Εχει έρθει πολλές φορές στην Ελλάδα, καθώς είναι πολύ φίλος με τον Νίνο Φένεκ Μικελίδη. Είναι μάλιστα από τις διεθνείς προσωπικότητες (μαζί με Κώστα Γαβρά, Κεν Λόουτς, Εμίρ Κουστουρίτσα κ.ά.) που ζητούν να στηριχθεί το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, το οποίο κινδυνεύει να μη γίνει φέτος λόγω κρατικής υποχρηματοδότησης. Αυτή τη φορά, ωστόσο, ήρθε στην Αθήνα για ένα άλλο φεστιβάλ: το φετινό Παλαιστινιακό Φεστιβάλ Αθήνας (Athens Palestine Film Festival) ξεκίνησε και τελειώνει με δικές του ταινίες, ως αφιέρωμα στο έργο του. Εκεί και τον συναντήσαμε.
Ο Ελία Σουλεϊμάν, πέραν από πολυβραβευμένος, είναι και ο πιο διάσημος Παλαιστίνιος σκηνοθέτης. Είναι γεννημένος στη Ναζαρέτ, αλλά επειδή μεγάλωσε στα ισραηλινά εδάφη, το Ισραήλ τον συγκαταλέγει στους «Ισραηλινούς Αραβες» – λανθασμένος όρος που δεν αποδέχεται κανένας από αυτούς. Επίσης η δική του καταγωγή είναι ελληνορθόδοξη, αν και ο ίδιος φυσικά είναι άθρησκος. «Είμαι Παλαιστίνιος» μας λέει. «Απλώς δεν θέλουν οι του Ισραήλ να χρησιμοποιούν καν αυτόν τον όρο». Σήμερα είναι οι εκλογές στο Ισραήλ. Και η κουβέντα μας έγινε μόλις λίγες μέρες πριν…
«Θα ήθελα να μιλήσω μόνο για τις ταινίες μου, αλλά τελικά όλα συνδέονται. Κινηματογράφος, βλέμμα, πλάνο, καθημερινότητα, αλήθεια, Παλαιστίνη, κόσμος» μας λέει ξεκινώντας. «Ο δικός μου κινηματογράφος απορρίπτει τις άκαμπτες αφηγηματικές δομές, χτίζοντας αντ’ αυτού κινηματογραφικά ταμπλό επί σειρά ετών από παρατηρημένα θραύσματα της πραγματικής ζωής, σημειώσεις και λεπτομέρειες του περιβάλλοντος. Μπορεί να παρατηρώ επί μέρες απλά την καθημερινότητα, κρατώντας σημειώσεις διαρκώς σε ένα μικρό τετράδιο. Μπορεί να δω μια ποιητική στιγμή, μία κίνηση που εμπεριέχει στα μάτια μου μια χορογραφία κινηματογραφική. Πάνω σε τέτοιες στιγμές δουλεύω μετά και ξεκινάω όταν τα σημειωματάρια αυτά γίνουν αρκετά βαριά, ώστε να μπορεί να φτιαχτεί ένα σενάριο. Και αυτό μπορεί να πάρει χρόνια.
Γιατί κάνω ταινίες μόνο όταν είναι απολύτως απαραίτητο να γίνει κάτι ταινία» μας λέει. Πράγματι, έχει κάνει μόλις τέσσερις μεγάλου μήκους ταινίες (πέραν των μικρού μήκους και της συμμετοχής του σε συλλογικές παραγωγές), όλες βραβευμένες (Κάνες, Βερολίνο κ.λπ.), και πάντα χρησιμοποιεί τις σιωπές, τον χρόνο, το χιούμορ, που συχνά γίνεται ανελέητο, έχοντας κατορθώσει κάτι που ελάχιστοι πολιτικοί σκηνοθέτες έχουν πετύχει: να μιλήσει για την κατοχή, τον εκτοπισμό, την καταπίεση και την παλαιστινιακή ταυτότητα χωρίς να καταφύγει στις συμβάσεις του καταγγελτικού κινηματογράφου. «Δεν είμαι κάποιος που στην πραγματικότητα γράφει για να είναι καλή η ιστορία· είμαι κάποιος που ταξιδεύει με την ιστορία για να με πάρει μαζί της. Γι’ αυτό δεν ξέρω ποτέ ακριβώς πού κατευθύνεται η ταινία, αλλά παίρνω το ρίσκο να αφεθώ προκειμένου να αναπτυχθεί αυτή η στιγμή» δηλώνει.
«Γεννήθηκα στη Ναζαρέτ, το 1960, δώδεκα χρόνια μετά τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ και τη Νάκμπα του 1948, τον μαζικό δηλαδή εκτοπισμό των Παλαιστινίων. Στα 21 μου πήγα στη Νέα Υόρκη και από τότε πηγαινοέρχομαι, αν και πλέον μένω στο Παρίσι. Οταν επέστρεψα στην Ιερουσαλήμ το 1996, έκανα λίγο μετά το “Χρονικό μιας εξαφάνισης” (Chronicle of a Disappearance, η πρώτη μεγάλου μήκους του) σε σχέση με αυτή την επιστροφή και την παλαιστινιακή καθημερινότητα που βρίσκεται σε κατάσταση πολιτικής αορατότητας.
»Αν δείτε μόνο τους τίτλους στις ταινίες μου, καταλαβαίνετε τι σημαίνει πολιτικό για μένα: Ξεκινάμε με το “Χρονικό μιας εξαφάνισης”, άρα από μια ήδη σκληρή κατάσταση, η οποία όμως κουβαλούσε ακόμα κάποια τρυφερότητα. Φτάνουμε σε μια βίαιη κατάσταση που άρχισε να γίνεται οπισθοδρομική, όπως η “Θεϊκή παρέμβαση”, μέχρι τη στιγμή που έκανα το “Ο χρόνος που απομένει”, που ήταν ένας πιο απελπισμένος τίτλος, προφανώς, καθώς τα πράγματα γίνονταν σταδιακά χειρότερα. Και μετά έρχεται η εξορία του κινηματογραφιστή, του εαυτού μου που ψάχνει ένα εναλλακτικό μέρος για να ζήσει στο “Πρέπει να είναι ο παράδεισος”. Σε εκείνο το σημείο, η τοπική βία έγινε επίσης παγκόσμια, και τότε αρχίσαμε να βλέπουμε ότι η Παλαιστίνη κατά κάποιον τρόπο ταξιδεύει μέσα στον εαυτό της και η παλαιστινιοποίηση της υφηλίου έχει γίνει σήμα κατατεθέν, αν θέλετε, γιατί όπου κι αν πάμε τώρα, υπάρχει ένας καταπιεστής και ένας καταπιεσμένος με έναν πιο ωμό και πορνογραφικό τρόπο.
»Λέω ωμό και πορνογραφικό, καθώς πλέον δεν ντρέπονται καν για τις μαζικές δολοφονίες. Ούτε οι Ισραηλινοί, ούτε κανείς. Κάποτε ντρέπονταν. Και για τη γενοκτονία και τον εποικισμό που ξεκίνησε κατευθείαν, το 1948 – αμέσως δηλαδή με το που αποφασίστηκε πού θα γίνει το κράτος του Ισραήλ. Τότε τη βία την έκρυβαν κάτω από το χαλί. Τώρα σκοτώνουν και υπάρχει μια αίσθηση πανηγυρισμού και υπερηφάνειας γι’ αυτό! Το ίδιο θα μπορούσε να ειπωθεί για την παγκοσμιοποίηση με οικονομικούς όρους: όλοι δοξάζουν τους πλουσιότερους ανθρώπους στον κόσμο ή τις πολυεθνικές που έχουν συνδεθεί βαθιά με τις κυβερνήσεις. Ο πλανήτης κακοποιείται δίχως καμία δικαιολογία. Εχουμε ξεπεράσει την εποχή της ηθικής και της δικαιολογίας.
»Στο Ισραήλ δεν έχει σημασία ποιος θα βγει στις εκλογές. Αν εξαιρέσεις το Κομμουνιστικό Κόμμα ή κάποια μικρά αραβικά κόμματα, όλοι οι υποψήφιοι συναγωνίζονται ακόμη και σε περισσότερη καταστροφή. Ολοι θέλουν να συνεχίσουν ο εποικισμός και η εθνοκάθαρση. Και ναι, η ερώτησή σας αν θα συνεχίσουν να υπάρχουν Παλαιστίνιοι, είναι η πρώτη φορά που δεν ακούγεται υπερβολική. Η συντριπτική πλειοψηφία πολιτών και πολιτικών στο Ισραήλ θέλει η κατοχή στη Γάζα να συνεχιστεί.
»Το Ισραήλ είναι δημιούργημα ενός αποικιακού παρελθόντος της Ευρώπης. Και ως τέτοιο λειτουργεί, με την ανοχή Ευρώπης και ΗΠΑ. Για μένα, δεν είναι ζήτημα του κράτους της Παλαιστίνης· για μένα, είναι ζήτημα δικαιοσύνης στην Παλαιστίνη και προς τους Παλαιστίνιους».
info: Ολες οι πληροφορίες για το Παλαιστινιακό Φεστιβάλ Αθήνας (15-31/10), εδώ: www.athenspalestinefilmfestival.org
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr