«Η ιστορία του ποδοσφαίρου είναι ένα θλιβερό ταξίδι από το πηγιαίο στο αναγκαίο. Καθώς το ποδόσφαιρο κατέληξε να γίνει βιομηχανία, εξορίστηκε σιγά σιγά η ομορφιά που πηγάζει από την απόλαυση να παίζεις και μόνο. Στον κόσμο μας σήμερα το επαγγελματικό ποδόσφαιρο καταδικάζει οτιδήποτε άχρηστο, και είναι άχρηστο οτιδήποτε δεν αποφέρει κέρδος»
Ο Εδουάρδο Γκαλεάνο, όπως κάθε Ουρουγουανός, ποθούσε πρωτίστως να κυριεύσει τα γήπεδα ως ποδοσφαιριστής. Ήταν δεινός μπαλαδόρος, ένας δεξιοτέχνης των γηπέδων, αλλά μόνο μέσα στη νυχτερινή, ονειρική του επικράτεια. Ευτυχώς για εμάς, η ζωή τον ανάγκασε να μετουσιώσει αυτό το πάθος στην τέχνη της γραφής. Έγραψε, όπως ορθά διατύπωσε ο Ζοζέ Σαραμάγκου, «περπατώντας στην ιστορία της ηπείρου του και του κόσμου, μαζεύοντας τις μικρές ιστορίες των καθημερινών ανθρώπων, εκείνων που η επίσημη Ιστορία ξεχνάει, και μετατρέποντάς τις σε λάμψεις που φωτίζουν το παρόν μας».
Αυτή η πρωταρχική, σχεδόν μεταφυσική αγάπη του για το ποδόσφαιρο δεν κάμφθηκε ποτέ. Αντιθέτως, έγινε βιβλίο το 1995, όταν παρέδωσε την πρώτη μορφή μιας συλλογής κειμένων με τον τίτλο: «Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως», το οποίο συμπληρώθηκε το 2015. Το βιβλίο, ένας αυθεντικός ύμνος στο πιο δημοφιλές και «λαϊκό» άθλημα, επανασυστήνεται στο ελληνικό αναγνωστικό κοινό από τις εκδόσεις Μεταίχμιο, σε μετάφραση της Ισμήνης Κανσή, πλαισιωμένο από τον καίριο πρόλογο και το επίμετρο του Κώστα Αθανασίου.
Στα κείμενά του ο Γκαλεάνο, ως άριστος τεχνίτης του μικρο-αφηγήματος, μας βάζει μέσα, έξω και γύρω από τον «ναό», το γήπεδο. Στην αρχή υπάρχουν οι παίκτες, οι προπονητές, οι οπαδοί, οι φανατικοί. Ακόμα και οι μάνατζερ έχουν μια θέση εδώ, γραμμένοι με καθαρές, σκληρές λέξεις που όμως μοιάζουν με ποίηση. Μετά αρχίζει το πραγματικό παιχνίδι. Η ραχοκοκαλιά του βιβλίου είναι τα Μουντιάλ. Ανάμεσα στους αγώνες, ο Γκαλεάνο βάζει μικρές ιστορίες. Μιλάει για άντρες που έγιναν θρύλοι και για γκολ που δεν ξεχάστηκαν ποτέ. Τους περιγράφει με στοργή. Ένας άνθρωπος που αγαπάει το ποδόσφαιρο ξέρει τις περισσότερες από αυτές τις ιστορίες. Ίσως όμως, ακόμα και οι άριστοι συνάδελφοι του αθλητικού τμήματος της εφημερίδας, να μην τις ξέρουν όλες. Υπάρχουν καλά κρυμμένα διαμάντια εδώ. Πράγματα που έγιναν στη Νότια Αμερική και δεν πέρασαν ποτέ τον Ατλαντικό.
Ουσιαστικά θα λέγαμε πως αυτό το βιβλίο δεν είναι ακριβώς μεμονωμένες ιστορίες. Είναι ένα βιβλίο για το πώς άλλαξε το παιχνίδι. Ο Γκαλεάνο θυμάται τους πρώτους ερασιτέχνες. Ήταν άντρες που έπαιζαν για τη χαρά του παιχνιδιού. Έπιναν ποτό πριν από τον αγώνα και έπιναν και μετά. Οι οπαδοί στις κερκίδες είχαν πάθος. Μετά ήρθαν τα χρήματα. Το παιχνίδι έγινε εμπόριο και ο Γκαλεάνο γράφει γι’ αυτό με πραγματική θλίψη. Το φως λιγόστεψε και η σκιά απλώθηκε στο γήπεδο. Εξηγώντας τον σκοπό του βιβλίου σημειώνει ότι ήθελε να σπάσει τα στερεότυπα ανάμεσα στους διανοούμενους και τους φιλάθλους. «Θέλησα να βοηθήσω τους φανατικούς της ανάγνωσης να μην φοβούνται το ποδόσφαιρο, και τους φανατικούς του ποδοσφαίρου να τους φύγει ο φόβος για τα βιβλία. Τίποτα περισσότερο δεν είχα κατά νου».
Στο εξαιρετικό επίμετρο που συνοδεύει την έκδοση, ο Κώστας Αθανασίου καταθέτει το απόσταγμα της μεγάλης του σπουδής πάνω στο έργο και στην προσωπικότητα του εμβληματικού Ουρουγουανού συγγραφέα. «Το έργο του Γκαλεάνο παραμένει έτσι κι αλλιώς τραγικά σύγχρονο και επίκαιρο, καθώς οι οδυνηρές αλήθειες που θυμίζει στα βιβλία του, από την εκμετάλλευση και την ανισότητα μέχρι τον πόλεμο, εξακολουθούν να είναι η καθημερινότητα στον πλανήτη». Ναι, «Το ποδόσφαιρο στη σκιά και στο φως» είναι ένα χρονικό των γηπέδων, αλλά σίγουρα είναι και καθρέφτης των ταξικών και κοινωνικών αγώνων που δίνονται έξω από τις γραμμές του γηπέδου. Μέσα από το πρίσμα του Γκαλεάνο, η «στρογγυλή θεά» απομυθοποιείται κάτω από το βάρος της εμπορευματοποίησης, όμως καταφέρνει πάντα να δραπετεύει προς το φως και τον αυθορμητισμό. Στις μέρες μας, που το ποδόσφαιρο έχει γίνει μια ψυχρή βιομηχανία θεάματος, η φωνή του Ουρουγουανού δημιουργού είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Μας δείχνει ότι όσο υπάρχουν «ζητιάνοι του καλού ποδοσφαίρου», η μαγεία στο γήπεδο δεν θα χαθεί ποτέ οριστικά.
Διαβάστε περισσότερα