Η Δανάη Στράτου κατάφερε το ακατόρθωτο, με τη μαγεία της τέχνης έφερε τη Σελήνη στη Γη! Εκανε ένα γλυπτικό ομοίωμα της Σελήνης, ανέδειξε το ανάγλυφό της και φώτισε όλες τις φάσεις της, την έφερε σε αλληλεπίδραση με την παλίρροια -ένας ελλειπτικός δίσκος διαμέτρου δεκαέξι μέτρων από ακατέργαστο αλάτι- και με δύο στρογγυλά βότσαλα από λευκή ρητίνη και λαμπερό μέταλλο, δημιούργησε ένα απόκοσμο τοπίο στην Υπηρεσιακή Αυλή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών.
Μια υποβλητική, ποιητική τοποειδική έκθεση με τίτλο «Αφάλες» που παίζει με το φως και το σκοτάδι, εξετάζοντας τη σχέση ανθρώπου και φυσικού περιβάλλοντος, μέσα από τον χρόνο, τη βαρύτητα, τη ροή του νερού και τον σεληνιακό κύκλο.
Αναπτύσσοντας μια δυναμική μεταξύ μικρόκοσμου, μακρόκοσμου και επισκέπτη, η Δανάη Στράτου προτείνει τη θέαση από την αίθουσα που περικλείει ένα παλαιότερο αλλά ιδιαίτερα επίκαιρο έργο: είναι η εγκατάσταση Breathe [Αναπνεύστε] (2000) από φως, ήχο και χώμα, που ανεβοκατεβαίνει ρυθμικά σαν αναπνοή – του ανθρώπου, της φύσης.
Η μοναδική land artist στην Ελλάδα ερευνά και δημιουργεί έργα μεγάλης κλίμακας από την Ανατολική Σαχάρα της Αιγύπτου μέχρι τη Δυτική Αυστραλία, που εκφράζουν γεωπολιτικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές εντάσεις της εποχής, οδηγείται με το ένστικτο που εμπεριέχει τη γνώση και την εμπειρία και πιστεύει στην ακτιβιστική δύναμη της τέχνης.
Εδώ, μας περιγράφει πως η νέα εικαστική της παρέμβαση συνδέεται με τρία πρόσωπα. Με την αείμνηστη Αννα Καφέτση, η οποία είχε προτείνει και υποστηρίξει ως διευθύντρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών annexM αυτή την έκθεση – γι’ αυτό αφιερώνεται στη μνήμη της. Με τη μητέρα της, γλύπτρια και ποιήτρια Ελένη Πόταγα, καθώς η εισαγωγή στην έκθεση είναι ένα ηχοτοπίο με ήχους της θάλασσας και απαγγελία του ποιήματός της «Βότσαλο θαυμαστό» από την εμβληματική Ρένη Πιττακή.
Φωτογραφίες της Σελήνης με ψηφιακή κάμερα | Ηλίας Ηλιάδης
Αποψη της έκθεσης: «Αφάλες» και «Παλιρροϊκή έλλειψη» | Ηλίας Ηλιάδης
Αλλά και με τον σύζυγό της Γιάνη Βαρουφάκη, με τον οποίο πολλές φορές ξενυχτούσαν στο σπίτι τους στην Αίγινα φωτογραφίζοντας τις φάσεις του φεγγαριού με τον ψηφιακό τηλεφακό ενός Samsung κινητού – τα εντυπωσιακά αποτελέσματα μπορούν να δουν οι επισκέπτες στις φωτογραφίες που συνδυάζουν επιστήμη με ρομαντισμό!
Γιατί δώσατε στην έκθεση τον τίτλο «Αφάλες»;
Πριν από τέσσερα χρόνια, όταν πήγαμε στις Αφάλες στην Ιθάκη, αντίκρισα αυτή την παραλία με τα κάτασπρα βότσαλα και μου θύμισε τις παραλίες που πηγαίναμε με τους γονείς μου, με ένα καΐκι στη Σκιάθο, στη Σκόπελο. Μου θύμισε τα λευκά βότσαλα που μάζευε η μητέρα μου, αλλά και τα γλυπτά της από λευκά μάρμαρα με ωοειδείς φόρμες. Την εποχή που ο πατέρας μου ήταν στο νοσοκομείο, πριν πεθάνει, και η μητέρα μου είχε Αλτσχάιμερ ανακάλυψα πάνω σε ένα τραπέζι χαρτιά Α4 με ποιήματά της και αποφάσισα να επιμεληθώ τη δεύτερη ποιητική συλλογή της. Ποιήματα που της διαβάζαμε γιατί ήταν το μόνο που την ηρεμούσε και την έφερνε σε επαφή πάλι με τον εαυτό της.
