Σπάνια ταυτίστηκε ένα προσωνύμιο με ονοματεπώνυμο όπως στη δική του περίπτωση: «Ανθρωπος-ατμομηχανή»! Πλεονασμός είναι η διευκρίνιση πως αναφερόμαστε στον Εμίλ Ζάτοπεκ. Ο υποβλητικός χαρακτηρισμός-άμεση αντανάκλαση του σταθερού, μακρύ διασκελισμού του όταν κατάπινε χιλιόμετρα στους στίβους, όμοιου με τον σταθερό ρυθμό ατμομηχανής, ήταν ακριβής. Γεννήθηκε σαν σήμερα (19/9) το 1922 ως Τσεχοσλοβάκος στην πόλη Κοπρίβνιτσε της σημερινής αυτονομημένης Τσεχίας και τονίζουμε την υπαγωγή της γενέτειράς του επειδή «ήταν ένα από τα λίγα πρόσωπα της δημόσιας ζωής που ένωνε τις δυο πατρίδες στην εποχή της ενιαίας Τσεχοσλοβακίας». Με νοσταλγικό βλέμμα, τον καιρό του εμφυλίου, στην αυγή της δεκαετίας του ’90, ο Σλοβάκος Αντον Οντρους, παλαίμαχος ποδοσφαιριστής, είχε πει τα ίδια λόγια ενώ έμπαινε με αίμα η υπογραφή του διαχωρισμού Τσεχίας-Σλοβακίας…
Το ύψος του (1,82 μ.), σε αγαστή συνεργασία με το βάρος του (72 κ.), επέτρεπε τον θαυμαστό τρόπο τρεξίματος! Ο μεγάλος και γρήγορος διασκελισμός συνυπήρχε με την -επίσης θαυμαστή- αυταπάτη πως θα πέσει, θα σωριαστεί στον στίβο… Οχι όμως! Ο τρόπος τρεξίματος του Ζάτοπεκ έτυχε ανάλυσης σε όλες τις εποχές, ακόμη και μέχρι σήμερα, κυρίως εν όψει Ολυμπιακών Αγώνων, με κοινό συμπέρασμα πως οι σωματικές αναλογίες και οι φυσικές του ικανότητες του επέτρεπαν να έχει τον ίδιο σταθερό ρυθμό σε χιλιάδες χιλιόμετρα. Κυρίως 5.000, 10.000 μέτρα, αλλά και μαραθώνιο. Σε αυτά τα αγωνίσματα διέπρεψε.
Ηταν έφηβος στα πρόθυρα της έκρηξης του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, δούλευε σε εργοστάσιο παπουτσιών της γειτονικής πόλης Ζλιν. Ο γυμναστής των εργαζομένων παρατήρησε τις σωματικές αναλογίες και τις φυσικές δυνάμεις του και τον προέτρεψε να ασχοληθεί με το τρέξιμο. Ισως ενέπνευσε τον γυμναστή και η συχνή αναφορά του νεαρού Ζάτοπεκ στον Φινλανδό, επίσης δρομέα μεσαίων και μεγάλων αποστάσεων, Πάαβο Νούρμι, που ήταν το ίνδαλμα του Ζάτοπεκ. Ο καλπασμός του άρχισε προς το τέλος του Πολέμου. Το 1944 εντάχθηκε σε τοπικό σύλλογο και τον ίδιο χρόνο έσπασε τα εγχώρια ρεκόρ στα 2.000 μ., 3.000 μ., 5.000 μ. και κλήθηκε αμέσως στην εθνική ομάδα στίβου της Τσεχοσλοβακίας.
Το 1946, στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ανοιχτού Στίβου του Οσλο, κατέθεσε τα διαπιστευτήριά του στους -έκπληκτους από το ιδιαίτερο στιλ τρεξίματος- εκπροσώπους εθνικών ομάδων της ηπείρου μας. Κι αυτό, προσέξτε, αν και κατετάγη έκτος στα 5.000 μ. με χρόνο 14.25.8, που ήταν νέο εθνικό ρεκόρ Τσεχοσλοβακίας. Δύο χρόνια μετά (1948), κανείς δεν ένιωσε έκπληξη όταν στους Ολυμπιακούς του Λονδίνου στάθηκε στο στέρνο του το χρυσό μετάλλιο στα 10.000 μ. (29.59.06) και το ασημένιο στα 5.000 μ. (14.19.08).
Η ατμομηχανή είχε μπει για τα καλά στις ράγες! Το 1950 στο Ευρωπαϊκό των Βρυξελλών, ήταν κάτοχος της πρώτης θέσης τόσο στα 5.000 μ. (14.03) όσο και στα 10.000 μ. (29.12). Η ανά διετία επιβεβαίωση της μοναδικότητάς του συνεχίστηκε με τρανό τρόπο και το 1952 στο Ελσίνκι. Στους Ολυμπιακούς Αγώνες επί φινλανδικού εδάφους, τα έκανε όλα δικά του! Χρυσά μετάλλια στα 5.000 μ. (14.06.72), στα 10.000 μ. (29.17) αλλά και στον Μαραθώνιο (2.23.03)! Ολυμπιακά ρεκόρ και οι τρεις επιδόσεις! Διοργάνωση-προορισμός για την ατμομηχανή…
Από το 1954 άρχισε η διαδικασία απόσυρσης του… τροχοφόρου δρομέα! Εκφραση ταιριαστή με τα δικά του απαιτητικά μέτρα, αλλιώς πώς μπορούμε να εκφραζόμαστε έτσι για τον νικητή στα 10.000 μ. (28.58) και χάλκινο στα 5.000 μ. (14.10.02) του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ανοιχτού Στίβου της Βέρνης; Η ατμομηχανή είχε αρχίσει να μένει από καύσιμα! Επιβεβαιώθηκε από τη συμμετοχή του μόνο στον Μαραθώνιο των Ολυμπιακών της Μελβούρνης (1956) και τον τερματισμό του στην έκτη θέση (2.29.34). Του αναγνωρίζεται πως δεν εκβίασε τον πρωταγωνιστικό ρόλο του και αποχώρησε σε ηλικία 35 χρόνων από την ενεργό δράση, το 1957.
Ισχυρή προσωπικότητα. Ηταν ενταγμένος στο Κομμουνιστικό Κόμμα της Τσεχοσλοβακίας, στήριξε με δημόσια παρέμβαση το 1968 την «Ανοιξη της Πράγας», μετά την κατάπνιξή της αποβλήθηκε από το κόμμα και από τις τάξεις του στρατού.
Εφυγε από τη ζωή το 2000 (21/11) και μετά θάνατον του απονεμήθηκε από τη Διεθνή Ολυμπιακή Επιτροπή το βραβείο «Πιερ ντε Κουμπερτέν». Υπήρχε πίεση προς την ίδια διεθνή αθλητική αρχή να του απονείμει νωρίτερα και όσο ήταν εν ζωή την ίδια διάκριση, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Του έλειπε το αστικό, δυτικό φρόνημα, άρα έμοιαζε εύκολο θύμα της ιδιοτέλειας -και- παρόμοιων διακρίσεων…
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr