Μια γυναίκα με λουλούδια στα μαλλιά, φαρδιές φούστες Τehuana, πυκνά φρύδια και ένα βλέμμα αφοπλιστικό που σε διαπερνά ακόμη και μέσα από το χαρτί. Η μορφή της Frida Kahlo αποτελεί ταυτόχρονα έργο τέχνης, πολιτιστικό σύμβολο, fashion icon και πολιτική φιγούρα. Κι όμως, όσο περισσότερο αναπαράγεται η εικόνα της, τόσο περισσότερο επιστρέφει το ίδιο ερώτημα: γιατί η Frida εξακολουθεί να μας αφορά τόσο βαθιά;
Καθώς η έκθεση “Frida Kahlo: Beyond the Icon – The Immersive Experience” που παρουσιάζεται στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού «Ελληνικός Κόσμος» για τη ζωή και το έργο της ολοκληρώνεται σε λίγες ημέρες, το πολιτιστικό φαινόμενο “Fridamania” δυναμώνει συνεχώς. Ο όρος άρχισε να χρησιμοποιείται από τη δεκαετία του ’80, όταν η Frida επανήλθε δυναμικά στο διεθνές προσκήνιο μέσα από φεμινιστικές αναγνώσεις του έργου της. Εικαστικές εκθέσεις διοργανώνονται κάθε χρόνο σε μεγάλα μουσεία ενώ αυτή την περίοδο, στη Νέα Υόρκη, εκτός από την κυκλοφορία ενός νέου εντυπωσιακού βιβλίου αφιερωμένου στη Μεξικανή καλλιτέχνιδα από τον εκδοτικό οίκο Rizzoli, μια μεγάλη παραγωγή όπερας ετοιμάζεται να την επαναφέρει ξανά στο επίκεντρο.
Η νέα παραγωγή της όπερας El Último Sueño de Frida y Diego, με μουσική της Gabriela Lena Frank και λιμπρέτο του Nilo Cruz ανεβαίνει στη σκηνή της Μητροπολιτικής Όπερας της Νέας Υόρκης.
Η Isabel Leonard ως Frida σε σκηνή από την όπερα της Gabriela Lena Frank «El Último Sueño de Frida y Diego». Φωτογραφία: Marty Sohl / Metropolitan Opera.
Η Isabel Leonard ως Frida σε σκηνή από το έργο της Gabriela Lena Frank «El Último Sueño de Frida y Diego». Φωτογραφία: Marty Sohl / Met Opera.
Η Isabel Leonard ως Frida και ο Carlos Álvarez ως Diego στο έργο της Gabriela Lena Frank «El Último Sueño de Frida y Diego». Φωτογραφία: Marty Sohl / Met Opera.
Αυτό το καλλιτεχνικό γεγονός αποτελεί και το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύγχρονης “Fridamania” καθώς η παράσταση αποφεύγοντας να αφηγηθεί γραμμικά τη ζωή της, επιδιώκει =να τη μετατρέψει σε έναν σχεδόν μυθολογικό κόσμο μαγικού ρεαλισμού, όπου η Frida επιστρέφει από τον κάτω κόσμο την Ημέρα των Νεκρών για να οδηγήσει τον Diego Rivera στο τελευταίο του ταξίδι. Οι ίδιοι οι δημιουργοί της όπερας δήλωσαν ότι δεν ήθελαν να δημιουργήσουν «άλλη μία βιογραφία της Frida», αλλά να αναζητήσουν νέους τρόπους να φωτίσουν τον μύθο της.
Η ιστορία ξεκινά τρία χρόνια μετά τον θάνατο της Frida. Ο ηλικιωμένος και άρρωστος Diego Rivera, μόνος πια στον κόσμο των ζωντανών, καλεί απελπισμένα το όνομά της. Η φωνή του φτάνει μέχρι τον κάτω κόσμο των Αζτέκων, όπου η Frida καλείται να επιστρέψει προσωρινά στη γη ώστε να συνοδεύσει τον Diego στο τελευταίο του ταξίδι προς τον θάνατο. Η ίδια αρχικά αρνείται, λέγοντας μία από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις της όπερας: «Στη ζωή είχα δύο μεγάλα ατυχήματα: το τραμ και τον Diego Rivera».
Η παραγωγή κινείται ανάμεσα στο όνειρο, τον σουρεαλισμό και τον μαγικό ρεαλισμό. Η βραβευμένη σκηνοθέτιδα Deborah Colker δημιουργεί μια σκηνική εμπειρία γεμάτη χρώμα, ακροβατικά, χορό και έντονες εικαστικές αναφορές στους πίνακες της Kahlo. Στο κέντρο του σκηνικού δεσπόζει ένα παραμορφωμένο δέντρο, σύμβολο του τραυματισμένου σώματος της Frida, ενώ τα σκηνικά και τα κοστούμια του Jon Bausor αντλούν στοιχεία από τη μεξικανική λαϊκή παράδοση αλλά και από τον εσωτερικό κόσμο της ζωγράφου.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η μουσική της Gabriela Lena Frank, η οποία συνδυάζει συμφωνικό ήχο με ηχοχρώματα της Λατινικής Αμερικής χωρίς να καταφεύγει σε φολκλόρ στοιχεία. Η ίδια περιγράφει τη μουσική της όπερας ως «έναν ήχο αρχαίο, πλούσιο και σκοτεινά όμορφο, σαν κάθοδο στον κάτω κόσμο». Όπως δήλωσε η Frank, στόχος δεν ήταν μια ακόμη αγιογραφία, αλλά μια βαθύτερη εξερεύνηση του εσωτερικού της κόσμου.