Από την παραλία της Ιθάκης, λοιπόν, μάζεψα καμιά 60αριά βότσαλα χωρίς να ξέρω τι θα τα κάνω, αλλά ήξερα ότι έτσι θα βρω δίοδο να βρω τη μητέρα μου. Μου πήρε δύο χρόνια να τα καταφέρω. Οπότε το βότσαλο συμβόλιζε τα γλυπτά της τα φωτεινά, ενώ τα ποιήματα -μάλιστα έχει κι ένα ποίημα για τη Σελήνη, που ήταν η εμμονή της- έχουν και το σκοτάδι, όλη της την οντότητα, την υπαρξιακή πάλη.
Πώς μπορεί να συνδέσει ο επισκέπτης το απόκοσμο της Σελήνης με το γήινο του «Breathe»;
Θέλω να δώσω την ευκαιρία να υπάρχουν εμπειρίες για τον θεατή. Το τι θα επιλέξει είναι δικό του. Ο καθένας μπορεί να αισθανθεί αλλιώς. Θα ήθελα να αντιληφθεί τη σχέση μας με τον κόσμο και το Σύμπαν και να καταλάβει την πολυτιμότητα της Γης και πώς της φερόμαστε. Ιδιαίτερα την ανάσα της Γης και του ανθρώπου, στις συγκυρίες που βιώνουμε σήμερα, με τα γεωπολιτικά, περιβαλλοντικά και άλλα επείγοντα ζητήματα και ίσως αντιληφθεί ότι η ζωή είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο και ότι αξίζει να προσπαθήσουμε να σώσουμε αυτόν τον πλανήτη, όχι να τον καταστρέψουμε με πυρηνικά.
«Οι δυνάμεις της απληστίας και μια χούφτα ηγέτες techlords καθορίζουν τα πάντα στην ανθρωπότητα»
Τόσα χρόνια που ασχολείστε με τα περιβαλλοντικά ζητήματα βλέπετε να υπάρχει πρόοδος; Πιστεύετε ότι μια πολιτική με αριστερή κατεύθυνση θα είχε καλύτερα αποτελέσματα;
Ολα δείχνουν πως πάμε από το κακό στο χειρότερο, κυριαρχούν οι δυνάμεις της απληστίας και μια χούφτα ηγέτες techlords καθορίζουν τα πάντα στην ανθρωπότητα, την τύχη του πλανήτη. Σκέφτονται μόνο το κέρδος αν θα πάμε στον Αρη, ενώ στην ουσία η Γη είναι ένα διαστημόπλοιο όπου ζούμε όλοι. Πιστεύω ότι είμαστε στο μεταίχμιο, τα πράγματα γίνονται χειρότερα καθώς βγαίνουν ακροδεξιές κυβερνήσεις. Για μένα η πάλη είναι εάν διαχειρίζεται κάποιος την τεχνολογία που αναπτύσσεται για τα πλούτη ή η κοινωνία για την κοινωνία. Οχι το αριστερό ή το δεξιό. Με ενδιαφέρει η κοινωνία να διαχειρίζεται τα μέσα που διαθέτει για τους πολλούς, για την ανθρωπότητα.
Τώρα που ολοκληρώθηκαν, βλέπετε ότι βοήθησαν τα έργα από τις «Αφάλες» στη σχέση με τη μητέρα σας; Υπάρχει στο Μέγαρο και το γλυπτό της «Μούσα»…
Δεν το έχω σκεφτεί, αλλά προφανώς είχα ανάγκη να τα κάνω για να βρεθώ σε διάλογο μαζί της και αυτό είναι δύσκολο όταν κάποιος είναι εν ζωή και δεν μπορείς να επικοινωνήσεις μαζί του λόγω Αλτσχάιμερ. Επεδίωξα αυτή την επικοινωνία και παιδεύτηκα πώς θα τη διαμορφώσω. Ακόμα δεν ξέρω πώς θα λειτουργήσει, τι θα μου αφήσει, ωστόσο έχω την αίσθηση ότι είναι κομβικής σημασίας για εμένα. Ασφαλώς είναι φόρος τιμής σε εκείνη γιατί ίσως δεν θα ήμουν γλύπτρια εάν δεν είχα μεγαλώσει μέσα στο εργαστήριό της φτιάχνοντας από μικρή διάφορα πραγματάκια. Εχουμε μια διαφορετική προσέγγιση στην τέχνη, έχουμε διαφωνήσει, ωστόσο το κοινό μας σημείο είναι η αλήθεια που θέλουμε να βγάζει η δουλειά μας.
Με την Αννα Καφέτση, πάλι, είχατε μια μακρόχρονη σχέση.
Ηταν κι εκείνη ένας άνθρωπος νευραλγικής σημασίας για την καλλιτεχνική πορεία μου. Με έναν τρόπο την καθόρισε γιατί με επέλεξε μαζί με την Ευανθία Τσαντίλα για την Μπιενάλε Βενετίας όταν ήμουν περίπου 30 χρόνων έχοντας το όραμα να αναδείξει τη γυναικεία καλλιτεχνική πρακτική μέσα από δύο νέες γυναίκες. Από τότε, με υποστήριξε σε πολλές σημαντικές εκθέσεις και επέλεξε έργα μου όπως το «CUT-7 Διαχωριστικές Γραμμές» για τη συλλογή του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης.
Εχοντας δει το έργο «Water traces» που έκανα στην Αυστραλία, με προσκάλεσε στο annexM, αλλά εγώ είχα ξεκινήσει την τωρινή έκθεση, την οποία και αγκάλιασε. Ηθελε η ίδια να την επιμεληθεί, όμως ήταν δύσκολο επειδή είχε να επιμεληθεί και όλο το πρόγραμμα του κέντρου τέχνης, γι’ αυτό εμπιστεύτηκε την ιστορικό τέχνης Αλια Τσαγκάρη – άλλωστε ήθελε να προωθήσει νέους επιμελητές. Ασφαλώς η Αννα Καφέτση συμμετείχε και στις ιδέες και στον διάλογο. Λυπάμαι πολύ που δεν θα δει την έκθεση, όπως και η μητέρα μου. Η Αννα δεν υπάρχει πια, η μητέρα μου υπάρχει αλλά δεν υπάρχει. Τελικά είναι ένα πρότζεκτ-φόρος τιμής για αυτές τις δύο γυναίκες, η μία είναι η πραγματική μου μητέρα και η άλλη σαν μητέρα, εκείνη που μου άνοιξε μια πορεία. Είναι πολύ συναισθηματικό αυτό για μένα.
Νομίζετε πως δικαιώθηκε η Αννα Καφέτση με το annexM στο Μέγαρο Μουσικής, μετά την αποπομπή της από το ΕΜΣΤ;
Νομίζω, δεν δικαιώθηκε ποτέ, ήταν πολύ κακή εξέλιξη για εκείνη. Η Αννα Καφέτση έκανε το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης από το μηδέν, όταν δεν υπήρχε καν η ιδέα του θεσμού. Πάντα ήταν πικραμένη επειδή αντιμετώπισε τεράστιο πόλεμο και από κυβερνήσεις και από το Δ.Σ. του ΕΜΣΤ και άλλους. Πάντως στο annexM για μια δεκαετία έδειξε καταπληκτικό έργο, έδειξε την τεράστια δύναμη και το πάθος της, το όραμα και την αγάπη για τη σύγχρονη τέχνη και πώς θα την αναδείξει στην Ελλάδα. Είχε σημαντική σχέση με όλους τους καλλιτέχνες με τους οποίους συνεργάστηκε. Πιστεύω ότι πρέπει να γίνει μια συνολική έκθεση στο Μέγαρο Μουσικής για να την τιμήσουν. Και χαίρομαι που η Κατερίνα Γρέγου θα την τιμήσει δίνοντας το όνομά της στη βιβλιοθήκη του ΕΜΣΤ και με ειδικό αφιέρωμα.
Στην έκθεση όμως υπάρχει και η συνεισφορά του Γιάνη Βαρουφάκη. Μοιράζεστε ιδέες, είναι υποστηρικτικός;
Καταγράφοντας με το κινητό του στην Αίγινα για τρία χρόνια τις φάσεις του φεγγαριού, ήμασταν μαζί ξύπνιοι και κυνηγούσαμε το φεγγάρι… Αυτή είναι η απάντηση, νομίζω. Είμαστε σε συνεχή διάλογο και συχνά οι ιδέες του βοηθάνε πάρα πολύ τη δουλειά μου και ελπίζω οι δικές μου ιδέες να βοηθάνε τη δική του.
Στο βιβλίο του «Την ψυχή ψηλά», την αυτοβιογραφία του μέσα από 5 γυναίκες που διαμόρφωσαν τον εαυτό του, Ελένη, Αννα, Τρισεύγενη, Γεωργία, Δανάη, από τη γιαγιά του μέχρι σήμερα, περιγράφει και τις κοινές μας εμπειρίες. Αναφέρει πως είχε δει το Breathe πριν γνωριστούμε και είχε εντυπωσιαστεί, νόμιζε ότι το είχε κάνει μια γυναίκα πιο μεγάλη. Θέλω να πω ότι οι ζωές μας μπλέκονται. Πρακτικά τώρα εγώ είμαι στο βιβλίο και αυτός στην έκθεση!
info: «Αφάλες». Μέγαρο Μουσικής Αθηνών-Υπηρεσιακή Αυλή. 8 Οκτωβρίου 2026-31 Ιανουαρίου 2027. Είσοδος ελεύθερη. Ωρες λειτουργίας: Τρίτη, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή 12.00-20.00, Πέμπτη 13.00-21.00
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr