Η πρόταση της ΕΛΑΣ περί διατήρησης των ιδιωτικών πανεπιστημίων -ακόμα και με τη θεσμοθέτηση ενός αυστηρού πλαισίου που θα είναι ανασταλτικό για τη λειτουργία τους- δεν απαντά στις ανάγκες της επιστήμης και της χώρας. Επιπλέον, έχει πολλαπλές συνέπειες που υπερβαίνουν τα εκπαιδευτικά ζητήματα.
Όπως ήδη επισημάνθηκε από στελέχη της ΕΛΑΣ, η κριτική που ασκήθηκε στην πρόταση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια επισκίασε τις υπόλοιπες σημαντικές προτάσεις για την παιδεία, όπως η κατάργηση των συμβουλίων διοίκησης, η αύξηση της χρηματοδότησης για τα δημόσια πανεπιστήμια, η ενίσχυση της στελέχωσής τους κ.ά. Προτάσεις που αν εφαρμοστούν θα δημιουργήσουν μια θετική δυναμική στο εκπαιδευτικό σύστημα.
Οι προθέσεις της Ν.Δ. ήταν γνωστές εδώ και τρεις δεκαετίες. Ήταν προβλέψιμο ότι αν επιδιωκόταν ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων χωρίς την αλλαγή του άρθρου 16 του Συντάγματος, θα είχαμε τα σημερινά αποτελέσματα. Όμως, ποτέ άλλοτε στο παρελθόν δεν είχε καν υπονοηθεί από την Αριστερά η αποδοχή τετελεσμένων. Η πρόταση της ΕΛΑΣ έφερε σε φανερή αμηχανία πολλά στελέχη αλλά και συμπαθούντες/σες της ΕΛΑΣ στον ακαδημαϊκό χώρο. Το γεγονός της αφωνίας επιφανών πανεπιστημιακών της ΕΛΑΣ έχει καταγραφεί.
Αρκετοί αναλυτές επισήμαναν ότι ο δημόσιος χαρακτήρας των πανεπιστημιακών σπουδών δεν συμπεριλαμβάνεται στα κρίσιμα πολιτικά διακυβεύματα. Οι εν λόγω αναλυτές συγκρίνουν τις πάνδημες διαδηλώσεις για το ζήτημα το 2006 και το 2007 με την απουσία μαζικών αντιδράσεων σήμερα. Η σύγκριση αυτή δεν λαμβάνει υπόψη ότι υπάρχουν πλέον πιο επιτακτικά προβλήματα επιβίωσης. Παρότι σήμερα η υπεράσπιση του δημόσιου χαρακτήρα των πανεπιστημιακών σπουδών δεν είναι το πιο κρίσιμο πολιτικό διακύβευμα, σίγουρα θα συνυπολογιστεί για τις επιλογές πολλών ψηφοφόρων.
Οι ίδιοι αναλυτές θεωρούν ότι η υπεράσπιση του δημόσιου χαρακτήρα της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης συνιστά ένα διαχρονικό φετίχ της Αριστεράς. Αν αυτό ισχύει, η πρόταση της ΕΛΑΣ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια μπορεί να εκληφθεί ως ένας παράγοντας πολιτικής διαφοροποίησης που, μεταξύ άλλων, αποτρέπει άλλες δυνάμεις της Αριστεράς από ωσμώσεις με την ΕΛΑΣ. Αυτή όμως η προσπάθεια γίνεται άμεσα κατανοητή ως αδυναμία της ΕΛΑΣ να υπερβεί τις διαιρετικές πρακτικές που οδήγησαν στον κατακερματισμό της Αριστεράς. Επιπλέον, αν το ζήτημα είναι να εργαλειοποιηθούν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια στο πλαίσιο μιας διαπραγμάτευσης μελλοντικής συνεργασίας με το ΠΑΣΟΚ, τότε η όποια ανταλλακτική αξία του εργαλείου διαπραγμάτευσης έχει πλήρως και εγγενώς υπονομευτεί εφόσον ήδη δηλώθηκε.
Την περί φετίχ συζήτηση πρέπει όμως να τη δούμε αντεστραμμένη. Η Δεξιά έχει ανεπιτυχώς επιχειρήσει την ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων σε προηγούμενες συνταγματικές αναθεωρήσεις (2001, 2008, 2019). Η εχθρότητα της Δεξιάς για το δημόσιο πανεπιστήμιο είναι φετίχ που δεν εδράζεται μόνο στα επιχειρηματικά συμφέροντα. Ας μην ξεχνάμε την ιδεολογική απέχθεια της Δεξιάς για ό,τι κοινωνικά και πολιτικά σήμαινε το δημόσιο πανεπιστήμιο στη μεταπολίτευση. Με αυτό ως δεδομένο, η επίκληση της ασφάλειας δικαίου, για να αιτιολογηθεί η θέση της ΕΛΑΣ, δημιουργεί παρά λύνει προβλήματα. Η Δεξιά και το ακραίο Κέντρο μιλούν για δική τους δικαίωση και αυτοαναίρεση της Αριστεράς (επανήλθαν στον δημόσιο λόγο τα περί «ακόμα μιας κωλοτούμπας»). Αυτό ενισχύει τα άδικα και σκοπίμως αναπαραγόμενα στερεότυπα για τον Αλ. Τσίπρα ως έναν ηγέτη που στερείται συνέπειας λόγων και πράξεων.
Η καταρχήν επίκληση νομοτεχνικών επιχειρημάτων σε ένα πολιτικό ζήτημα δεν βοηθάει. Αφενός γιατί προσλαμβάνει την πολιτική ως πεδίο των ειδικών και όχι ως χώρο που διαμορφώνεται από τις κοινωνικές δυναμικές. Αφετέρου διότι δεν υπάρχουν νομικές βεβαιότητες για την έκβαση μιας προσπάθειας κατάργησης των ιδιωτικών πανεπιστημίων (π.χ. τι κάνουμε με όσες/ους ήδη φοιτούν στα ιδιωτικά πανεπιστήμια, τι ερμηνείες μπορεί να δοθούν στις συνταγματικές επιταγές, τι υποχρεώσεις προκύπτουν για το κράτος). Υπάρχουν λιγότερο ή περισσότερο πολύπλοκες λύσεις, όπως συνέβη με όλες τις διαδικασίες κατάργησης εκπαιδευτικών θεσμών στο παρελθόν. Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας και των διεθνών δικαστηρίων λαμβάνουν υπόψη τις κοινωνικές και πολιτικές συντεταγμένες. Γι’ αυτό και η Δεξιά προσπαθεί να παρουσιάσει το παρόν ως οριστικό γεγονός: «Η πραγματικότητα έχει ήδη αποφασίσει» δήλωσε πρόσφατα ο κ. Πιερρακάκης φανερώνοντας το άγχος για το αντισυνταγματικό πολιτικό εγχείρημα.
Αφετηρία της ΕΛΑΣ δεν μπορεί να είναι όσα διαμόρφωσε η Δεξιά, αλλά οι πολιτικές που θα υπερβούν τα πεπραγμένα της. Η πρόταση της ΕΛΑΣ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια εκλαμβάνεται ως αδυναμία σχεδιασμού. Η αποδοχή της ασφάλειας δικαίου συνεπάγεται την εκ των προτέρων θεώρηση και άλλων πολιτικών επιλογών της Ν.Δ. ως μη αναστρέψιμων. Εδώ ελλοχεύει μια πολιτική αυτοχειρία παρόμοια με όσες οδήγησαν τα κόμματα της σοσιαλδημοκρατίας σε ακύρωση. Είναι μια λογική που στερείται πολιτικού ρεαλισμού καθώς δεν καταθέτει κανένα εναλλακτικό σχέδιο.
Η ΕΛΑΣ είναι σήμερα η πιο εύρωστη πολιτική δύναμη που μπορεί να απειλήσει από μια δημοκρατική κατεύθυνση και με όρους τίμιας διακυβέρνησης το καθεστώς του Κ. Μητσοτάκη. Όμως, η πρόταση της ΕΛΑΣ για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν απαντά στις σημερινές ανάγκες της επιστήμης και της χώρας, δεν δημιουργεί πολιτικές γέφυρες με άλλες δυνάμεις, δεν προσφέρει μια ισχυρή, άμεσα κατανοητή και πολιτικά κεφαλαιοποιήσιμη διαφοροποίηση από τη Δεξιά.
*Αναπληρωτής καθηγητής στο ΑΠΘ
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr