Πρόκειται για τη χρηστική σύνθεση τριών διαλέξεων τις οποίες έδωσε ο Ελβετός ψυχίατρος και θεμελιωτής της αναλυτικής ψυχολογίας Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ (1875-1961) στο Πανεπιστήμιο Γέιλ των ΗΠΑ το 1937, στο πλαίσιο των Terry Lectures. Κατά σειρά αναπτύσσονται από καθαρά εμπειρική και φαινομενολογική σκοπιά, στους αντίποδες, υπογραμμίζεται δεόντως αυτό, κάθε μεταφυσικής προκατάληψης ή μεθόδου «Η αυτονομία του ασυνείδητου», «Δόγμα και φυσικά σύμβολα» και «Η ιστορία και ψυχολογία ενός φυσικού συμβόλου». Σημειώνω ότι η αθεΐα λογίζεται ανεπιφύλακτα «αφελής πλάνη» και «αστική νεύρωση» (βλ. σελ. 179 και 185). Διαπιστώνω ότι στη διεθνή σκηνή παρατηρείται τότε, όπως δηλώνει με παρρησία ο ίδιος ο Γιουνγκ, ότι οι άνθρωποι ζουν «στην κορυφή ενός ηφαιστείου […] δεν έχουν τρόπο να προστατευτούν από μια πιθανή έκρηξη, η οποία θα κατέστρεφε τους πάντες γύρω της […] Πριν ξεσπάσει ο πόλεμος του 1914, ήμασταν απολύτως πεπεισμένοι ότι ο κόσμος θα γινόταν καλύτερος με ορθολογικά μέσα. Τώρα παρακολουθούμε το εκπληκτικό θέαμα κράτη ολόκληρα να εγείρουν την παμπάλαιη θεοκρατική αξίωση, αυτήν του ολοκληρωτισμού, ο οποίος, αναπόφευκτα, συνοδεύεται από καταστολή της ελευθερίας του λόγου. Ξαναβλέπουμε ανθρώπους να κόβουν ο ένας τον λαιμό του άλλου υπερασπιζόμενοι παιδαριώδεις θεωρίες για το πώς φτιάχνεται ο επί γης παράδεισος» (βλ. σελ. 35 και 105).
Είναι, θαρρώ, περιττό να τονίσω το πόσο επίκαιροι παραμένουν στις μέρες μας οι ως άνω ρεαλιστικά δομημένοι αυτοί προβληματισμοί. Εξ ου και το εύλογο ενδιαφέρον, το οποίο όντως κομίζουν οι αναλύσεις και διερευνήσεις τού διαχρονικά καταστατικού και γι’ αυτό ιδιαίτερα κρισίμου ρόλου που εξ ορισμού, ως γνωστόν, διαδραματίζει στις υποθέσεις των υπάρξεων, σε συνάρτηση πάντα με το Ιερό, η θρησκεία. Ό,τι εν ολίγοις σημαίνει κατά τον Γιουνγκ «προσεκτική και ευσυνείδητη παρατήρηση αυτού που ο Ρούντολφ Οτο ονόμασε εύστοχα “numinosum”, δηλαδή μιας δυναμικής οντότητας ή ενός δυναμικού αποτελέσματος, το οποίο δεν προκαλείται από κάποια εκούσια πράξη, αλλά αντιθέτως επιβάλλεται στο ανθρώπινο υποκείμενο και το καθορίζει, με το υποκείμενο να είναι το θύμα του μάλλον παρά ο δημιουργός του» (βλ. σελ. 19). Επισημαίνω ότι, μεταξύ άλλων, επιδίδεται συστηματική μέριμνα τόσο για την πληρέστερη κατανόηση της σημασίας των κομβικών αρχετύπων όσο και της δράσης της περιώνυμης, της πολύσημης Σκιάς που συνοδεύει το άτομο διά βίου. Μάλιστα, υπαγορεύοντας συμπεριφορές, έξεις και προοπτικές ήθους κατευθείαν από την επικράτεια του ασυνειδήτου. Διακρίνω: «όσο λιγότερο ενσωματωμένη στη συνειδητή ζωή του ατόμου είναι αυτή η Σκιά, τόσο πιο μαύρη και πυκνή είναι» (βλ. σελ. 165). Ο επιμέρους λυσιτελής φωτισμός της κρυμμένης, της σκοτεινής μας πλευράς συνιστά ένα μέρος της πολύτιμης προσφοράς του Γιουνγκ. Ο εξονυχιστικός έλεγχος των ονείρων τεκμαίρεται ως εκ των πραγμάτων conditio sine qua non.
Καρλ Γκούσταβ Γιουνγκ, Ψυχολογία και Θρησκεία | Μετάφραση: Σίσσυ Παπαδάκη | Επιμέλεια-μετάφραση λατινικών αποσπασμάτων: Γιάννης Α. Δημητρακόπουλος | Σελ. 234, GUTENBERG, 2026
Συγκρατώ ότι αποδίδεται την κατάλληλη στιγμή ο οφειλόμενος φόρος τιμής τόσο στον προλαλήσαντα εμβληματικό φιλόσοφο Αρτουρ Σοπενχάουερ (1788-1860) όσο και στον φιλέλληνα, για ένα διάστημα μαθητή του, Φρίντριχ Νίτσε (1844-1900). Συγκεκριμένα για τον πρώτο διατυπώνεται με τη δέουσα ευκρίνεια ότι «εξομοίωσε, υπό μια έννοια, το ασυνείδητο με την αρχή της δημιουργίας του κόσμου, συνοψίζοντας απλώς όλες τις διδασκαλίες του παρελθόντος, οι οποίες, βασιζόμενες στην εσωτερική εμπειρία, έβλεπαν σε ό,τι ανεξήγητο δρούσε μέσα μας το πρόσωπο ενός θεού» (βλ. σελ. 183). Ενώ για τον δεύτερο αποτυπώνεται με υποδειγματική ειλικρίνεια ότι «η θεωρία περί προσυνειδητών αρχέγονων ιδεών δεν είναι, κατά κανέναν τρόπο, δικό μου εύρημα […] Ειδικά σε αναφορά προς την ψυχολογία, τη θεωρία αυτή τη βρίσκουμε σε έργα του Άντολφ Μπάστιαν (1826-1905) και αργότερα στον Νίτσε […] Εγώ απλώς πρόσθεσα ένα εμπειρικό υπόβαθρο στη θεωρία σχετικά με αυτό που παλιότερα αποκαλούσαμε “αρχέγονες” ή “στοιχειώδεις ιδέες”, “κατηγορίες” […] “συνήθειες που κατευθύνουν τη συνείδηση” […] κ.ά. και διερεύνησα διάφορες πτυχές της» (βλ. σελ. 112 επ.).
Κοντολογίς, το προκείμενο έργο με την υποδειγματική σύμπραξη της ενδελεχούς μετάφρασης λογίζεται δικαίως πλέον απόκτημα και της γλώσσας μας.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr