Ένας χρόνος απουσίας του Ευτύχη Μπιτσάκη («έφυγε» στις 19/8/2025). Αλλά οι σημαντικοί άνθρωποι δεν φεύγουν οριστικά. Επιστρέφουν πάντα μέσα από το έργο τους και τις μνήμες μας, τους έχουμε διαρκώς μαζί μας, δίπλα μας να μας συντροφεύουν.
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης υπήρξε μια προσωπικότητα της εμπνευσμένης επιστήμης και φιλοσοφίας, ένας πρωταγωνιστής της σύγχρονης πνευματικής και πολιτιστικής ιστορίας της χώρας μας και της Ευρώπης. Ένας μαρξιστής διανοούμενος, ένας λόγιος κομμουνιστής, ένας πρωτοπόρος δημιουργός, ένας φωτισμένος δάσκαλος.
Έκανε έρευνα και δημοσιεύσεις σ’ αυτό που ονομάζεται θεμέλια των επιστημών, ειδικά της Σχετικότητας και της Κβαντικής Μηχανικής, Γνωσιοθεωρία, Επιστημολογία, Φιλοσοφία των Επιστημών και αργότερα ασχολήθηκε με τη Φιλοσοφική Ανθρωπολογία. Σε άλλη ευκαιρία θα αναφερθούμε αναλυτικά και συγκεκριμένα στις παγκοσμίου κύρους πρωτότυπες συνεισφορές του στην επιστήμη. Δεν μπορούμε όμως να μην κάνουμε εδώ μια έστω απλή και εντελώς επιγραμματική αναφορά στη συμβολή του στον κρίσιμο διαχωρισμό των εννοιών Ύλης και Μάζας, στην εισαγωγή του όρου του «Κβαντικός Στατιστικός Καθορισμός» στην Κβαντική Φυσική για την ερμηνεία των φαινομένων σ’ αυτό το επίπεδο και την υπεράσπιση της αιτιοκρατίας, και τη συμβολή του στο ξεκαθάρισμα της μη ταύτισης Σύμπαντος και Κόσμου. Αυτές ενδεικτικά και άλλες τέτοιου επιπέδου είναι οι συνεισφορές του, με ισχυρές φιλοσοφικές προεκτάσεις και επιδράσεις.
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης βρέθηκε μέσα στη σύγχυση πολλαπλών συμπλοκών, εκεί όπου τίποτε άλλο δεν διακρίνουμε καθαρά πέρα από την αλήθεια των συγκρούσεων, παραμένοντας κριτικός για το σύστημα, διατηρώντας τις αρχές του και τις αξίες του σε πείσμα μιας εποχής «μειωμένων προσδοκιών».
Η δημιουργική του γραφή μάς αποκαλύπτει τη μαγεία και την ιερότητα, τη μεγαλοσύνη του εσωτερικού του κόσμου. Το έργο του (τριάντα βιβλία κ.ά.) συνεχίζει να φωτίζει την πραγματικότητα, να εμπνέει ελπίδα, να ανοίγει νέους ορίζοντες, να αναδεικνύει ιδέες που ευνοούν την κοινωνία των πολιτών. Δίνει κουράγιο και ελπίδα στον ηττημένο κόσμο της Αριστεράς και ιδίως στη ριζοσπαστική μερίδα του, διατηρώντας ζωντανή την αναζήτηση αριστερής διεξόδου.
Σε ολόκληρο το έργο του σμιλεύει με επιδέξιο αριστοτεχνικό τρόπο και εμφανή λογοτεχνικότητα την ορθή αντίληψη της πραγματικότητας με όπλο του την οξυδερκή επιστημονική και φιλοσοφική ανάλυση και «μόνο οδηγό το ένστικτο, το μάτι του νου και της καρδιάς».
Υπήρξε επίμονος και πιστός στην υπόθεση που υπηρέτησε σε όλη του τη ζωή, παράλληλα με την επιστήμη και τη φιλοσοφία, την επαναστατική-κομμουνιστική αναδιοργάνωση της κοινωνίας, κρατώντας ζωντανή τη φλόγα των ιδεών και των ιδανικών του. Υπερασπίστηκε την ενότητα πολιτικής-φιλοσοφίας και ηθικής. Μια Αριστερά της γνώσης, της επίγνωσης, της κριτικής, του στοχασμού. Έδωσε νόημα και περιεχόμενο, πέραν των άλλων, στις λέξεις πίστη, ελπίδα, συμπόνια, λογική. Ο λόγος του λειτουργεί σαν μαθητεία στο πεδίο του ωραίου και αληθινού. Φιλοσοφία, επιστήμη, πολιτική, λογοτεχνία, συνδιαλέγονται δημιουργικά στο έργο του ως εκφάνσεις της κοινωνικής, φιλοσοφικής και καλλιτεχνικής σύλληψης του βίου, συνεισφέροντας πανδαισία λέξεων, ήχων και χρωμάτων.
Στο βιβλίο του «Φιλοσοφία του ανθρώπου» (1980) αναλύονται και εξετάζονται, ανάμεσα σε άλλα, τα θέματα της αλλοτρίωσης. Αρκετά βιβλία του από τότε έχουν ως αντικείμενο το σύνολο σχεδόν των θεμάτων που απασχολούν τον σύγχρονο άνθρωπο, με τα τρία τελευταία του «Ανθρώπινη φύση», «Θύελλες της προόδου» και «Για μια εγκόσμια ηθική» να εστιάζουν στο ότι η ανθρώπινη φύση, ως ιστορική κατηγορία, δεν αποτελεί εμπόδιο για τον σοσιαλισμό όσον αφορά το πρώτο, στη διπλή όψη της προόδου και τους σχετικούς σύγχρονους κίνδυνους όσον αφορά το δεύτερο και στη σημασία και αξία μιας εγκόσμιας ηθικής πέρα από την υπέρβαση και την αναζήτηση νοήματος στο χώρο της ανυπαρξίας όσον αφορά το τρίτο.
Ο Ευτύχης Μπιτσάκης, ένας από τους σημαντικότερους μαρξιστές φιλοσόφους με διεθνές εκτόπισμα, με πνευματική και ψυχική ευρυχωρία, με απήχηση, επιρροή και εμβέλεια, υπήρξε ένας απλός, ευθύς, άμεσος, σπουδαίος άνθρωπος, για όσους επιθυμούν να νοηματοδοτήσουν τη ζωή τους. Υπήρξε την ίδια στιγμή μάρτυρας, δρων και συνείδηση του κόσμου. Ο ευγενικός, προσηνής, μειλίχιος τρόπος του ήταν αποκαλυπτικός της σοφίας, της ανήσυχης ηρεμίας του. Με μια τρυφερότητα για τον άνθρωπο. Το προσωπικό παράδειγμα της στάσης του και στα «πρώτα» και στα «στερνά» έχει ιδιαίτερη σημασία και γεννά στους νεότερους -πέρα από τον σεβασμό- μια αισιοδοξία.
Νιώθουμε τον Ευτύχη Μπιτσάκη δίπλα μας καθοδηγητή, φωτοδότη, μεγάλο στήριγμα στους δρόμους της τολμηρής-δημιουργικής αναζήτησης και δουλειάς ως επαναστάτη διανοούμενο, ως επιστήμονα, φιλόσοφο και δάσκαλο. Ούτε σταμάτησε ούτε θα σταματήσει να μιλάει στο μυαλό, στην ψυχή, στην καρδιά μας πάνω απ’ όλα.
*Διευθυντής ψυχίατρος ΕΣΥ, συγγραφέας του βιβλίου «Ευτύχης Μπιτσάκης – Βαθιά ματιά στον κόσμο και τους ανθρώπους» (εκδόσεις «Ισνάφι»).
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr