Η συνάντησή μας με τον Ευάρεστο Πιμπλή έγινε ένα βροχερό απόγευμα στο Παρίσι, στο μπιστρό Le Valmy, κοντά στο κανάλι Saint-Martin. Ηταν μια μέρα έντασης για τη γαλλική πρωτεύουσα, καθώς λίγα τετράγωνα πιο μακριά οι μαθητικές πορείες εξελίσσονταν σε δυναμικές κινητοποιήσεις, με την αστυνομική παρουσία να είναι αισθητή σε όλη την περιοχή.
Μέσα στο Le Valmy, το κλίμα ήταν πιο ήσυχο, αλλά ο απόηχος όσων συνέβαιναν στους δρόμους έφτανε μέχρι το τραπέζι μας. Αυτό το σκηνικό αποδείχθηκε το ιδανικό φόντο για να ξεκινήσουμε τη συζήτησή μας. Ο 27χρονος συγγραφέας, που ζει μόνιμα στο Παρίσι και εργάζεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, βλέπει καθημερινά την πόλη να αλλάζει και να αντιδρά.
Το εξώφυλλο του βιβλίου του
Με αφορμή το πρώτο του μυθιστόρημα «Πέρα από τη συναίνεση» (εκδόσεις Πόλις), το οποίο άνοιξε μια μεγάλη συζήτηση για τα όρια των σχέσεων στη μετά #MeToo εποχή, μιλήσαμε για την κοινωνική πραγματικότητα στη Γαλλία, την κρίση των σύγχρονων ταυτοτήτων, αλλά και για το επόμενο συγγραφικό του βήμα που βρίσκεται ήδη στα σκαριά.
Ζείτε στο Παρίσι: αυτές τις μέρες φλέγεται από τις μαθητικές κινητοποιήσεις. Πώς αντιλαμβάνεστε όλη αυτή την ατμόσφαιρα;
Oι μαθητικές κινητοποιήσεις δεν εκπλήσσουν κανέναν στη Γαλλία. Το εκπαιδευτικό σύστημα, αν και καλεί τους εκπαιδευτικούς να διαμορφώνουν πολίτες με κριτική σκέψη, είναι ένα σύστημα δύο ταχυτήτων με, από τη μία, τα δημόσια λύκεια των λαϊκών περιοχών όπου παρατηρούνται ελλείψεις εκπαιδευτικών, υπερπληθυσμός στις τάξεις και μη ανακαινισμένα κτίρια, και, από την άλλη, τα δημόσια λύκεια των εύπορων περιοχών και τα ιδιωτικά καθολικά σχολεία, τα οποία συγκεντρώνουν κυρίως παιδιά από τα προνομιούχα κοινωνικά στρώματα.
Το ίδιο ισχύει και στην ανώτατη εκπαίδευση όπου οι λεγόμενες ανώτατες σχολές (grandes écoles) από τις οποίες περνά μόλις το 3% του πληθυσμού συγκεντρώνουν πολύ περισσότερους πόρους από τα πανεπιστήμια. Σήμερα, σε ένα εξαιρετικά τεταμένο κοινωνικό κλίμα λόγω της εκτόξευσης των τιμών, ιδίως των καυσίμων αλλά και των ενοικίων, η πρόσβαση στις ανώτατες σπουδές είναι ολοένα και δυσκολότερη. Από την εκλογή του Εμανουέλ Μακρόν το 2017, το κόστος της φοιτητικής ζωής στη Γαλλία έχει αυξηθεί κατά 35%. Οι εντάσεις αυτές οδηγούν αναπόφευκτα σε συλλογική αγανάκτηση. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα στα λαϊκά κοινωνικά στρώματα όπου οι νέοι δυσκολεύονται να διακρίνουν ένα επιθυμητό μέλλον.
Καθώς έχει ήδη αρχίσει η προεκλογική περίοδος ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027, η συγκυρία είναι πρόσφορη για την προβολή κοινωνικών διεκδικήσεων. Είναι θλιβερό να βλέπει κανείς ότι η σημερινή κυβέρνηση, ύστερα από σχεδόν δέκα χρόνια στην εξουσία, δεν ξέρει πώς να απαντήσει στο κίνημα παρά μόνο καταφεύγοντας στη βίαιη καταστολή ανηλίκων. Ακόμη και ο ΟΗΕ προειδοποιεί τη Γαλλία για τον κίνδυνο μιας δυσανάλογης αντίδρασης των αστυνομικών δυνάμεων. Ευτυχώς, υπάρχουν πολιτικές δυνάμεις που δεν φοβούνται να σταθούν στο πλευρό των νέων και να τους βοηθήσουν να συνειδητοποιήσουν πόσο σημαντικό είναι να εκφράζονται και πόση δύναμη μπορεί να έχει η συλλογική δράση. Δεν είναι άραγε αυτή η υπόσχεση της δημοκρατίας;
Εχει επίσης ενδιαφέρον το γεγονός ότι εμφανίζονται ανάλογα κινήματα και σε άλλες χώρες, όπως το Βέλγιο και η Ισπανία, ιδίως με αφορμή τη στεγαστική κρίση στις πρωτεύουσες. Δεν μπορούμε μάλιστα να αποκλείσουμε την εξάπλωση αυτών των κινημάτων και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, καθώς πολλά κράτη αντιμετωπίζουν αντίστοιχα προβλήματα και πλησιάζουν σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Είστε γεννημένος το 1999. Αναρωτιέμαι πόσο από το δικό σας βίωμα ως μέλος της Gen Z και της queer κουλτούρας έχει αποτυπωθεί στον χαρακτήρα του Εμίλ;
Παρόλο που στο μυθιστόρημα θέλησα να διατηρήσω μια ισορροπία ανάμεσα στους δύο πρωταγωνιστές, ο Εμίλ είναι σίγουρα περισσότερο εμπνευσμένος από τις προσωπικές εμπειρίες και σκέψεις μου. Ωστόσο, όσο περνούν οι μήνες, αλλάζω αναπόφευκτα εγώ ο ίδιος και νιώθω πιο μακριά από το βίωμά του. Είναι λογικό. Αρχισα να γράφω αυτό το βιβλίο όταν ήμουν 23 και σήμερα είμαι 27.
Τελικά, θα έλεγα ότι ο Εμίλ δεν είναι ούτε ένας αμιγώς μυθοπλαστικός χαρακτήρας ούτε αυτοβιογραφικός. Εντάσσεται όμως πλήρως στη γενιά του, την Gen Z, αλλά και στη διαδρομή ενός queer ανθρώπου αυτής της γενιάς. Μεγάλωσε σε μια κοινωνία όπου η ομοφυλοφιλία γινόταν ολοένα και πιο αποδεκτή. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι στην καθημερινότητά του δεν εξακολουθούσε να βιώνει μικροπροσβολές καθώς και ένα αίσθημα ντροπής που δεν του επέτρεπε να αποδεχτεί πλήρως την ταυτότητά του. Νομίζω ότι ο χαρακτήρας του Εμίλ αναδεικνύει την ένταση που χαρακτηρίζει πολλούς queer ανθρώπους της Gen Z, μια σύνθετη σχέση με την ελευθερία, ανάμεσα στην επιθυμία για κοινωνική χειραφέτηση και στη δυσκολία να βρει κανείς πώς μπορεί να μεταφέρει αυτή την επιθυμία για χειραφέτηση στον χώρο της μυχιότητας.
Ο Ενζό εκπροσωπεί μια πιο παραδοσιακή ανδροπρέπεια που μοιάζει να «πελαγώνει» στον σύγχρονο κόσμο. Πώς βλέπετε την επαναδιαπραγμάτευση του ανδρικού ρόλου σήμερα;
Η πεποίθηση ότι η παραδοσιακή ανδρική ταυτότητα «πελαγώνει» είναι μια υποκειμενική αίσθηση του Ενζό. Αντικειμενικά, αυτή η περιθωριοποίηση δεν ισχύει ακόμη κι αν γίνονται πιο αποδεκτές εναλλακτικές ανδρικές ταυτότητες, λιγότερο προσκολλημένες στα παραδοσιακά πρότυπα αρρενωπότητας. Ωστόσο, το συναίσθημα αυτό είναι κοινό σε πολλούς άνδρες της μετά #MeToo εποχής οι οποίοι θεωρούν ότι ο φεμινισμός έχει οδηγήσει στην περιθωριοποίηση τoυς παραδοσιακούς άνδρες. Στις δυτικές δημοκρατίες, αυτό αποτυπώνεται, μεταξύ άλλων, στο χάσμα που παρατηρείται στην εκλογική συμπεριφορά ανδρών και γυναικών.
Οι άνδρες τείνουν να επιλέγουν συντηρητικά κόμματα και υποψηφίους, ενώ οι γυναίκες στρέφονται συχνότερα σε προοδευτικές πολιτικές δυνάμεις. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ, αν στις προεδρικές εκλογές του 2024 είχαν ψηφίσει μόνο οι γυναίκες, η Κάμαλα Χάρις θα είχε κερδίσει 365 εκλέκτορες, αντί για τους 226 που εξασφάλισε τελικά, και θα είχε γίνει πρόεδρος. Το φαινόμενο αυτό καταγράφεται σε πολλές ευρωπαϊκές μελέτες, οι οποίες δείχνουν ότι οι νέοι άνδρες αυτοπροσδιορίζονται ολοένα και λιγότερο ως φεμινιστές. Ο Ενζό συμβολίζει αυτή την αντίδραση και την επιστροφή στις παραδοσιακές αξίες της αρρενωπότητας, η οποία προϋποθέτει μια μορφή ιεραρχίας τόσο μεταξύ των φύλων όσο και μεταξύ των ανδρών, με βάση κριτήρια όπως ο σεξουαλικός προσανατολισμός.
Επιλέξατε να χωρίσετε το βιβλίο αυστηρά σε τρία μέρη: το ιδιωτικό, το δημόσιο και την κατάληξη. Γιατί ήταν σημαντικό για εσάς να δώσετε τόσο μεγάλο χώρο στην αντίδραση της κοινωνίας (στο κίνημα #BeyondConsent) σε σχέση με την ίδια την ιστορία των δύο ανδρών;
Ηθελα να προτείνω μια λογοτεχνία που να προεκτείνει την πολιτική επικαιρότητα διαμέσου της μυθοπλασίας. Ηθελα επίσης να συμπλέκει την προσωπική και τη συλλογική αφήγηση. Το δεύτερο μέρος του βιβλίου όπου αναπτύσσεται μια διαδικτυακή διαμάχη με αφορμή την ιστορία των δύο ανδρών είναι σίγουρα το πιο ενδεικτικό αυτής της φιλοδοξίας. Για μένα, είχε σημασία το βιβλίο να μας επιτρέπει να σκεφτούμε το ζήτημα της χρονικότητας στη λογοτεχνία.
«Πολλοί άνδρες στη μετά #MeToo εποχή θεωρούν ότι ο φεμινισμός τούς έχει περιθωριοποιήσει»
Σήμερα, διαβάζουμε σχεδόν όλοι τεράστιες ποσότητες κειμένου καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στον Τύπο. Αντίθετα, το αναγνωστικό κοινό και ο χρόνος ανάγνωσης βιβλίων υποχωρούν αριθμητικά. Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας κοινωνίας που ζει μέσα στην αμεσότητα, όπου τα χωροχρονικά σημεία αναφοράς θολώνουν, αφού μπορούμε σχεδόν ακαριαία να γνωρίζουμε τι συμβαίνει στην άλλη άκρη του κόσμου. Εισερχόμαστε έτσι σε μια κατάσταση ανάγνωσης του στιγμιαίου και αμεσότητας σχέσης με τον κόσμο, τα πράγματα και το νόημα των λέξεων. Αντίθετα, η ανάγνωση βιβλίων προϋποθέτει μια χρονικότητα μετατεθειμένη, λιγότερη αμεσότητα, περισσότερη απόσταση και αναστοχασμό, λόγω του χρόνου που απαιτούν η συγγραφή, η έκδοση και η προώθηση ενός βιβλίου. Αυτό που θέλησα να κάνω με το βιβλίο είναι να ανατρέψω κάπως τη χρονικότητα του μυθιστορήματος, ώστε να συνδυάσω τη χρονικότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του Τύπου με τη χρονικότητα της λογοτεχνικής αφήγησης, αναζητώντας μια συμπληρωματικότητα ανάμεσά τους.
Σήμερα πώς αποτυπώνονται τα κινήματα των δικαιωμάτων; Παρατηρείτε ίσως μια κούραση;
Οι άνθρωποι που κινητοποιούνται υπέρ των δικαιωμάτων, είτε συμμετέχοντας σε κοινωνικές ή πολιτικές οργανώσεις, είτε διδάσκοντας, είτε δημιουργώντας έργα τέχνης, είτε συζητώντας με άλλους ανθρώπους στον περίγυρό τους, γνωρίζουν ότι η κινητοποίηση μπορεί να οδηγήσει, σε βάθος χρόνου, σε νίκες και κατακτήσεις. Μπορεί, ωστόσο, να υπάρξει ένα αίσθημα αποθάρρυνσης όταν βλέπει κανείς ότι, παράλληλα με αυτές τις προόδους, οι αντιδραστικές ιδέες επανέρχονται δυναμικά και οι συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις απολαμβάνουν ισχυρή λαϊκή στήριξη. Νομίζω ότι αυτό δημιουργεί μια αποθαρρυντική αμφιβολία ως προς την αποτελεσματικότητα της δράσης και θέτει πρωτίστως ένα ζήτημα μεθόδου. Πώς μπορούμε να προσεγγίσουμε εκείνους που δεν αισθάνονται ότι τους αφορούν οι διεκδικήσεις υπέρ των δικαιωμάτων ή που αισθάνονται ότι απειλούνται από αυτές; Σήμερα, είναι δελεαστικό να υποκύψει κανείς στον φόβο ή σε μια μορφή μοιρολατρίας. Η δημοκρατία, άλλωστε, είναι δίκοπο μαχαίρι. Διασφαλίζει δικαιώματα και ελευθερίες που επιτρέπουν την ελεύθερη έκφραση των διεκδικήσεων, αλλά για τις μειονότητες μπορεί να μετατραπεί σε δικτατορία της πλειοψηφίας. Σήμερα, λοιπόν, πρέπει τα κοινωνικά κινήματα να βρουν τρόπους να απευθυνθούν στην πλειοψηφία. Νομίζω ότι ακριβώς γι’ αυτό έχουν ενδιαφέρον κινήματα όπως οι μαθητικές κινητοποιήσεις στη Γαλλία ή οι κινητοποιήσεις για τη στεγαστική κρίση στην Ισπανία. Επιτρέπουν την προβολή διεκδικήσεων για την προάσπιση δικαιωμάτων εστιάζοντας σε υλικά ζητήματα τα οποία αφορούν την καθημερινότητα της πλειονότητας.
Τι μπορεί να προσφέρει το Παρίσι, μια πόλη που αναδιαμορφώνεται συνεχώς, σε έναν άνθρωπο που γράφει;
Το Παρίσι μού προσφέρει σήμερα, πάνω απ’ όλα, ό,τι έχω χτίσει μέσα από δέκα χρόνια ζωής σε αυτή την πόλη: έναν πολύτιμο κοινωνικό και φιλικό κύκλο. Μου προσφέρει επίσης, αν και ίσως ακουστεί τετριμμένο, πρόσβαση σε μια εξαιρετική πολιτιστική ζωή, σε όλους τους τομείς της καλλιτεχνικής και πνευματικής δημιουργίας. Για μένα, το Παρίσι σημαίνει ακόμη μια ευχάριστη καθημερινότητα, μέσα στην οποία έρχομαι διαρκώς σε επαφή με την ομορφιά που με περιβάλλει. Μου αρέσει να περιπλανιέμαι στους δρόμους του και να περνάω χρόνο στα καφέ διαβάζοντας και παρατηρώντας την ανθρώπινη ποικιλομορφία. Το Παρίσι είναι βέβαια μια πολύ ακριβή πόλη. Είναι αδύνατο να ζήσει κανείς εκεί ως νέος συγγραφέας που δεν βιοπορίζεται από τη γραφή του, εκτός αν έχει κληρονομήσει διαμέρισμα ή αν εργάζεται παράλληλα. Ευτυχώς, στον επαγγελματικό μου χώρο, είναι μια πόλη όπου μπορεί κανείς να βρει ενδιαφέρουσες θέσεις εργασίας. Πολλοί συγγραφείς, όταν αρχίζουν να βγάζουν λίγα χρήματα χάρη στα βιβλία τους, επιλέγουν να εγκαταλείψουν το Παρίσι και να εγκατασταθούν σε μέρη όπου το κόστος ζωής είναι χαμηλότερο.
Το επόμενο βιβλίο σας τελειώνει. Θέλετε να μας δώσετε μια ιδέα τού τι θα διαβάσουμε;
Εχει ακόμη αρκετή δουλίτσα! Δεν μου αρέσει γενικά να μιλάω για κάτι προτού ολοκληρωθεί. Πρέπει πρώτα να το τελειώσω και έπειτα να αρέσει και στον εκδότη μου! Μπορώ, πάντως, να σας πω ότι θα είναι μεγαλύτερο βιβλίο, με διαφορετικό ρυθμό, χωρίς αναζήτηση κάποιου άμεσου σοκαριστικού στοιχείου, με μια πιο αργόρυθμη αισθητικοπολιτική προσέγγιση. Αγγίζει θέματα τα οποία με απασχολούν λόγω της δουλειάς μου στη Βιβλιοθήκη και τα οποία είναι λογοτεχνικά μοτίβα συγγραφέων όπως ο Oργουελ, ο Μπράντμπερι, ο Kούντερα και ο Χάξλεϊ. Είναι επίσης ένα βιβλίο του οποίου η πλοκή θα εκτυλίσσεται εν μέρει στην Ελλάδα. Ελπίζω να αγγίξει πολλούς ανθρώπους και να προκαλέσει εξίσου ενδιαφέρουσες συζητήσεις με το πρώτο μου βιβλίο!
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr