Έντονες αντιδράσεις στην ερευνητική κοινότητα έχει προκαλέσει η διαδικασία διάθεσης χρηματοδότησης ύψους σχεδόν 10 εκατομμυρίων ευρώ για την υλοποίηση έργων που προωθεί το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης. Οι επικρίσεις αφορούν κυρίως τους όρους της πρόσκλησης, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο επιλέχθηκαν οι φορείς που θα αναλάμβαναν τα έργα.
Σύμφωνα με εκπροσώπους ερευνητικών και επιστημονικών οργανισμών, η αρχική πρόσκληση, η οποία ανακοινώθηκε στις 25 Μαΐου, δεν εξασφάλιζε πραγματικά ισότιμη συμμετοχή. Συγκεκριμένα, απευθυνόταν σε εννέα προκαθορισμένους φορείς και στη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, η οποία αποτελεί μέρος του ίδιου υπουργείου που εξέδωσε την πρόσκληση και είχε την ευθύνη αξιολόγησης των προτάσεων. Με αυτόν τον τρόπο, άλλοι οργανισμοί που διαθέτουν την απαραίτητη τεχνογνωσία και θα μπορούσαν να αναλάβουν τα συγκεκριμένα έργα δεν είχαν αρχικά τη δυνατότητα να συμμετάσχουν.
Η χρηματοδότηση αφορούσε αρχικά δέκα έργα συνολικού ύψους 9 εκατομμυρίων ευρώ. Στη συνέχεια, το ποσό αυξήθηκε στα 9,25 εκατομμύρια και, με νεότερη τροποποίηση, έφτασε τα 9,75 εκατομμύρια ευρώ. Οι αλλαγές αυτές, σε συνδυασμό με τον τρόπο διαμόρφωσης της πρόσκλησης, ενίσχυσαν τα ερωτήματα σχετικά με τη διαφάνεια και την ισότιμη μεταχείριση των ενδιαφερόμενων φορέων.
Ενδεικτική περίπτωση αποτελεί έργο που αφορά την ανάπτυξη συστήματος αξιοποίησης του ευρωπαϊκού προγράμματος Destination Earth για μετεωρολογικά και θαλάσσια δεδομένα. Όπως επισημαίνουν μέλη της ερευνητικής κοινότητας, αντικείμενο αυτού του είδους θα μπορούσαν να αναλάβουν οργανισμοί όπως το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών, οι οποίοι διαθέτουν σχετική εμπειρία και συγκεντρώνουν δεδομένα στους συγκεκριμένους τομείς. Ωστόσο, η αρχική διατύπωση της πρόσκλησης δεν τους έδινε τη δυνατότητα υποβολής πρότασης.
Προβληματισμό προκάλεσε επίσης η αναφορά της Εθνικής Υπηρεσίας Πληροφοριών μεταξύ των φορέων που μπορούσαν να συμμετάσχουν. Η ΕΥΠ δεν διαθέτει αυτοτελές τμήμα επιστημονικής έρευνας, γεγονός που δημιουργεί ερωτήματα για τον λόγο συμπερίληψής της. Υπάρχει, πάντως, το ενδεχόμενο η αναφορά να οφείλεται σε αστοχία κατά τη σύνταξη του κειμένου, καθώς το Κέντρο Τεχνολογικής Υποστήριξης, Ανάπτυξης και Καινοτομίας (ΚΕΤΥΑΚ) λειτουργεί στο εσωτερικό της υπηρεσίας, διατηρώντας ωστόσο αυτοτελή χαρακτήρα.
Εκτός από το ΚΕΤΥΑΚ και τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, στη λίστα των αποδεκτών περιλαμβάνονταν το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος», το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος, το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας, η Κοινωνία της Πληροφορίας και το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας.
Οι διαδοχικές αλλαγές στην πρόσκληση δεν έλυσαν αμέσως τις ανησυχίες. Στις 3 Ιουλίου αναρτήθηκε νέα εκδοχή, στην οποία προστέθηκε η διατύπωση «λοιποί φορείς καθ’ αρμοδιότητα», διευρύνοντας τυπικά τον κύκλο των δυνητικών συμμετεχόντων. Στις 24 Ιουλίου δημοσιεύθηκε ακόμη μία τροποποίηση, με τον συνολικό προϋπολογισμό να ανέρχεται πλέον σε 9,75 εκατομμύρια ευρώ.
Το ζήτημα που προκάλεσε ακόμη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν ότι η ανάθεση των έργων φαίνεται να είχε προχωρήσει πριν από την εκπνοή της προθεσμίας υποβολής προτάσεων. Παρότι η τελευταία πρόσκληση όριζε ως καταληκτική ημερομηνία την 29η Σεπτεμβρίου, στις 3 Αυγούστου αναρτήθηκε στη Διαύγεια πράξη με την οποία ανατέθηκε στο Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος έργο προϋπολογισμού 1,5 εκατομμυρίου ευρώ. Μέχρι τις 2 Σεπτεμβρίου είχαν δημοσιευθεί και άλλες οκτώ σχετικές πράξεις, μέσω των οποίων κατανεμήθηκαν έργα και χρηματοδοτήσεις στους προβλεπόμενους φορείς.
Η ταχύτητα με την οποία ολοκληρώθηκαν οι διαδικασίες αξιολόγησης αποτέλεσε ακόμη ένα σημείο κριτικής. Σε ανακοίνωσή της, που δημοσιοποιήθηκε στις 13 Οκτωβρίου, η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών χαρακτήρισε τον χρόνο αξιολόγησης εξαιρετικά σύντομο. Ερευνητές που μίλησαν στο in ανέφεραν ότι αντίστοιχες διαδικασίες απαιτούν συνήθως αρκετούς μήνες και, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και χρόνια. Παράλληλα, ερωτήματα διατυπώθηκαν για τη συμμετοχή της ίδιας της Γενικής Γραμματείας του υπουργείου μεταξύ των επιλαχόντων, με έργο ύψους 880.000 ευρώ.
Στις ενστάσεις της επιστημονικής κοινότητας περιλαμβάνεται και η απουσία βασικών στοιχείων δημοσιότητας. Όπως καταγγέλλεται, δεν αναρτήθηκε ο τελικός πίνακας αποτελεσμάτων, δεν υπήρξε σαφής ενημέρωση για τη συγκρότηση επιτροπής ενστάσεων και δεν δημοσιοποιήθηκαν τα ονόματα των μελών της επιτροπής που αξιολόγησε τις προτάσεις. Οι ελλείψεις αυτές, σύμφωνα με τους ερευνητές, περιορίζουν τη δυνατότητα ελέγχου της διαδικασίας και αμφισβήτησης των αποφάσεων.
Η Ένωση Ελλήνων Ερευνητών ζητά διευκρινίσεις τόσο για τα κριτήρια με τα οποία επιλέχθηκαν οι συγκεκριμένοι φορείς όσο και για το ενδεχόμενο να είχαν εγκριθεί έργα πριν από την επίσημη δημοσίευση της πρόσκλησης. Το περιστατικό προστίθεται σε μια σειρά αντιπαραθέσεων μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και της κυβέρνησης για τον τρόπο διάθεσης χρηματοδοτήσεων στον τομέα της έρευνας, λίγους μήνες μετά τις αντιδράσεις που συνόδευσαν το πρόγραμμα Trust Your Stars.
Ο Κώστας Λαγουβάρδος, μετεωρολόγος και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της Ένωσης Ελλήνων Ερευνητών, υπογράμμισε ότι τέτοιου είδους πρακτικές υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των ερευνητών και των μελών ΔΕΠ στην ικανότητα του υπουργείου να στηρίζει την έρευνα με διαφανείς όρους και χωρίς διακρίσεις.
Από την πλευρά του, το υπουργείο απορρίπτει την προσέγγιση ότι πρόκειται για μια συνηθισμένη διαδικασία χρηματοδότησης ερευνητικών προγραμμάτων. Εκπρόσωπός του ανέφερε στο in ότι τα έργα δεν εντάσσονται στην κλασική κατηγορία των κονδυλίων έρευνας και ανάπτυξης (R&D), αλλά αποσκοπούν στην κάλυψη συγκεκριμένων επιχειρησιακών αναγκών που συνδέονται με πληροφοριακά συστήματα και εθνικές στρατηγικές.
Όπως εξήγησε, ορισμένα έργα προέκυψαν κατόπιν εντολών του Κυβερνητικού Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας (ΚΥΣΕΑ), ενώ άλλα σχετίζονται με ανάγκες της ΕΥΠ ή της Πυροσβεστικής. Πρόσθεσε ακόμη ότι οι αυξήσεις στον προϋπολογισμό των διαδοχικών προσκλήσεων συνδέονται με την προσθήκη νέων έργων κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, τα οποία, σύμφωνα με το υπουργείο, δεν αποτυπώθηκαν ρητά στις αναθεωρημένες εκδόσεις.
Η ίδια πλευρά υποστηρίζει ότι ήταν γνωστό εξαρχής ποιος φορέας θα αναλάμβανε κάθε έργο και πότε θα ξεκινούσε η υλοποίησή του. Σε ό,τι αφορά τη χρηματοδότηση της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων, διευκρινίστηκε ότι προβλέπεται να ακολουθήσει διαγωνιστική διαδικασία για την ανάθεση του σχετικού έργου.
Το υπουργείο υποστηρίζει ακόμη ότι η επιλογή της συγκεκριμένης μεθόδου έγινε με στόχο την ταχύτερη ολοκλήρωση των έργων. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπό του, παρότι θα μπορούσαν θεωρητικά να αναληφθούν από τις διοικητικές και οικονομικές υπηρεσίες του ίδιου του υπουργείου, προτιμήθηκε διαφορετική λύση για λόγους αποτελεσματικότητας.
Ερωτηθείς αν η διαδικασία που ακολουθήθηκε ήταν σύμφωνη με τους προβλεπόμενους κανόνες, ο εκπρόσωπος απάντησε ότι, σε αντίθετη περίπτωση, τα έργα δεν θα μπορούσαν να προχωρήσουν. Παράλληλα, εκτίμησε ότι η προσθήκη της φράσης «λοιποί φορείς καθ’ αρμοδιότητα» διεύρυνε την πρόσκληση, χωρίς να αποκλείει άλλους ενδιαφερόμενους οργανισμούς.
Τέλος, το υπουργείο ανέφερε ότι δεν είχε λάβει γνώση διαμαρτυριών από την ερευνητική κοινότητα μέχρι τις τελευταίες ημέρες, ενώ, σύμφωνα με τον εκπρόσωπό του, οι πρυτάνεις και οι πρόεδροι οργανισμών με τους οποίους είχαν υπάρξει επαφές δεν είχαν εκφράσει αντιρρήσεις.
Διαβάστε περισσότερα