Η Βουλγαρία εξακολουθεί να θεωρείται το πιο αδύναμο μέλος του ΝΑΤΟ, καθώς συνεχίζει να χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό σοβιετικής προέλευσης οπλικά συστήματα.
Ο εκσυγχρονισμός των ενόπλων δυνάμεων και η προσαρμογή τους στα πρότυπα των υπόλοιπων κρατών-μελών της ΕΕ και του ΝΑΤΟ θα απαιτήσουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ, τις οποίες το βουλγαρικό κράτος αδυνατεί να χρηματοδοτήσει μόνο του.
Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση ανακατευθύνει μέρος των πόρων της πολιτικής συνοχής -που κανονικά προορίζονται για τη μείωση των ανισοτήτων- προς την άμυνα. Η Βουλγαρία σχεδιάζει να διαθέσει 177 εκατ. ευρώ από τα κονδύλια αυτά για αμυντικές επενδύσεις.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο εξετάζεται επίσης η χρηματοδότηση της ανάπτυξης και παραγωγής μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) μέσω των ταμείων συνοχής, καθώς και η δημιουργία νέων χρηματοδοτικών εργαλείων που θα συμβάλουν στη μείωση του αμυντικού χάσματος μεταξύ των κρατών-μελών.
Δάνεια SAFE και ευρωπαϊκά αμυντικά έργα
Το βασικό χρηματοδοτικό εργαλείο για τον εκσυγχρονισμό του βουλγαρικού στρατού παραμένει ο ευρωπαϊκός μηχανισμός SAFE, μέσω του οποίου η χώρα σκοπεύει να χρηματοδοτήσει εννέα έργα, συνολικού ύψους περίπου 3,3 δισ. ευρώ, με ευνοϊκούς όρους δανεισμού.
Παράλληλα, η Βουλγαρία θα συμμετάσχει σε οκτώ κοινά ευρωπαϊκά αμυντικά προγράμματα.
Συνολικά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα διαθέσει 1,07 δισ. ευρώ για 57 έργα στον τομέα της άμυνας, ενώ τα έργα στα οποία συμμετέχει η Βουλγαρία έχουν συνολικό προϋπολογισμό περίπου 319 εκατ. ευρώ.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
έργο ενίσχυσης της κυβερνοασφάλειας προϋπολογισμού άνω των 52 εκατ. ευρώ,
πρόγραμμα ανάπτυξης διαστημικών συστημάτων διπλής χρήσης, ύψους άνω των 57 εκατ. ευρώ,
πρόγραμμα ανάπτυξης χαμηλού κόστους αναγνωριστικών δορυφόρων, με προϋπολογισμό άνω των 65 εκατ. ευρώ,
καθώς και άλλα έργα αμυντικής τεχνολογίας.
Αναπροσανατολισμός της πολιτικής συνοχής προς την άμυνα
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία ανέδειξε με ιδιαίτερη ένταση την υστέρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της άμυνας, αλλά και τις μεγάλες ανισότητες μεταξύ των κρατών-μελών, δημιουργώντας σοβαρούς κινδύνους για την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ο πρώην υφυπουργός Άμυνας και πρόεδρος του Φόρουμ Ασφάλειας της Σόφιας, Γιορντάν Μποζίλοφ, εξηγεί ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει τρεις βασικές προκλήσεις.
Η πρώτη αφορά τη ραγδαία ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων των κρατών-μελών, μέσω του εκσυγχρονισμού των ευρωπαϊκών στρατών, της απόκτησης κρίσιμων δυνατοτήτων, όπως η αντιαεροπορική άμυνα, καθώς και της ανάπτυξης και αποθήκευσης μεγάλου αριθμού drones.
Η δεύτερη πρόκληση είναι η ανασυγκρότηση της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανίας.
Όπως επισημαίνει ο Μποζίλοφ: «Οι ευρωπαϊκές χώρες δεν μείωσαν μόνο τους στρατούς και τα αποθέματα οπλισμού τους, αλλά και τη στρατιωτική τους παραγωγή. Σήμερα η Ευρώπη παράγει μέσα σε έναν χρόνο τόσο στρατιωτικό εξοπλισμό όσο καταναλώνεται στον πόλεμο της Ουκρανίας μέσα σε λίγες ημέρες ή εβδομάδες.»
Η τρίτη προτεραιότητα αφορά τη στρατιωτική κινητικότητα, κυρίως στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ.
Σύμφωνα με τον ίδιο:
πολλά οδικά δίκτυα δεν είναι κατάλληλα για τη μεταφορά στρατευμάτων,
πολλές γέφυρες δεν αντέχουν το βάρος σύγχρονων αρμάτων μάχης,
λιμάνια και ναυτικές βάσεις δεν μπορούν να εξυπηρετήσουν τη μεταφορά βαρέος στρατιωτικού εξοπλισμού.
Η ΕΕ διαθέτει σχεδόν 12 δισ. ευρώ
Τα κράτη-μέλη αύξησαν σημαντικά τους αμυντικούς τους προϋπολογισμούς, ενώ η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί νέα χρηματοδοτικά εργαλεία για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας.
Στο πλαίσιο αυτό, 11,9 δισ. ευρώ από την πολιτική συνοχής κατευθύνονται προς:
την άμυνα,
την πολιτική προστασία και ετοιμότητα,
τη στρατιωτική κινητικότητα,
επενδύσεις διπλής χρήσης (πολιτικής και στρατιωτικής),
την ανάπτυξη δεξιοτήτων στους τομείς της άμυνας και της πολιτικής προστασίας.
Σημαντικό μέρος των κονδυλίων θα επενδυθεί στους ευρωπαϊκούς διαδρόμους στρατιωτικής κινητικότητας.
Η Βουλγαρία διαθέτει 177 εκατ. ευρώ για:
στρατιωτική κινητικότητα,
προστασία κρίσιμων υποδομών, με στόχο την ενίσχυση των ανατολικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το νέο πλαίσιο της πολιτικής συνοχής
Συνολικά 25 κράτη-μέλη ανακατανέμουν 34,6 δισ. ευρώ από τα κονδύλια συνοχής προς νέες στρατηγικές προτεραιότητες, όπως:
ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας,
άμυνα και πολιτική προστασία,
προσιτή και βιώσιμη κατοικία,
διαχείριση υδάτινων πόρων,
ενεργειακές διασυνδέσεις.
Η Βουλγαρία ανακατανέμει συνολικά 525 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων:
177 εκατ. ευρώ κατευθύνονται στην άμυνα,
περίπου 186 εκατ. ευρώ στη βιώσιμη διαχείριση των υδάτων,
περισσότερα από 160 εκατ. ευρώ στη στήριξη μικρομεσαίων επιχειρήσεων και κρίσιμων τεχνολογιών.
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η ενσωματωμένη ευελιξία της πολιτικής συνοχής επιτρέπει στα κράτη-μέλη να προσαρμόζουν τις επενδυτικές τους προτεραιότητες κατά την περίοδο 2021-2027, ανταποκρινόμενα στις νέες γεωπολιτικές προκλήσεις που προέκυψαν μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Τα drones στο επίκεντρο
Ο πόλεμος στην Ουκρανία απέδειξε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αποτελούν πλέον καθοριστικό παράγοντα στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί αναγκαίο τον καλύτερο συντονισμό όλων των χρηματοδοτικών εργαλείων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων των ταμείων συνοχής, ώστε:
να αποφεύγονται επικαλύψεις,
να περιορίζεται ο κατακερματισμός των πόρων,
να μεγιστοποιείται η αποτελεσματικότητα των επενδύσεων.
Για τον σκοπό αυτό προωθείται ένα νέο, συντονισμένο πλαίσιο για την ανάπτυξη τεχνολογιών drones και συστημάτων αντιμετώπισής τους.
Παράλληλα, η ΕΕ σχεδιάζει να αξιοποιήσει:
δίκτυα 5G,
τεχνητή νοημοσύνη (AI),
στενότερη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για την αντιμετώπιση των απειλών από μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Η Βουλγαρία εξακολουθεί να υστερεί σημαντικά τόσο στην προμήθεια drones όσο και στην ανάπτυξη συστημάτων αντι-drone.
Η προηγούμενη κυβέρνηση είχε ήδη αποφασίσει να κατευθύνει μέρος των κονδυλίων συνοχής προς την αμυντική καινοτομία και την παραγωγή drones.
Έμφαση στα κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα
Κατά την επόμενη προγραμματική περίοδο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένεται να δώσει ακόμη μεγαλύτερη έμφαση στα κοινά έργα.
Όπως εξηγεί ο Μποζίλοφ: «Η φιλοσοφία είναι να συμμετέχουν πολλές χώρες και πολλές ευρωπαϊκές επιχειρήσεις. Ενθαρρύνονται οι κοινές προμήθειες και η κοινή παραγωγή. Καμία χώρα δεν μπορεί πλέον να υποβάλει μόνη της αίτηση.»
Στη Βουλγαρία έχουν συζητηθεί πολλές φορές κοινές προμήθειες στρατιωτικού εξοπλισμού με γειτονικές χώρες, χωρίς όμως επιτυχία.
Ο μηχανισμός SAFE αναμένεται να προσφέρει στη χώρα σημαντική εμπειρία, καθώς όλα τα έργα προϋποθέτουν διακρατική συνεργασία.
Η ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ εξακολουθεί να υστερεί
Η ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας εξακολουθεί να παρουσιάζει σημαντικές αδυναμίες, γεγονός που καθιστά αναγκαία την ανακατεύθυνση ευρωπαϊκών πόρων προς τις λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομικά χώρες της περιοχής.
Όπως σημειώνει ο Μποζίλοφ, τα κράτη αυτά αποτελούν κυρίως αγοραστές προηγμένων δυτικοευρωπαϊκών οπλικών συστημάτων, δημιουργώντας οικονομικές ανισορροπίες.
Παράλληλα, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές ελλείψεις στις υποδομές στρατιωτικής κινητικότητας.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι στη Βουλγαρία επικρατεί ακόμη η αντίληψη πως η άμυνα αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα του Υπουργείου Άμυνας.
Στην πραγματικότητα όμως:
οι δρόμοι, οι γέφυρες, τα αεροδρόμια και τα λιμάνια υπάγονται στο Υπουργείο Μεταφορών,
οι αγωγοί καυσίμων για τον ανεφοδιασμό των στρατευμάτων αποτελούν ευθύνη του Υπουργείου Ενέργειας,
η ανάπτυξη της αμυντικής βιομηχανίας ανήκει στο Υπουργείο Οικονομίας,
η εκπαίδευση και η προετοιμασία του ανθρώπινου δυναμικού για τις ένοπλες δυνάμεις αποτελεί ευθύνη του Υπουργείου Παιδείας.
Όπως καταλήγει ο Μποζίλοφ: «Πρέπει να εγκαταλείψουμε την αντίληψη ότι η άμυνα είναι αποκλειστική ευθύνη του Υπουργείου Άμυνας και να υιοθετήσουμε μια συνολική, διακλαδική προσέγγιση που θα εμπλέκει ολόκληρο το κράτος.».
* Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος «Παρατηρητήριο Συνοχής», στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Δημοσιεύτηκε αρχικά στην ενημερωτική βουλγάρικη ιστοσελίδα MediaPool, η οποία συνεργάζεται με την Εφημερίδα των Συντακτών.
■ Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι η Χριστίνα Κοψίνη και ο Αλέξανδρος Χασάνι,