Την Εσπίν Βίλμα τη συνάντησα για πρώτη φορά το 1979, στην Παγκόσμια Συνάντηση Γυναικών, στην Κοπεγχάγη, σ’ ένα διεθνές συνέδριο όπου απ’ όλες τις χώρες του κόσμου σημαντικές γυναίκες μίλησαν για τη θέση της γυναίκας. Τότε, μου έδωσε την πρώτη συνέντευξη. Ομως, στη δεύτερη συνάντησή μας, στο γραφείο της στην Κούβα, όπου είχα πάει ταξίδι κι έμεινα είκοσι πέντε μέρες, μιλήσαμε πιο άνετα.
Σ’ έναν τοίχο του γραφείου της, κορνιζαρισμένος ο εθνικός ύμνος της Κούβας. «Μη φοβάσαι τον ένδοξο θάνατο, γιατί το να πεθαίνεις για την πατρίδα σου σημαίνει να ζεις. Το να ζεις με αλυσίδες είναι ζωή βουτηγμένη στην ντροπή και την ατιμία. Ακούστε το κάλεσμα της σάλπιγγας! Στ’ άρματα, παλικάρια!».
Από αριστερά: Βίλμα Εσπίν, Φιντέλ Κάστρο, Ραούλ Κάστρο, Τσέλια Σάντσεθ
Μ’ ένα χαμόγελο που θύμιζε τη γλύκα του ζαχαροκάλαμου και με εγκαρδιότητα, απάντησε στις ερωτήσεις μου:
«Μακάρι όλες οι γυναίκες του κόσμου να φτάσουν κάποτε στον ίδιο βαθμό ανάπτυξης και ισότητας που έχουν οι γυναίκες της πατρίδας μου». Αυτή τη φράση επαναλάμβανε η Εσπίν Βίλμα Κάστρο, μιλώντας για την αξιοζήλευτη θέση των Κουβανέζων, στη χώρα των 9.000.000 κατοίκων που από τις 16 Φεβρουαρίου 1959 κυβερνούσε ο κουνιάδος της, Φιντέλ Κάστρο.
Παλιά αγωνίστρια και τότε ήδη μητέρα τεσσάρων παιδιών και πρόεδρος της Ομοσπονδίας Γυναικών Κούβας.
-Τι πιστεύετε ότι δημιουργεί το χάσμα ανάμεσα στα δύο φύλα;
Αυτό που ακούσαμε και στην παγκόσμια συνδιάσκεψη γυναικών είναι ότι οι προκαταλήψεις δημιουργούν χάσμα και διαχωρισμούς. Δηλαδή, στεγανά που υιοθετούνται ώστε να τονίσουν την κατωτερότητα της γυναίκας. Η έννοια «άνδρας» σημαίνει κάτι ισχυρό, ικανό, σπουδαίο. Η έννοια «γυναίκα» ταυτίζεται με την υπακοή, την υποταγή, την αδυναμία. Δεν είναι ταπεινωτικοί για τον γυναικείο κόσμο αυτοί οι χαρακτηρισμοί; Να επικρατεί ότι η κατωτερότητα πηγάζει από τη γυναικεία φύση; Στην Κούβα έχουμε σαν σύνθημα: «Η γυναίκα μπορεί να καταφέρει τα πάντα». Το εφαρμόζουμε στην κοινωνία, στην οικογένεια, στη δουλειά. Δεν ωφελεί να υπάρχει εχθρότητα ανάμεσα στον άνδρα και στη γυναίκα.
Από την Επανάσταση κι ύστερα, η ζωή των γυναικών έχει αλλάξει τελείως. Πολλές αλλαγές έγιναν άλλωστε σε όλες τις βαθμίδες της κοινωνικής ζωής. Εμείς οι γυναίκες εργαστήκαμε σκληρά για να βοηθήσουμε την ανάπτυξη της οικονομίας και της παιδείας. Οι Κουβανέζες είναι μέρος του λαού και εργάστηκαν όπως όλοι για την πρόοδο της Κούβας. Αλλωστε, από την αρχή της Επανάστασης ο Φιντέλ πίστεψε πως η γυναικεία παρουσία είναι απαραίτητη για την οργάνωση και την ανοικοδόμηση της χώρας. Πίστευε πάντα ότι η γυναικεία απελευθέρωση συνδέεται με τα ιδανικά του εργαζόμενου λαού. Εδωσε λοιπόν ιδιαίτερη προσοχή στη θέση των εργαζόμενων γυναικών και κυρίως της αγρότισσας. Βλέπει τις εργαζόμενες ως κινητήρια δύναμη για την πρόοδο. Ετσι, απ’ την αρχή της επανάστασης συγκροτήθηκαν διάφορες γυναικείες οργανώσεις που δούλεψαν στην επαρχία, στα βουνά, στις πόλεις – παντού. Οργανώσαμε και την Ομοσπονδία Γυναικών στην οποία ανήκουν όλες οι γυναικείες οργανώσεις.
-Πώς είναι οργανωμένη η παιδεία στην Κούβα και ποια είναι η σχέση γυναίκας – εκπαίδευσης;
Εχουμε φτάσει σ’ ένα πολύ υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης. Το σύστημά μας είναι ελεύθερο και προσφέρεται δωρεάν στον καθένα. Λειτουργούν σχολεία για όλες τις βαθμίδες, για όλες τις ηλικίες και σε κάθε περιοχή της Κούβας. Στην πατρίδα μου ο κάθε άνθρωπος σπουδάζει κάτι. Δεν έχουμε αναλφάβητους. Οσο για τα γυναικεία σωματεία, συνεργάστηκαν απ’ την αρχή της Επανάστασης με τις δασκάλες των σχολείων και δημιούργησαν μια μορφωτική εκστρατεία ειδική για τις γυναίκες. Ετσι όλες οι γυναίκες ενημερώθηκαν και μπόρεσαν να διαλέξουν τους τομείς στους οποίους ήθελαν να εκπαιδευτούν.
-Πιστεύετε ότι το πολιτικό και εκπαιδευτικό σύστημα μιας χώρας επηρεάζει τη θέση της γυναίκας στο κοινωνικό σύνολο;
Πιστεύω πως είναι οι δύο κύριοι παράγοντες και οι πιο καθοριστικοί για τη θέση της γυναίκας. Από τα παιδικά του χρόνια ακόμα, ο άνθρωπος πρέπει να ξεκαθαρίσει τον ρόλο του και το νόημα της ζωής του και να μάθει να βλέπει τον άλλο σαν μια ανθρώπινη ύπαρξη ίση με τις άλλες. Οι δάσκαλοι πρέπει να είναι ειδικά εκπαιδευμένοι για να μπορούν να μάθουν στα παιδιά ότι πρέπει να μεγαλώνουν χωρίς διακρίσεις κι ότι είναι ικανοί –είτε άντρες, είτε γυναίκες– να παλέψουν στη ζωή.
«Οι δάσκαλοι πρέπει να είναι ειδικά εκπαιδευμένοι για να μπορούν να μάθουν στα παιδιά ότι πρέπει να μεγαλώνουν χωρίς διακρίσεις κι ότι είναι ικανοί –είτε άντρες, είτε γυναίκες– να παλέψουν στη ζωή»
Η μόρφωση και η εκπαίδευση που δίνει μια χώρα παίζουν αποφασιστικό ρόλο για τη θέση της γυναίκας. Το άλλο σημαντικό είναι η πολιτική. Από το πολιτικό σύστημα προέρχονται οι ανισότητες και οι διακρίσεις. Οταν μια χώρα βλέπει τη γυναίκα ως παραγωγική δύναμη και βοηθάει ώστε να διαμορφώσει αυτή μια ολόπλευρη προσωπικότητα, τότε η χώρα αυτή έχει πετύχει την ισότητα.
-Ποιος είναι ο ρόλος της γυναίκας στην οικογένεια;
Φτιάξαμε μια κοινωνία ισότητας των φύλων. Αντρες και γυναίκες έχουν τις ίδιες ευθύνες. Λειτουργεί σήμερα στην Κούβα ένα κυβερνητικό γραφείο που ασχολείται αποκλειστικά με τα οικογενειακά θέματα. Δημιουργήθηκε πριν από πολλά χρόνια για να υποστηρίξει τα δικαιώματα και των δύο συζύγων και φροντίζει να εκτελούν τις υποχρεώσεις τους. Εκτός από αυτό, προστατεύει τα δικαιώματα του παιδιού και βοηθάει τους γονείς να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους προς τα παιδιά τους και να κάνουν ό,τι είναι δυνατό για τη μόρφωση και την ανάπτυξή τους.
Η πολιτική μας αυτή σχετικά με την οικογένεια θεωρήθηκε πολύ ενδιαφέρουσα και μελετήθηκε για εφαρμογή και σε άλλες χώρες.
-Ποια είναι η θέση της Κουβανέζας στην πολιτική ζωή;
Εχουμε πάρα πολλές γυναίκες στα υπουργεία, στη διοίκηση, στη δημόσια ζωή. Εκτός από το υπουργείο Οικογένειας, έχουμε άλλο, ειδικό υπουργείο για το παιδί. Και σ’ αυτό εργάζονται πολλές γυναίκες που φροντίζουν για τον προσανατολισμό, την ανάπτυξη και την εξέλιξη των μικρών Κουβανέζων.
-Τι χρειάζονται οι γυναικείες οργανώσεις στην Κούβα αφού υπάρχει ισοτιμία;
Αγωνιζόμαστε στις γυναικείες οργανώσεις για την κοινωνική πρόοδο και για τη διατήρηση του συστήματος. Οι γυναίκες δουλεύουν για την οργάνωση διάφορων εκδηλώσεων και, γενικά, αναπτύσσουν μια δράση που δεν βοηθάει μόνο τις ίδιες αλλά ολόκληρο το σύστημα, την Επανάσταση.
-Ως ηγέτιδα του επαναστατικού κινήματος της επαρχίας Οριέντε, πώς θα κρίνατε το γυναικείο απελευθερωτικό κίνημα;
Το γυναικείο απελευθερωτικό κίνημα τράφηκε από δύο πηγές. Την οικονομική φτώχεια των γυναικών, όπως είναι οι γυναίκες της Αφρικής, και τον πνευματικό και συναισθηματικό τους εξευτελισμό. Γυναίκες που στερούνται τα κοινωνικά και οικονομικά πλεονεκτήματα θα επαναστατήσουν πιο γρήγορα. Ιδίως αυτές που βλέπουν τον εαυτό τους απομονωμένο και καταπιεσμένο μέσα στο ιμπεριαλιστικό καθεστώς. Εμείς πετύχαμε καλύτερη και πιο δίκαιη θέση της γυναίκας γιατί άλλαξε η κοινωνικοοικονομική κατάσταση του παρελθόντος. Η φεμινιστική συνείδηση μπορεί να αναπτυχθεί μόνο από μια σοσιαλιστική ιδεολογία. Οπως η γυναίκα αποτελεί μέρος του επαναστατικού αγώνα για την απελευθέρωση της κοινωνίας, έτσι είναι απαραίτητο να αγωνιστεί για να ξεφύγει από τα δεσμά της καταπίεσης που τη θέλουν απομονωμένη και περιφρονημένη.
-Ποια είναι τα κοινά χαρακτηριστικά του συζύγου σας, Ραούλ, με τον αδελφό του τον Φιντέλ;
Και ο Ραούλ αφιέρωσε τη ζωή του στην Επανάσταση. Και τα δύο αδέλφια ήταν υποταγμένα σε έναν μεγάλο σκοπό: την ευημερία του λαού. Αναγνώρισαν τα σοσιαλιστικά ιδανικά και πάλευαν γι’ αυτά. Τα χαρακτηριστικά τους ήταν: τακτική, ενιαία θέληση, σιδερένια πειθαρχία. Πίστευαν ότι οι καταπιεσμένοι λαοί διαπαιδαγωγούνται από το κεφάλαιο, την αστική τάξη δηλαδή, και αυτό πρέπει να αλλάξει, να μετατραπεί σε υπεράσπιση των δικαιωμάτων και αποκατάσταση των δημοκρατικών σχέσεων ανάμεσα στους λαούς.
Η Εσπίν Βίλμα Κάστρο με την Εύα Νικολαΐδου
● Η συνέντευξη είχε δημοσιευτεί αρχικά στο «Κυριακάτικο Βήμα», επί διεύθυνσης Γιώργου Ρωμαίου, 7 Σεπτεμβρίου του 1980, αλλά η εκδοχή που δημοσιεύουμε σήμερα περιλαμβάνει και αδημοσίευτο υλικό.
ΠΟΙA ΕΙΝΑΙ
Η Βίλμα Λουσίλα Εσπίν Γκουλιός Κάστρο (7 Απριλίου 1930 – 18 Ιουνίου 2007) ήταν Κουβανή επαναστάτρια και φεμινίστρια. Σπούδασε χημικός μηχανικός και ήταν από τις πρώτες γυναίκες στην Κούβα που ασχολήθηκαν με αυτό το αντικείμενο. Βοήθησε στον εφοδιασμό και στην οργάνωση του Κινήματος της 26ης Ιουλίου ως αντιστασιακή κατάσκοπος και είχε ενεργό ρόλο σε πολλούς τομείς της κουβανικής κυβέρνησης από το τέλος της Επανάστασης έως τον θάνατό της. Διετέλεσε μέλος της Κεντρικής Επιτροπής του Κουβανικού Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1965 έως το 1989. Ως ανυποχώρητη φεμινίστρια, η Εσπίν βοήθησε στην ίδρυση της Ομοσπονδίας Γυναικών Κούβας και προώθησε τα ίσα δικαιώματα για τις Κουβανές σε όλους τους τομείς της ζωής.
Διαβάστε περισσότερα