Καύσωνες, πυρκαγιές, ξηρασίες και μείωση της στάθμης των ποταμών θέτουν όλο και περισσότερο σε δοκιμασία την υγεία, τα οικοσυστήματα και τις οικονομίες της Ευρώπης. Καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα αποτελούν ένα ολοένα και μεγαλύτερο πρόβλημα, η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο ερώτημα: Πώς μπορούν οι κλιματικές πολιτικές να ξεπεράσουν την απλή αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης και να οικοδομήσουν την μακροπρόθεσμη ανθεκτικότητα;
Το κείμενο αυτό εξετάζει τα κύρια κλιματικά προβλήματα στην Ευρώπη και αναλύει τις τρέχουσες πολιτικές της ΕΕ σε θέματα προσαρμογής, πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, διαχείρισης των υδάτων και προστασίας του περιβάλλοντος.
Ακραία ζέστη: η νέα κανονικότητα της Ευρώπης;
Η Ευρώπη θερμαίνεται περίπου δύο φορές πιο γρήγορα από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που την καθιστά την ηπειρωτική περιοχή με τον ταχύτερο ρυθμό θέρμανσης. Οι καύσωνες δεν αποτελούν πλέον σποραδικά καλοκαιρινά φαινόμενα, αλλά επηρεάζουν όλο και περισσότερο τη δημόσια υγεία, την αστική ζωή, τη γεωργία και τις υποδομές.
Το 95% των θανάτων που σχετίζονται με το κλίμα στην Ευρώπη συνδέεται με την ακραία ζέστη.
Η θνησιμότητα λόγω ζέστης έχει αυξηθεί κατά περίπου 30% τις τελευταίες δύο δεκαετίες.
Το 2024, η Ευρώπη κατέγραψε το θερμότερο έτος της.
Η Στρατηγική της ΕΕ για την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή αποσκοπεί στην ενίσχυση της ετοιμότητας με τη χρήση συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, αξιολογήσεις κλιματικού κινδύνου και λύσεις βασισμένες στη φύση. Οι πρωτοβουλίες της Επιτροπής για το 2026 σχετικά με την ετοιμότητα έναντι των καυσώνων υπογραμμίζουν επίσης την ανάγκη για ισχυρότερη προστασία της υγείας και μέτρα ψύξης των αστικών περιοχών.
Ωστόσο, η προσαρμογή παραμένει άνιση. Οι πόλεις με περιορισμένους οικονομικούς πόρους συχνά αντιμετωπίζουν δυσκολίες ως προς την υλοποίηση έργων πράσινης υποδομής, δενδροφύτευσης και την εφαρμογή μέτρων προστασίας από τη ζέστη.
Δασικές Πυρκαγιές: Μια ήπειρος υπό απειλή
Τα καλοκαίρια στην Ευρώπη μετατρέπονται σιγά σιγά σε εφιάλτη, καθώς οι πυρκαγιές γίνεται όλο και πιο δύσκολες να αντιμετωπιστούν. Οι παρατεταμένη περίοδος ξηρασίας, οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρή βλάστηση δημιουργούν συνθήκες υπό τις οποίες οι πυρκαγιές μπορούν να εξαπλωθούν γρήγορα, ιδίως στις μεσογειακές χώρες.
Οι αριθμοί είναι ανησυχητικοί:
Το 2025 κάηκαν περίπου 1 εκατομμύριο εκτάρια σε ολόκληρη την ΕΕ, η μεγαλύτερη έκταση που έχει καταγραφεί.
Το 2024 κάηκαν περισσότερα από 400.000 εκτάρια σε 21 κράτη-μέλη της ΕΕ.
Οι πυρκαγιές απειλούν τη βιοποικιλότητα, την ανθρώπινη υγεία, τα δάση και τις αποθήκες άνθρακα.
Η αντιμετώπιση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης από μόνη της δεν αρκεί για να επιλύσει το πρόβλημα. Η βιώσιμη διαχείριση των δασών, ο χωροταξικός σχεδιασμός και η αποκατάσταση των οικοσυστημάτων είναι απαραίτητα μέτρα για τη μείωση της ευπάθειας στις δασικές πυρκαγιές.
Η μείωση της στάθμης των ποταμών και η αυξανόμενη κρίση νερού
Οι ξηρασίες και η ακραία ζέστη ασκούν ολοένα και μεγαλύτερη πίεση στους υδάτινους πόρους της Ευρώπης. Η μείωση της στάθμης των ποταμών απειλεί τη γεωργία, την υδροηλεκτρική ενέργεια, την εσωτερική ναυσιπλοΐα και τα υδάτινα οικοσυστήματα.
Το 34% της επικράτειας της ΕΕ αντιμετωπίζει έλλειψη νερού.
Περίπου το 40% του πληθυσμού της ΕΕ πλήττεται από έλλειψη νερού κατά τη διάρκεια τουλάχιστον μιας εποχής κάθε χρόνο.
Μόνο το 37% της υδάτινης μάζας της ΕΕ θεωρείται ότι βρίσκεται σε καλή οικολογική κατάσταση.
Η Στρατηγική της ΕΕ για την Ανθεκτικότητα των Υδάτων (2025) αποσκοπεί στη βελτίωση της αποδοτικής χρήσης του νερού κατά τουλάχιστον 10% έως το 2030, στον εκσυγχρονισμό των υποδομών, στη μείωση των διαρροών και στην προώθηση της επαναχρησιμοποίησης του νερού. Επίσης, δίνει προτεραιότητα στην αποκατάσταση του κύκλου του νερού μέσω πράσινων υποδομών, στην αποκατάσταση υγροτόπων και σε μια πιο βιώσιμη διαχείριση των υδάτων.
Οι διαστάσεις του προβλήματος είναι στενά συνδεδεμένες μεταξύ τους: η αύξηση της θερμοκρασίας ενισχύει την εξάτμιση, η ξηρασία μειώνει τη ροή των ποταμών, ενώ η λειψυδρία ασκεί επιπλέον πίεση στη γεωργία και τα οικοσυστήματα.
Tommaso Cravero, μέλος της ομάδας του Our Eye on the EU, φοιτητής στο πανεπιστήμιου του Τορίνο.
* Inter Alia σημαίνει «μεταξύ άλλων» στα λατινικά. Βασισμένη σε μια φιλοσοφία συνεργασίας και αμοιβαιότητας, η «Inter Alia» εργάζεται για την προώθηση της πολιτικής εκπαίδευσης, του κοινωνικού μετασχηματισμού και της συλλογικής δράσης. Εκφράζει την πρόθεση να σταθεί πρόθυμα και με ενθουσιασμό μεταξύ άλλων, να συν-δημιουργήσει, να δώσει χώρο, να στηρίξει την κοινή πρόοδο και να προωθήσει τη συλλογική νοημοσύνη.
** Ξεκινώντας από τον Απρίλιο του 2026, μια ομάδα περίπου 50 νέων από 8 ευρωπαϊκές χώρες θα συνεργάζονται κάθε μήνα, συντάσσοντας το δελτίο, που θα περιλαμβάνει νέα, άρθρα γνώμης, πολιτικές αναλύσεις, podcast και βίντεο. Στόχος, μια κριτική, εύληπτη και φρέσκια παρουσίαση μείζονων πολιτικών εξελίξεων σε πολλά πεδία. Ανάμεσά τους, η νεολαία, ο πολιτισμός, το φύλο, οι κοινωνικές υποθέσεις, η μετανάστευση και το άσυλο, ο δημόσιος χώρος και τα πολιτικά δικαιώματα, ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός, το κράτος δικαίου, το περιβάλλον, η ανταγωνιστικότητα και η ενιαία αγορά.
Ομάδα έργου:
Επιστημονικός σύμβουλος: Θάνος Δελλατόλας
Επιμέλεια κειμένων: Στρατής Μπουρνάζος
Υπεύθυνος έργου: Νίκος Παπακώστας