Μία από τις βασικές πηγές έμπνευσης για το λιμπρέτο ήταν ο πίνακας της Frida Kahlo του 1949 The Love Embrace of the Universe, the Earth (Mexico), Myself, Diego and Señor Xólotl. Στο έργο, η Frida κρατά στην αγκαλιά της τον Diego Rivera σαν παιδί, μέσα σε ένα σχεδόν κοσμικό τοπίο όπου σώματα, γη και σύμπαν ενώνονται. Η εικόνα αυτή μεταφέρεται και στη σκηνική γλώσσα της παράστασης.
Φωτογραφία: Marty Sohl / Met Opera.
Φωτογραφία: Marty Sohl / Met Opera.
Φωτογραφία: Marty Sohl / Met Opera.
Τα σκηνικά και τα κοστούμια του Jon Bausor αντλούν στοιχεία από τα άνυδρα τοπία και τη ραγισμένη γη των έργων της Kahlo. Στο κέντρο της σκηνής δεσπόζει ένα παραμορφωμένο, σχεδόν οργανικό δέντρο, σύμβολο του ίδιου του σώματος της Frida. Όπως εξήγησε η Colker προς τον σκηνογράφο της: «Πρέπει να μπούμε μέσα στο σώμα της Frida. Μέσα στο σπασμένο σώμα της, ένα σώμα γεμάτο ρωγμές και πόνο. Το σώμα μοιάζει με δέντρο, με αρτηρίες και φλέβες. Αυτό είναι το σκηνικό μας».
Η Frida Kahlo έγινε παγκόσμιο σύμβολο όχι αποκλειστικά μέσα από τη ζωγραφική της, αλλά κυρίως μέσα από τον τρόπο με τον οποίο η ίδια της η ζωή μεταφράστηκε ξανά και ξανά σε άλλες μορφές τέχνης. Ας μην ξεχνάμε πως και ο κινηματογράφος υπήρξε το μέσο που διέδωσε τη μορφή και την ιστορία της Frida Kahlo σε ολόκληρο τον κόσμο. Η ταινία Frida της Julie Taymor με πρωταγωνίστρια τη Salma Hayek στις αρχές των 00s δεν αναβίωσε απλώς το ενδιαφέρον γύρω από τη Μεξικανή καλλιτέχνιδα· συνέβαλε κι αυτό στη μετατροπή της σε παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο. Σήμερα, κάθε νέα παραγωγή που εμπνέεται από τη ζωή της έρχεται να συνεχίσει αυτή τη διαδρομή, μετατρέποντας τη Frida σε μια σχεδόν μυθολογική μορφή που εξακολουθεί να γεννά νέες αφηγήσεις πέρα από τον καμβά της.
Η Frida Kahlo άλλωστε δεν υπήρξε ποτέ απλώς μια ζωγράφος. Υπήρξε μια γυναίκα που μετέτρεψε το σώμα της σε καμβά, αφηγηματικό μα και εικαστικό. Ο πόνος της, οι επεμβάσεις, τα ατυχήματα, οι αποβολές, οι έρωτες, η πολιτική, η μοναξιά, η επιθυμία, όλα πέρασαν μέσα στους πίνακές της χωρίς ωραιοποίηση. Στα αυτοπορτρέτα της, στέκεται απέναντι στον πόνο της με απόλυτη ειλικρίνεια.
Σε αντίθεση με τα πρότυπα της δικής μας εποχής, όπου η δημόσια εικόνα συχνά φιλτράρεται και κατασκευάζεται, η Frida εκθέτει τη ρωγμή της, προβάλει το τραύμα της, το κάνει δημιουργική της γλώσσα και όπλο έκφρασης. Γι’ αυτό συνεχίζει να αγγίζει ανθρώπους διαφορετικών γενεών και πολιτισμών.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Η Frida Kahlo δεν ενσωματώθηκε ποτέ ολοκληρωτικά σε μία μόνο αφήγηση. Είναι ταυτόχρονα σύμβολο φεμινισμού, queer icon, εθνικό σύμβολο του Μεξικού, εμπορικό brand, πολιτική μορφή και ποπ εικόνα. Η ίδια η αντίφαση της ύπαρξής της είναι που την κρατά ζωντανή. Μπορεί να βρίσκεται πάνω σε tote bags και αφίσες, αλλά πίσω από την εμπορευματοποιημένη εικόνα της επιμένει πάντα να υπάρχει κάτι σκοτεινό, εύθραυστο και ακατέργαστο.
Η όπερα είχε πρωτοπαρουσιαστεί το 2022 στη San Diego Opera, όμως η μεταφορά της στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης σηματοδοτεί τη μετατροπή της σε ένα από τα σημαντικότερα νέα έργα της σύγχρονης αμερικανικής όπερας. Γεγονός ενδεικτικό της εποχής μας πως η Frida Kahlo εξακολουθεί να εμπνέει πέρα από εκθέσεις και βιβλία, ολόκληρους σκηνικούς κόσμους.
Σήμερα όπου τα πρότυπα τελειότητας και ομορφιάς γίνονται ολοένα πιο ασφυκτικά, η Frida Kahlo μπορεί να γίνει ένα εξαίρετο παράδειγμα για όλους, εκφράζοντας κάτι ανατρεπτικό: πώς η δύναμη δεν βρίσκεται στην τελειότητα, αλλά στην αλήθεια. Στο τραύμα, στην ευαλωτότητα, στην τόλμη να υπάρξεις χωρίς να κρύψεις τον πόνο σου.
Αν βρεθεί κανείς στη Νέα Υόρκη μέχρι τις 05/06 ίσως αξίζει να παρακολουθήσει αυτή την εντυπωσιακή παραγωγή στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης.
The post Η διαρκής επιστροφή της Frida Kahlo: Mια νέα παραγωγή στη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα