Αν ακούσατε ποτέ τον όρο «honey trap» (δηλαδή «παγίδα με δόλωμα τον έρωτα») ίσως το μυαλό σας να πήγε σε κάποια ταινία του Τζέιμς Μποντ, όπου μια όμορφη, μυστηριώδης γυναίκα που χρησιμοποιεί τη γοητεία της για να πλησιάσει έναν ανυποψίαστο στόχο και να αποσπάσει πολύτιμες πληροφορίες.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το CNN, αυτό το τέχνασμα δεν υπάρχει μόνο στις ταινίες κατασκοπείας· έχει μακρά ιστορία και εξακολουθεί να χρησιμοποιείται από κατασκόπους σε όλο τον κόσμο.
Οι συνέπειες για τις εταιρείες και τα άτομα που πέφτουν σε τέτοιες παγίδες μπορεί να είναι εξαιρετικά σοβαρές και ο διευθύνων σύμβουλος της Nvidia, Τζένσεν Χουάνγκ, ίσως να το διαπίστωσε μόλις αυτό με τον πιο σκληρό τρόπο.
Ο Χουάνγκ παραιτήθηκε την Πέμπτη, έπειτα από μια εβδομάδα αναταραχής με επίκεντρο την εταιρεία του, τη μεγαλύτερη κατασκευάστρια τσιπ τεχνητής νοημοσύνης στον κόσμο. Η αναστάτωση πυροδοτήθηκε αρχικά από αναφορές ότι διατηρούσε ερωτική σχέση με μια γυναίκα, για την οποία Αμερικανοί αξιωματούχοι πιστεύουν ότι διοχέτευε πληροφορίες στην κινεζική κυβέρνηση.
Πολλές λεπτομέρειες παραμένουν πάντως ασαφείς, όπως το πώς και το πότε η Άλις Χουάνγκ (με την οποία δεν υπάρχει συγγενική σχέση και πρόκειται για απλή συνωνυμία) ενδέχεται να στρατολογήθηκε από Κινέζους υπεύθυνους κατασκοπείας, καθώς και για το εάν διέρρευσαν πληροφορίες.
Το Πεκίνο χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς περί κατασκοπείας της για λογαριασμό της Κίνας ως «αβάσιμες εικασίες». Ωστόσο, η υπόθεση έχει σοβαρές προεκτάσεις που ξεπερνούν τα όρια της Nvidia και του Τζένσεν Χουάνγκ, επηρεάζοντας μεταξύ άλλων τις σχέσεις ΗΠΑ και Κίνας, οι οποίες είναι βασικοί αντίπαλοι στην κούρσα για την κυριαρχία στον τομέα της AI.
«Είναι εξαιρετικά εντυπωσιακή η έλλειψη κρίσης που επέδειξε ο διευθύνων σύμβουλος μιας από τις σημαντικότερες εταιρείες παγκοσμίως, διατηρώντας σχέση με ένα άτομο που φέρεται να είναι πράκτορας του Κομμουνιστικού Κόμματος», δήλωσε στο Politico ο Άιζακ Στόουν Φις, ιδρυτής της εταιρείας επιχειρηματικής πληροφόρησης Strategy Risks.
«Ίσως να μην της αποκάλυψε ποτέ καμία σημαντική πληροφορία. Όμως, και μόνο η ύπαρξη [αυτής της σχέσης] αποτελεί από μόνη της πρόβλημα».
Πολλά πρόσωπα υψηλού προφίλ έχουν πέσει στο παρελθόν θύματα επιχειρήσεων τύπου «honey trap». Πρόκειται για «ένα από τα παλαιότερα τεχνάσματα» στον χώρο της κατασκοπείας, το οποίο παραμένει «εξαιρετικά συνηθισμένο» – ιδίως από την πλευρά Κινέζων και Ρώσων πρακτόρων – επισημαίνει ο Στόουν Φις.
Πώς στήνεται μια τέτοια παγίδα
Οι υπηρεσίες πληροφοριών κάθε χώρας στοχεύουν άτομα που ενδέχεται να έχουν πρόσβαση σε σημαντικές πληροφορίες, εξηγεί ο Τζον Σάιφερ, πρώην αξιωματούχος της CIA που υπηρέτησε στην Ασία και την Ευρώπη, και νυν ανώτερος ερευνητής στο Κέντρο Michael V. Hayden για τις Πληροφορίες, την Πολιτική και τη Διεθνή Ασφάλεια.
Ωστόσο, τα αυταρχικά καθεστώτα βρίσκονται συχνά σε πιο πλεονεκτική θέση για να ωθήσουν τους πράκτορές τους σε απαιτητικές αποστολές που εμπλέκουν τον έρωτα και το σεξ.
«Οι Κινέζοι, οι Ρώσοι και άλλοι μπορούν να ασκήσουν πολύ μεγαλύτερη χειραγώγηση και πίεση [προκειμένου να στρατολογήσουν έναν κατάσκοπο]», λέει ο Σάιφερ. «Μπορούν, για παράδειγμα, να πουν: “Άκου, δεν θα σε αφήσουμε να επιστρέψεις στην πατρίδα σου, ούτε θα μπορέσεις να ξαναδείς την οικογένειά σου, εκτός αν συνεργαστείς μαζί μας”».
Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να στηθεί μια τέτοια παγίδα:
Μία μέθοδος είναι να βρεθεί εκτεθειμένος ο στόχος, ώστε στη συνέχεια να εκβιαστεί ή να απειληθεί. Για παράδειγμα, αν κάποιος επισκεφθεί έναν οίκο ανοχής ή συνευρεθεί ερωτικά με ένα άτομο που παρέχει σεξουαλικές υπηρεσίες, μια υπηρεσία πληροφοριών μπορεί να παρέμβει λέγοντας: «Λοιπόν, είτε σε συλλαμβάνουμε είτε μας βοηθάς», αναφέρει ο Πίτερ Μάτις, πρόεδρος του Jamestown Foundation, μιας δεξαμενής σκέψης με έδρα την Ουάσιγκτον, η οποία εστιάζει στην αμυντική πολιτική.
Ένας άλλος τρόπος – αυτός που απεικονίζεται συχνότερα στον κινηματογράφο και τα μέσα ενημέρωσης, αν και είναι λιγότερο συνηθισμένος στην πραγματική ζωή – είναι να προσεγγίσει απευθείας τον στόχο ένας εκπαιδευμένος ξένος πράκτορας, με σκοπό να τον αποπλανήσει και να τον εκμεταλλευτεί εξαρχής, εξηγεί ο Σάιφερ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η περίπτωση μιας πράκτορα της Μοσάντ, η οποία, υποδυόμενη μια Αμερικανίδα τουρίστρια με το όνομα «Cindy», αποπλάνησε και στη συνέχεια απήγαγε τον πρώην τεχνικό πυρηνικών εγκαταστάσεων Μορντετσάι Βανούνου. Ο τελευταίος είχε προκαλέσει σάλο αποκαλύπτοντας στον βρετανικό Τύπο μυστικά για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ισραήλ – ένα πρόγραμμα που το Ισραήλ δεν έχει παραδεχτεί ποτέ επισήμως ότι διαθέτει.
Ωστόσο, το πιο πιθανό σενάριο είναι το εξής: Ένας άνδρας ή μια γυναίκα αναπτύσσει, με φυσικό τρόπο, μια σχέση με κάποιο άτομο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για μια υπηρεσία πληροφοριών. Η υπηρεσία αντιλαμβάνεται την ύπαρξη αυτής της σχέσης και στη συνέχεια στρατολογεί το άτομο – είτε μέσω κινήτρων είτε μέσω εξαναγκασμού – προκειμένου να συλλέξει πληροφορίες από τον στόχο.
Μυστικοί εραστές και δήθεν τέκνα
Αυτές οι τακτικές έχουν βαθιές ρίζες: είναι γνωστό ότι η Ανατολική Γερμανία, κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, εκπαίδευε ελκυστικούς και γοητευτικούς άνδρες ώστε να γίνουν «Ρωμαίοι» κατάσκοποι (Romeo spies).
Οι Ρώσοι το έκαναν «συνεχώς» εκείνη την περίοδο, στέλνοντας πράκτορες – άνδρες και γυναίκες – να χτυπήσουν τις πόρτες δωματίων σε ξενοδοχεία όπου διέμεναν Δυτικοί διπλωμάτες ή δημοσιογράφοι, ανέφερε ο Σάιφερ.
Σε μια ιδιαίτερα ακραία περίπτωση, που εκτυλίχθηκε από τη δεκαετία του 1960 έως τη δεκαετία του 1980, ένας άνδρας ερμηνευτής της Όπερας του Πεκίνου έπεισε τον Γάλλο διπλωμάτη Μπερνάρ Μπουρσικό, ο οποίος υπηρετούσε στο Πεκίνο, ότι ήταν γυναίκα. Ακολούθησε ένας μυστικός ερωτικός δεσμός.
Ο ερμηνευτής, Σι Πέι Που, κατάφερε να συνεχίσει την απάτη για σχεδόν δύο δεκαετίες, ισχυριζόμενος μάλιστα ότι απέκτησε έναν γιο με τον Μπουρσικό – ένα αγόρι το οποίο, στην πραγματικότητα, ανήκε στην εθνοτική μειονότητα των Ουιγούρων της Κίνας και είχε πουληθεί από τη φτωχή μητέρα του, σύμφωνα με αρχειακά δημοσιεύματα των New York Times.
Κάποια στιγμή, οι κινεζικές μυστικές υπηρεσίες προσέγγισαν τον Μπουρσικό, θέτοντας ως όρο για τη συνέχιση της σχέσης του με τον Σι την παροχή πληροφοριών από τη γαλλική πρεσβεία. Φοβούμενος για την ασφάλεια του Σι, ο Μπουρσικό ενέδωσε, παραδίδοντάς τους έγγραφα επί σειρά ετών, μέχρι που τελικά κατάφερε να μεταφέρει τον Σι και το αγόρι στη Γαλλία. Εκεί, οι δύο εραστές συνελήφθησαν και φυλακίστηκαν, για να λάβουν αργότερα χάρη. Τότε αποκαλύφθηκε το πραγματικό φύλο του Σι, γεγονός που συνέτριψε τον Μπουρσικό.
Μια άλλη γνωστή υπόθεση, στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αφορούσε την Κινεζοαμερικανίδα Κατρίνα Λεούνγκ, την οποία το FBI πλήρωνε αδρά για να κατασκοπεύει την Κίνα. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για διπλή πράκτορα που διοχέτευε διαβαθμισμένες πληροφορίες στο Πεκίνο, ενώ παράλληλα διατηρούσε ερωτικές σχέσεις με δύο πράκτορες του FBI, μεταξύ των οποίων και ο επί μακρόν χειριστής της. Η ίδια και ο χειριστής της συνελήφθησαν το 2003· στο πλαίσιο συμφωνίας για την αποδοχή ενοχής, εκείνη εξέτισε ποινή φυλάκισης που δεν ξεπέρασε τους τρεις μήνες.
Οι Κινέζοι κατάσκοποι «στοχεύουν τους πάντες», δήλωσε ο Σάιφερ. «Στοχεύουν Αυστραλούς, Βιετναμέζους, Σιγκαπουριανούς… Ό,τι κρίνει το Κομμουνιστικό Κόμμα ότι παρουσιάζει ενδιαφέρον, θα βρουν τρόπο να το αποκτήσουν». Ο Στόουν Φις συμφώνησε, επισημαίνοντας ότι πιθανότατα εφαρμόζονται παρόμοιες τακτικές και εναντίον στόχων από την Ιαπωνία, την Κορέα και την Ευρώπη, ενώ οι κινεζικές εταιρείες ενδέχεται να χρησιμοποιούν ακόμη και την τακτική της «παγίδας αποπλάνησης» εναντίον εγχώριων ανταγωνιστών τους, στο πλαίσιο εταιρικής κατασκοπείας. Παράλληλα, η Κίνα έχει προειδοποιήσει τους πολίτες της να προσέχουν ώστε να μην πέσουν θύματα – με το Υπουργείο Κρατικής Ασφάλειας να δηλώνει, το 2024, ότι εντόπισε περιπτώσεις «ξένης κατασκοπείας που χρησιμοποιεί διαδικτυακά ειδύλλια και γνωριμίες ως σημείο εισόδου».
«Κρύβοντας επιμελώς την ταυτότητά τους, σκηνοθετώντας φαινομενικά “μοιραίες συναντήσεις” και στήνοντας σαγηνευτικές παγίδες, επιδιώκουν να προσεταιριστούν και να στρατολογήσουν άτομα εντός της Κίνας, να κλέψουν κρατικά μυστικά και να θέσουν σε κίνδυνο την εθνική ασφάλεια της χώρας», προειδοποίησε το Υπουργείο.
Τι διακυβεύεται στην υπόθεση της Nvidia;
Ο Σάιφερ εκτιμά ότι οι «παγίδες αποπλάνησης» (honey traps) έχουν ποσοστό επιτυχίας μόλις 10% περίπου – ωστόσο, «στον χώρο της κατασκοπείας, αρκεί να προσεγγίσεις μερικά πρόσωπα-κλειδιά σε καίριες θέσεις», σημειώνει. Ακόμη και μία επιτυχής παγίδα στις 1.000 προσπάθειες θα μπορούσε να θεωρηθεί μεγάλη νίκη, εάν οι συγκεκριμένοι στόχοι είχαν πρόσβαση σε σημαντικά μυστικά.
Και στο τρέχον γεωπολιτικό και τεχνολογικό τοπίο, υπάρχουν άφθονα μυστικά προς κλοπή.
«Η τεχνητή νοημοσύνη έχει αναγνωριστεί ως μία από εκείνες τις τεχνολογίες-κλειδιά που είναι καθοριστικές για οτιδήποτε άλλο. Διευκολύνει την παραγωγή και την επιστημονική ανακάλυψη, επιτρέπει τον κοινωνικό έλεγχο, καθιστά δυνατή τη στρατιωτική στοχοποίηση», δήλωσε ο Μάτις. «Αν εξετάσει κανείς τον κλάδο, θα διαπιστώσει ότι οποιοδήποτε στέλεχος της ανώτατης διοίκησης αυτών των εταιρειών είναι πιθανό να αποτελεί στόχο των υπηρεσιών πληροφοριών».
Η τεταμένη σχέση ΗΠΑ-Κίνας προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο κινδύνου, με την υπόθεση της Nvidia να απειλεί να εντείνει την αμοιβαία δυσπιστία, σημείωσε ο Στόουν Φις. Για τις ΗΠΑ, αυτή η φερόμενη στοχοποίηση του Τζένσεν Χουάνγκ αποτελεί ένα «ακραίο παράδειγμα κατασκοπείας», ενώ η Κίνα ενδέχεται να φοβάται ότι η Nvidia – ένας ισχυρός παίκτης στον χώρο της τεχνητής νοημοσύνης – θα μπορούσε να δράσει εναντίον των συμφερόντων του Πεκίνου.
Ωστόσο, σε τελική ανάλυση, όπως επισήμαναν τόσο ο Στόουν Φις όσο και ο Μάτις, είμαστε όλοι άνθρωποι. Όλοι διατηρούμε σχέσεις που θα μπορούσαν να τύχουν εκμετάλλευσης – είτε πρόκειται για ερωτικές, πλατωνικές, επαγγελματικές ή άλλου είδους σχέσεις. Ο μόνος αλάνθαστος τρόπος για να αποφύγει κανείς να γίνει στόχος είναι να ζήσει ως ερημίτης· επομένως, το καλύτερο που μπορούν να κάνουν τα άτομα και οι εταιρείες είναι να παραμένουν σε εγρήγορση.
Όπως το έθεσε μάλιστα ο Μάτις: «Είσαι στόχος. Μην είσαι αφελής. Και φρόντισε να θέτεις ερωτήματα».
Διαβάστε περισσότερα