του Χρήστου Ν. Κώνστα
Η «ειδική προσφορά» φτάνει με email σε όποιον Έλληνα πανεπιστημιακό έχει βάλει έστω και μια φορά την υπογραφή του, σε επιστημονική εργασία.
Κόστος μόλις 2.000 Ευρώ.
Σε αντάλλαγμα, μία «βαριά» δημοσίευση, γραμμένη σε ένα Σαββατοκύριακο με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης, σε «διεθνές επιστημονικό περιοδικό με κριτές».#money-grid-35365{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-35365>li.last{margin-right:0;}#money-grid-35365>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-35365>li{width:100%;}}
Εγγυημένη «ευρετηρίαση» στις βάσεις Scopus ή Web of Science που μετρούν το «επιστημονικό έργο», εγγυημένες ετεροαναφορές, εγγυημένο «κύρος».
Μικρή λεπτομέρεια. Το περιοδικό, την προηγούμενη εβδομάδα, ίσως και να μην υπήρχε.
Την «προσφορά» δεν χρειάζεται να την αναζητήσει κανείς σε σκοτεινές γωνιές του δικτύου. Κυκλοφορεί ανοιχτά, ελεύθερα και βρίσκει πελάτες. Δεκάδες μαρτυρίες και καταγγελίες περιγράφουν ένα σύστημα που λειτουργεί σήμερα, εδώ, τώρα, ακόμη και με χρήματα του ελληνικού Δημοσίου.
Ο λογαριασμός φτάνει στον φορολογούμενο από δύο δρόμους.
Πρώτος δρόμος: οι ΕΛΚΕ πληρώνουν τη δημοσίευση
Οι Ειδικοί Λογαριασμοί Κονδυλίων Έρευνας (ΕΛΚΕ) των ΑΕΙ καλύπτουν σε πολλές περιπτώσεις το κόστος δημοσίευσης σε περιοδικά ανοικτής πρόσβασης. Είναι τα λεγόμενα Article Processing Charges. Η Επιτροπή Ερευνών του ΕΛΚΕ ενός μεγάλου δημόσιου πανεπιστημίου, για παράδειγμα, αποφάσισε από το 2022 την κάλυψη δαπανών δημοσίευσης για μέλη ΔΕΠ, ΕΔΙΠ, ΕΤΕΠ και υποψήφιους διδάκτορες.
Με μία μοναδική, ουσιαστική, προϋπόθεση.
Το περιοδικό να είναι «peer reviewed». Αξιολογημένο από επιστήμονες εγνωσμένου κύρους.
Ποιος ελέγχει αν το «peer reviewed» είναι πραγματικό ή απλώς αναγράφεται στην ιστοσελίδα;
Στις καταγγελίες που συγκεντρώσαμε, η απάντηση είναι απλή, πολύ συχνά κανείς.
Ο μηχανισμός που ακολουθεί είναι τόσο απλός ώστε να είναι αποτελεσματικός.
Τρεις-τέσσερις «διδάκτορες» συγκροτούν άτυπη ομάδα. Ο ένας παραπέμπει στην εργασία του άλλου, ο άλλος στην εργασία του τρίτου, ο τρίτος και στους δύο. Σε εύλογο χρονικό διάστημα, ο καθένας εμφανίζει δεκάδες ή εκατοντάδες «ετεροαναφορές», το νόμισμα με το οποίο αγοράζονται εκλογές πρυτανείας, η ακαδημαϊκή εξέλιξη, κρίσεις και χρηματοδοτήσεις.
Δεύτερος δρόμος: τα συγγράμματα
Ο «Εύδοξος» είναι το κρατικά χρηματοδοτούμενο σύστημα συγγραμμάτων. Η επιλογή και η δωρεάν προμήθεια των βιβλίων γίνεται αποκλειστικά μέσω του «Εύδοξου»
Οι εκδότες εγγράφονται υποχρεωτικά, συμβάλλονται ηλεκτρονικά με το Δημόσιο και καταχωρίζουν στοιχεία κοστολόγησης.
Για το χειμερινό εξάμηνο 2026-2027 οι δηλώσεις ξεκίνησαν στις 15 Οκτωβρίου και ολοκληρώνονται στις 15 Ιανουαρίου 2027.
Το Δημόσιο, με άλλα λόγια, πληρώνει τον εκδότη, ο εκδότης πληρώνει τον συγγραφέα.
Συγγραφέας είναι συχνά ο ίδιος ο διδάσκων που «προτείνει» το βιβλίο.
Πέρα από το νόμιμο, όμως, οι μαρτυρίες περιγράφουν και την «φάμπρικα». Τη συναλλαγή εκδοτών με καθηγητές.
Μεγάλα, ογκώδη «συγγράμματα» 1.000 σελίδων πωλούνται στο Κράτος, με «ειδική έκπτωση», από τα 100 στα 60 ευρώ.
Οι διδάσκοντες προτείνουν αυτό το «σοβαρό βοήθημα» ενώ υπάρχουν επώνυμες καταγγελίες, ότι κάποιοι αφήνουν ανοικτά να εννοηθεί ότι η αγορά του συγκεκριμένου βιβλίου και η επιτυχία στο μάθημα συνδέονται.
Η διαβόητη «λίστα Stanford»
Κάθε Οκτώβριο, τα ελληνικά πανεπιστήμια παίρνουν σειρά στα Δελτία Τύπου. Στις 7 Οκτωβρίου κυκλοφόρησε η νέα έκδοση της λίστας με το «κορυφαίο 2% των επιστημόνων παγκοσμίως».
Η χώρα μας κολυμπά σε «διακρίσεις». 109 ερευνητές από το ένα ίδρυμα, 84 από το άλλο, 68, 26, 19, 12 από τα επόμενα.
Συνολικά, 1.243 Έλληνες επιστήμονες περιλαμβάνονται στον κατάλογο της επιτυχούς συνολικής σταδιοδρομίας. Οι πρυτάνεις μιλούν για «αναγνώριση από το Stanford».
Το Stanford δεν αναγνωρίζει τίποτα.
Η κατάλογος είναι απλά, μια βάση δεδομένων που συντάσσει ο ερευνητής Τζον Ιωαννίδης με συνεργάτες από την Elsevier, με δεδομένα από το Scopus. Δημοσιεύεται στο αποθετήριο δεδομένων της Elsevier.
Μετράει έναν σύνθετο δείκτη αναφορών ανά επιστημονικό υποπεδίο.
Δεν μετράει αν η έρευνα ήταν σωστή, πρωτότυπη ή χρήσιμη. Μετράει πόσο σε παραπέμπουν.
Ακριβώς εκεί βρίσκεται η τρύπα.
Οι «ετεροαναφορές» που αγοράζει η «ειδική προσφορά» των 000 ευρώ και οι αμοιβαίες παραπομπές του κυκλώματος των τριών-τεσσάρων «διδακτόρων» καταλήγουν στο Scopus.
Το Scopus τις μετράει ως κανονικές αναφορές, και ο δείκτης της λίστας δεν ξεχωρίζει την παραπομπή από το Nature από την παραπομπή από ένα ληστρικό περιοδικό που εκδίδει «ειδικά τεύχη» με χιλιάδες άρθρα. Μία αναφορά, ένας πόντος.
Τα αποτελέσματα είναι καταγεγραμμένα από τους ίδιους τους συντάκτες της λίστας.
Μελέτη του Ιωαννίδη που δημοσιεύθηκε στο PLoS Biology τον Ιανουάριο του 2025 διασταύρωσε τη λίστα με τη βάση ανακλήσεων Retraction Watch. Από τους 223.152 επιστήμονες του «κορυφαίου 2%» για το 2023, οι 8.747 ( ένας στους 25) είχαν τουλάχιστον μία ανακληθείσα δημοσίευση, και 1.199 είχαν δύο.
Ανεξάρτητη ανάλυση που δημοσίευσε το Scholarly Kitchen τον Φεβρουάριο του 2024 βρήκε στη λίστα συγγραφέα με ποσοστό αυτοαναφορών 97% και άλλους 27 πάνω από 80%, καθώς και δημοσιογράφους ιατρικού περιοδικού που κατατάσσονται ψηλότερα από νομπελίστες, επειδή τα ειδησεογραφικά τους σημειώματα μετρήθηκαν ως επιστημονικά άρθρα.
Ένας οικονομολόγος με λίγα, θεμελιώδη άρθρα που διδάσκονται 30 χρόνια, μπορεί να μην μπει ποτέ. Ένας που βγάζει 40 άρθρα το χρόνο σε περιοδικά ταχείας κυκλοφορίας, με τον κύκλο του να τον παραπέμπει, μπαίνει άνετα.
Η λίστα μετράει όγκο, όχι επιρροή.
Τα ελληνικά πανεπιστήμια τη μετατρέπουν, κάθε Οκτώβριο, στο πιο «πειστικό πιστοποιητικό» που έχει αγοράσει ποτέ η φάμπρικα.
Το περιβάλλον που θρέφει την φαυλότητα
Όλα αυτά συμβαίνουν πάνω σ’ έναν πανεπιστημιακό χάρτη που σχεδιάστηκε με εκλογική, όχι ακαδημαϊκή λογική.
Τα φετινά στοιχεία των εισαγωγικών εξετάσεων είναι αποκαλυπτικά. Από τις 62.329 θέσεις που προσφέρθηκαν σε υποψηφίους ΓΕΛ της γενικής σειράς καλύφθηκαν οι 52.590, αφήνοντας 9.739 κενές, περίπου το 15,6%.
Σε 4 (τέσσερα) Τμήματα δεν υπάρχει ούτε ένας επιτυχών, σε 20 Τμήματα καλύφθηκε μόνο μία θέση και περίπου 30 τμήματα θα έχουν λιγότερους από 10 πρωτοετείς.
Στο Τμήμα Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Ανθεκτικότητας στη Δράμα καλύφθηκαν μόλις 5 έως 6 έξι, από τις 137 θέσεις. Στο Τμήμα Ιστορίας και Ψηφιακών Ανθρωπιστικών Επιστημών του Ιονίου έμειναν κενές 100 από τις 109.
Στην πολιτική μας ζωή, εκφράζεται συχνά η «λαϊκή απαίτηση» για κατάργηση των βάσεων εισαγωγής. Των ελάχιστων γνώσεων για να θεωρείται κάποιος φοιτητής Ανώτατης Σχολής.
Τμήματα με δύο και τρεις φοιτητές «χρειάζονται» πλήρες διδακτικό προσωπικό, συγγράμματα, υποδομές και -ακόμη χειρότερα- «εμβόλιμες εξεταστικές για να περάσουν τα παιδιά».
Φυσικά, χρειάζονται «επιστημονικές δημοσιεύσεις» που ενισχύουν το κύρος και δικαιολογούν την ύπαρξη του προσωπικού τους.
Η «προσφορά» των 2.000 ευρώ βρίσκει εκεί τον φυσικό της πελάτη.
Το Υπουργείο Παιδείας γνωρίζει το μέγεθος του προβλήματος. Οι εγγεγραμμένοι φοιτητές ήταν 703.857, εκ των οποίων οι ανενεργοί 351.758.
Η υπουργός ανακοίνωσε στα τέλη του 2025 τη διαγραφή περίπου 280.000 εξ αυτών. Σωστό.
Αλλά η διαγραφή των ανενεργών φοιτητών είναι το εύκολο μέρος.
Το δύσκολο είναι η διαγραφή των ανενεργών τμημάτων και η λογοδοσία των ενεργών καθηγητών, συνεργατών και «υποστηρικτικού» προσωπικού.
Το πρόβλημα είναι σοβαρό και γι’ αυτό δεν έχει αξία να καταγραφούν ονόματα και συγκεκριμένες περιπτώσεις. Απόστημα δεν είναι ο ένας ή οι τέσσερις.
Είναι το σύστημα που τους επιτρέπει να λειτουργούν ανενόχλητοι και η σιωπηλή πλειοψηφία πραγματικών καθηγητών με γνώσεις και όραμα που τους ανέχεται.
Όσοι γνωρίζουν ποιοι είναι, γνωρίζουν. Το ερώτημα είναι τι θα κάνουν.
Μια παγκόσμια βιομηχανία με τιμοκατάλογο
Η «προσφορά» που φτάνει στις Ελληνικές ηλεκτρονικές ταχυδρομικές θυρίδες, είναι απλά η τοπική διανομή ενός διεθνούς προϊόντος.
Μια βάση δεδομένων που δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2026 κατέγραψε 18.710 διαφημίσεις από 7 «εργοστάσια δημοσιεύσεων» (paper mills) σε Ινδία, Ιράκ, Ουζμπεκιστάν, Λετονία, Ουκρανία, Ρωσία και Καζακστάν. Οι θέσεις πρώτου συγγραφέα πωλούνται από $56 έως πάνω από 5.600 δολάρια.
Οι αγγελίες υπόσχονται «100% εγγυημένη ευρετηρίαση Scopus», έξι συγγραφείς ανά τίτλο, αποδοχή σε 45–60 ημέρες.
Η βάση Cabells Predatory Reports, που καταγράφει τα «ληστρικά» περιοδικά, ξεπέρασε τους 20.000 τίτλους στις 30 Ιανουαρίου 2026, από 4.000 το 2017.
Η μόλυνση δεν περιορίζεται στα περιοδικά της κακιάς ώρας.
Διεθνής ομάδα ερευνητών, εξετάζοντας 33.159 άρθρα σε 20 περιοδικά ογκολογίας υψηλής απήχησης της περιόδου 2012–2023, εντόπισε 4.085 άρθρα (το 12,3%) με χαρακτηριστικά paper mill.
Η μόλυνση έφτασε στην κορυφή.
Η διεθνής βιβλιομετρία έχει δικούς της όρους για το κόλπο των αμοιβαίων παραπομπών.
Είναι το «citation stacking» και τα «citation cartels».
Στην έκδοση των Journal Citation Reports του Ιουνίου 2025, είκοσι περιοδικά έχασαν τον συντελεστή απήχησής τους για υπερβολικές αυτοαναφορές, 4 εξ αυτών ειδικά επειδή συντόνιζαν αμοιβαίες παραπομπές μεταξύ τους.
Όταν η Clarivate τιμωρεί ευρετηριασμένα περιοδικά, φανταστείτε τι συμβαίνει στα «περιοδικά» που δεν τα ευρετηριάζει κανείς.
Το δεύτερο κόλπο είναι ακόμη φθηνότερο.
Η πλαστή παραπομπή.
Έρευνα της Σχολής Νοσηλευτικής του Πανεπιστημίου Κολούμπια, που δημοσιεύθηκε στο Lancet τον Μάιο του 2026, πέρασε από αυτοματοποιημένο έλεγχο 2,5 εκατομμύρια βιοϊατρικά άρθρα της περιόδου 2023–2026 και εντόπισε 4.046 παραπομπές σε εργασίες που δεν υπάρχουν σε καμία επιστημονική βάση, διάσπαρτες σε 2.810 δημοσιεύσεις.
Ο ρυθμός εμφάνισής τους 14πλασιάστηκε από το 2023, από περίπου 4 σε 57 ανά 10.000 άρθρα. Το άλμα να συμπίπτει με τη διάδοση των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν «γράφει» απλώς την εργασία. Εφευρίσκει και τη βιβλιογραφία της.
Το αποτέλεσμα μετριέται σε ανακλήσεις.
Το 2023 εκδόθηκαν πάνω από 10.000 ειδοποιήσεις ανάκλησης, ρεκόρ όλων των εποχών. Η βάση Retraction Watch ξεπέρασε στα τέλη του 2025 τις 63.000 καταγεγραμμένες ανακλήσεις.
Το θέμα έφτασε ακόμη και στο αμερικανικό Κογκρέσο.
Σε ακρόαση της Υποεπιτροπής Ερευνών και Εποπτείας της Επιτροπής Επιστήμης της Βουλής των Αντιπροσώπων, στις 15 Απριλίου 2026, βουλευτές και μάρτυρες προειδοποίησαν ότι τα «paper mills», τα ληστρικά περιοδικά και το περιεχόμενο που παράγεται από τεχνητή νοημοσύνη μολύνουν το επιστημονικό αρχείο.
Η υγιής ακαδημαϊκή κοινότητα, ελπίζουμε ότι είναι η πλειοψηφία, έχει κάθε λόγο να μιλήσει πρώτη.
Γιατί όταν η δημοσίευση αγοράζεται, υποτιμάται η δημοσίευση του διπλανού γραφείου.
Όταν το σύγγραμμα πουλιέται με το ζόρι, υποτιμάται το πτυχίο του παιδιού που το πήρε με κόπο.
Όταν ο τίτλος του διδάκτορα κοστίζει όσο ένα μεταχειρισμένο αυτοκίνητο, παύει να αξίζει περισσότερο.
Στην αγορά της γνώσης, το μόνο προϊόν που δεν ανακαλείται είναι η φήμη. Μέχρι να ανακληθεί.
©ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
#money-grid-34887{list-style:none;margin:0;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li{float:left;width:49%;min-width:250px;list-style:none;margin:0 1% 1% 0;;padding:0;overflow:hidden;}#money-grid-34887>li.last{margin-right:0;}#money-grid-34887>li.last+li{clear:both;}@media only screen and (max-width:768px) {#money-grid-34887>li{width:100%;}}The post Η βιομηχανία της απάτης στα Ελληνικά ΑΕΙ appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα