ότι τα σημερινά Σοβιέτ δεν εκφράζουν τις επιθυμίες των εργατών και των αγροτών, να οργανωθούν άμεσα νέες εκλογές στα Σοβιέτ με μυστική ψηφοφορία και με μέριμνα να οργανωθεί ελεύθερη εκλογική προπαγάνδα για όλους τους εργάτες και τους αγρότες.
2. Να δοθεί ελευθερία λόγου και τύπου στους εργάτες και τους αγρότες, στους αναρχικούς και στα αριστερά σοσιαλιστικά κόμματα.
3. Να εξασφαλιστεί η ελευθερία του συνέρχεσθαι για τα εργατικά συνδικάτα και τις αγροτικές οργανώσεις.
4. Να συγκληθεί μη κομματική Συνδιάσκεψη των εργατών, των στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού και των ναυτών της Πετρούπολης, της Κρονστάνδης και της περιφέρειας της Πετρούπολης, το αργότερο μέχρι τις 10 Μαρτίου 1921.
5. Να απελευθερωθούν όλοι οι πολιτικοί κρατούμενοι των σοσιαλιστικών κομμάτων καθώς και όλοι οι εργάτες, αγρότες, στρατιώτες και ναύτες που είναι φυλακισμένοι για πράξεις που συνδέονται με το εργατικό και αγροτικό κίνημα.
6. Να εκλεγεί μια Επιτροπή για να επανεξετάσει τις υποθέσεις όσων κρατούνται στις φυλακές και τα στρατόπεδα συγκέντρωσης.
7. Να καταργηθούν όλα τα πολιτοντέλι [τμήματα πολιτικής προπαγάνδας του ΚΚΡ(μπ)], γιατί κανένα κόμμα δεν πρέπει να έχει ειδικά προνόμια για τη διάδοση των ιδεών του ή να λαμβάνει οικονομική υποστήριξη από την κυβέρνηση για τέτοιους σκοπούς. Αντ’ αυτού θα πρέπει να συσταθούν εκπαιδευτικές και πολιτιστικές επιτροπές, εκλεγμένες σε τοπικό επίπεδο και χρηματοδοτούμενες από την κυβέρνηση.
8. Να καταργηθούν αμέσως όλες οι ζαριγιαντιτέλνιγιε οτριάντι [ένοπλες μονάδες που επιτάσσουν σιτηρά από τους αγρότες].
9. Να εξισωθούν όλες οι μερίδες όλων όσων εργάζονται, με εξαίρεση όσους απασχολούνται σε επαγγέλματα επιβλαβή για την υγεία.
10. Να καταργηθούν τα κομμουνιστικά πολεμικά αποσπάσματα σε όλους τους κλάδους του στρατού, καθώς και οι κομμουνιστικές φρουρές που διατηρούνταν σε υπηρεσία σε μύλους και εργοστάσια. Εάν τέτοιες φρουρές ή πολεμικά αποσπάσματα κριθούν απαραίτητα, θα διορίζονται στο στρατό από τη βάση και στα εργοστάσια σύμφωνα με τις αποφάσεις των εργατών.
11. Να δοθεί στους αγρότες πλήρης ελευθερία στη διαχείριση της γης τους, καθώς και το δικαίωμα να διατηρούν βοοειδή, υπό τον όρο ότι οι αγρότες θα τα διαχειρίζονται με δικά τους μέσα, δηλαδή χωρίς να προσλαμβάνουν μισθωτούς εργάτες.
12. Να ζητηθεί από όλα τα τμήματα του στρατού, καθώς και από τους συντρόφους μας τους στρατιωτικούς κουρσάντι [δόκιμους] να συνταχθούν με τις αποφάσεις μας.
13. Να απαιτηθεί από τον Τύπο να δώσει την πληρέστερη δυνατή δημοσιότητα στα ψηφίσματά μας.
14. Να οριστεί μια περιοδεύουσα Επιτροπή Ελέγχου.
15. Να επιτραπεί η ελεύθερη βιοτεχνική παραγωγή [κουσταρνόγιε] που δεν χρησιμοποιεί μισθωτή εργασία.
Φυσικά, η Κυβέρνηση των Μπολσεβίκων και η αντίδραση του Λένιν, ήρθε σύντομα, στις 5 Μαρτίου, όταν κατάλαβε ότι δεν μπορούσε να ελέγξει την κατάσταση, κατέφυγε σε ένα όργιο προπαγάνδας, μέσα από τον Κυβερνητικό Τύπο, το ραδιόφωνο, αλλά και από φέιγ-βολάν απειλώντας ότι “θα τουφεκιστείτε όλοι σαν πέρδικες”. Κατηγορήθηκαν οι ναύτες ως μαριονέτες των Λευκών (δηλαδή των υπερασπιστών του τσάρου), αποφασίστηκε να απομονωθεί και να σταλθεί ο Λέον Τρότσκι για να οργανώσει στρατιωτική κατάληψη του νησιού. Κύρια σημεία της προπαγάνδας τους αποτέλεσαν τα αισχρά ψεύδη ότι πίσω από την εξέγερση βρίσκονταν πρώην Λευκοί Τσαρικοί Στρατηγοί και Αξιωματικοί, ότι αυτή χρηματοδοτούταν από την Δύση, το Παρίσι, την Φινλανδία, ότι γενικά συσπειρώνονταν όλες οι αντεπαναστατικές δυνάμεις (μενσεβίκοι, δεξιοί σοσιαλεπαναστάτες, αστοί) και χαρακτηρίστηκαν μικροαστοί αντεπαναστάτες και πιόνια της Γαλλίας. Η στάση της Κυβέρνησης ήταν κάθετη: Οι Τρότσκι και Ζινόβιεφ απέδωσαν πολύ γρήγορα τελεσίγραφο άνευ όρων παράδοσης στους εξεγερμένους, ενώ μάλιστα η Τσεκά συνέλαβε και πολλούς από τους συγγενείς τους στην Πετρούπολη. Η Κυβέρνηση αρνήθηκε κάθε αίτημα διαμεσολάβησης και διαπραγμάτευσης που δεν ανταποκρινόταν πλήρως στους δικούς της όρους.
Η απάντηση των εξεγερμένων ναυτών της Κρονστάνδης στο τελεσίγραφο του Τρότσκι, 7-3-1921:“Ο στρατάρχης Τρότσκι απειλεί την επαναστατημένη και λεύτερη Κρονστάνδη, που εξεγέρθηκε ενάντια στην απολυταρχική εξουσία των μπολσεβίκων και των κομμισαρίων τους. Απειλεί να μακελέψει τον άμαχο πληθυσμό της Κρονστάνδης, κανονιοβολώντας τον, επειδή οι εργάτες τινάξανε από πάνω τους το ζυγό της δικτατορίας του Κόμματος. Όταν ξεσηκώθηκε ο λαός το 1905, ο στρατηγός Τρέποβ ανέλαβε να “επιβάλει την τάξη” με τα όπλα. “Μην κάνετε οικονομία στις σφαίρες!” διέταξε τότε ο Τρέποβ στα στρατεύματά του. Την ίδια διαταγή δίνει τώρα κι ο Τρότσκι στα δικά του στρατεύματα. Έχει μπόλικες σφαίρες ο Τρότσκι όταν είναι να χτυπήσει τους ναύτες, τους εργάτες και τους κόκκινους φαντάρους. Γιατί αυτός, ο δικτάτορας της σοβιετικής Ρωσίας, δε δίνει πεντάρα αν θα σκοτωθούνε οι εργαζόμενες μάζες. Το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι να κρατηθεί το κόμμα στην εξουσία. Οι μπολσεβίκοι ελπίζουν να ξαναεπιβάλουν τον απολυταρχισμό τους, σκοτώνοντας τους εργαζόμενους και φυλακίζοντας τις οικογένειές τους. Σκοπός τους είναι να αναγκάσουνε τους ναύτες, τους εργάτες και τους κόκκινους φαντάρους να σκύψουν το κεφάλι, ώστε να ξανακάτσουνε αυτοί στο σβέρκο τους. Ονειρεύονται μάλιστα να καλοκάτσουν και να συνεχίσουν την εξοντωτική πολιτική τους, που οδήγησε την εργαζόμενη Ρωσία στον γκρεμό και την έριξε στο χάος, στο λιμό και στη μιζέρια.Ως εδώ και μη παρέκει! Μπολσεβίκοι, οι ελπίδες σας είναι μάταιες και οι απειλές σας γελοίες. Σηκώθηκε πια και προχωράει το νέο κύμα της Επανάστασης των Εργαζομένων. Κατακλύζοντας όλη τη χώρα των Σοβιέτ, το κύμα αυτό θα καθαρίσει τον τόπο απ’ όλους τους σφετεριστές και τους αναίσχυντους συκοφάντες.Όσο για την επιείκειά σας, κύριε Τρότσκι, σας τη χαρίζουμε.”
Εν τέλει, στις 7 Μαρτίου ξεκίνησε η πολιορκία της Πόλης-Φρούριο. Δυνάμεις του Κόκκινου Στρατού, της Τσεκά και της Κομμουνιστικής Νεολαίας (το πιο πιστό στην κυβέρνηση σώμα) συνολικά 50.000, επιστρατεύθηκαν. Η μάχη είναι άνιση. Υπό κανονικές συνθήκες η κατάληψη του νησιού θα ήταν αδύνατη, δεδομένης της απόλυτης ναυτικής υπεροχής των εξεγερμένων, όμως η εξέγερση ξεκινάει στην πιο ακατάλληλη στιγμή –αυτή τη στιγμή του χρόνου ο Κόλπος της Φινλανδίας στη Βαλτική θάλασσα είναι ακόμη παγωμένος και η παγωμένη θάλασσα δίνει στους άνδρες του Τουχατσέφσκι τη δυνατότητα να κινηθούν επάνω στον πάγο ως στρατός ξηράς. Τα οχυρά του φρουρίου κατασκευάστηκαν με τέτοιο τρόπο ώστε να μην μπορέσουν να πυροβολήσουν το Πέτρογκραντ, αλλά μόνο να το υπερασπιστούν από έναν εξωτερικό επιτιθέμενο. Στον στενό μη προστατευμένο τομέα, πάνω στον πάγο, εισέρχονται οι μονάδες του θανάτου που στέλνει το καθεστώς. Τις επόμενες 10 μέρες, 3 επιθέσεις εξαπολύθηκαν κατά του νησιού. Οι επιθέσεις όμως αποτυγχάνουν η μια μετά την άλλη. Οι στρατιώτες προχωρούσαν πάνω στον σκληρό πάγο, σφαγιάστηκαν αρχικά, αλλά σταδιακά αποδυνάμωσαν την άμυνα του νησιού, μέχρι που ο Τουχατσέφσκι τοποθετεί πολυβόλα πίσω από τους επιτιθέμενους. “ενθαρρύνομενοι” με αυτόν τον τρόπο, στις 12 Μαρτίου, τα στρατεύματα του καθεστώτος εισβάλλουν στην πόλη. Στις 16 Μαρτίου, έγινε η τελική επίθεση, όταν περίπου 45 χιλιάδες στρατιώτες επιτέθηκαν την νύκτα από 3 διαφορετικές πλευρές. Η μάχη συνεχίστηκε όλη τη μέρα στο νησί και στις 18 Μαρτίου, η επανάσταση είχε κατατροπωθεί. Η πόλη έπεσε μετά από σφοδρές μάχες. Αρκετοί επαναστάτες διέφυγαν δια μέσου του πάγου στην γειτονική Φινλανδία, ενώ άλλοι στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Πέρα από τις επί τόπου εκτελέσεις, μετά το τέλος της πολιορκίας ξεκίνησε ένα όργιο καταστολής των αιχμαλώτων. Οι πηγές αναφέρουν πως τουλάχιστον από 1200 έως 2168 αιχμάλωτοι εκτελέστηκαν σε δεύτερο χρόνο, χώρια τους χιλιάδες που εκτοπίστηκαν σε φυλακές.
Η ιστορία της Κροστάνδης, δεν ήταν ένα μεμονωμένο επεισόδιο, αλλά ήταν το πιο δραματικό στην ιστορία της αναρχικής αντιπαράθεσης στο μπολσεβίκικο καθεστώς. Το κίνημα της Κρονστάνδης ήταν αυθόρμητο, απροετοίμαστο και ειρηνικό. Το ότι μετατράπηκε σε ένοπλη σύρραξη, με τραγική κατάληξη μέσα στο αίμα, οφείλεται εξ’ ολοκλήρου στον Μπολσεβίκικο δεσποτισμό. Η εμπειρία του εκφυλισμού της Ρωσικής Επανάστασης θέτει εκ νέου ενώπιον της συνείδησης ένα εξαιρετικά σημαντικό κοινωνιολογικό πρόβλημα ότι η κυβέρνηση -όπως και αν ονομάζεται, ότι κι αν διακυρήσει – είναι πάντα ο θανάσιμος εχθρός της ελευθερίας και της δικαιοσύνης του λαού. Το κράτος δεν έχει ψυχή και αρχές. Δεν έχει παρά έναν και μόνο σκοπό: να ασφαλίσει την εξουσία και να τη διατηρήσει, με κάθε κόστος.
https://trohia.espivblogs.net/2026/03/03/