Το μυθιστόρημα «Ενας Μύθος» (1954) κατέχει μια ιδιαίτερη θέση στη βιβλιογραφία του Γουίλιαμ Φόκνερ, καθώς αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μετατόπισης από τη μυθοποιημένη επικράτεια (Yoknapatawpha County) του αμερικανικού Νότου. Στο έργο αυτό, ο χώρος της δράσης μεταφέρεται στο σκληρό τοπίο του Δυτικού Μετώπου: στην επαρχιακή Γαλλία, σε στρατιωτικά καταλύματα, σε κατεστραμμένα χωριά και στα αιματοβαμμένα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Φόκνερ ξεκίνησε τη συγγραφή αυτής της αντιπολεμικής, θρησκευτικής αλληγορίας λίγους μήνες πριν από το τέλος του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και την ολοκλήρωσε μία δεκαετία αργότερα, προσφέροντας μια οικουμενική ματιά πάνω στην ειρήνη, την πίστη και την ανθρώπινη μοίρα.
Το έργο ξεχωρίζει ως ένα από τα πιο φιλόδοξα λογοτεχνικά εγχειρήματα του περασμένου αιώνα, καθώς μεταφέρει αριστοτεχνικά το μυστήριο των Παθών και της Σταύρωσης σ’ ένα πεδίο μάχης. Η πλοκή δομείται πάνω σε πολλαπλά επίπεδα συμβολισμών, με τους κεντρικούς ήρωες να λειτουργούν ως καθρέφτες των προσώπων του Θείου Δράματος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Δεκανέας, ο οποίος ηγείται μιας ανταρσίας πλαισιωμένος από δώδεκα στρατιώτες, βιώνοντας τη δική του προδοσία και θυσία.
Η αντίστροφη μέτρηση ξεκινά μια Δευτέρα του Μαΐου του 1918, σε ένα από τα αιματοβαμμένα μέτωπα της Γαλλίας. Εκεί όπου Γάλλοι και Γερμανοί αλληλοεξοντώνονται επί τέσσερα χρόνια, συμβαίνει το αδιανόητο: με το πρώτο φως της ημέρας, ένα ολόκληρο σύνταγμα της μεραρχίας του στρατηγού Γκρανιόν αρνείται να βγει από τα χαρακώματα και να επιτεθεί. Η ξαφνική αυτή ανταρσία προκαλεί μια ακόμη πιο αναπάντεχη αντίδραση: οι Γερμανοί δεν εκμεταλλεύονται το κενό και καθηλώνονται στις θέσεις τους. Μέχρι το μεσημέρι, μια απόκοσμη σιωπή απλώνεται σε ολόκληρο το μέτωπο του πολέμου. Μπροστά σε αυτή την ανυπακοή, ο Γκρανιόν απαιτεί την παραδειγματική εκτέλεση και των τριών χιλιάδων ανδρών του, ενώ ο ίδιος παραδίδεται στην ιεραρχία, συγκλονισμένος από την κατάρρευση της στρατιωτικής πειθαρχίας.
Αντιπαραβάλλοντας τα στοιχεία των Παθών του Χριστού με την ιστορία μιας ανταρσίας στα χαρακώματα του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Φόκνερ επιχειρεί να γεφυρώσει δύο εντελώς διαφορετικά είδη αφήγησης: από τη μία, έναν αλληγορικό «μύθο» βασισμένο στις αναλογίες μεταξύ των γεγονότων της ιστορίας του και εκείνων του θρησκευτικού μύθου και από την άλλη, μια ρεαλιστική εξιστόρηση του πολέμου, της πολιτικής και των ανθρώπινων σχέσεων.
Ο Φόκνερ δεν εκσυγχρονίζει ούτε ερμηνεύει απλώς τον χριστιανικό μύθο: τον χρησιμοποιεί. Ορισμένοι κριτικοί έχουν επικρίνει το μυθιστόρημα με το επιχείρημα ότι η προσωπικότητα του Δεκανέα δεν είναι επαρκώς αναπτυγμένη. Είναι αλήθεια ότι δεν παρουσιάζει έντονη εξατομίκευση, όμως μια πιο λεπτομερής σκιαγράφηση θα ενείχε τον κίνδυνο να δημιουργηθεί είτε μια καθαρά συμβολική φιγούρα είτε ένας χαρακτήρας υπερβολικά εξανθρωπισμένος για να διατηρήσει τον παραλληλισμό με τον Χριστό. Αντίθετα, ο Δεκανέας παραμένει μια σιωπηλή, μυστηριώδης ενσάρκωση της πνευματικής πλευράς του ανθρώπου, ενώ η συγκεκριμένη απόδοση του νοήματός του ανατίθεται σε άλλους χαρακτήρες. Το πιο σημαντικό είναι ότι ο Δεκανέας δεν είναι ο εκλεκτός Υιός του Θεού, αλλά ένας «υιός ανθρώπου» και συγκεκριμένα, ο γιος ενός Στρατάρχη. Ετσι, το θεματικό κέντρο του μυθιστορήματος μετατοπίζεται στη σύγκρουση ανάμεσα στον Δεκανέα και τον ανταγωνιστή πατέρα-Στρατάρχη του.
Το μυθιστόρημα δεν αφορά στην πραγματικότητα τη σχέση του ανθρώπου με τον Θεό, ούτε καν με την κοινωνία, αλλά με τον ίδιο του τον εαυτό. Κάθε ένας από αυτούς τους άνδρες αντιπροσωπεύει μια πτυχή της ανθρώπινης προσωπικότητας και η σύγκρουση ανάμεσά τους μπορεί να ιδωθεί με πολλούς τρόπους: ο γιος εναντίον του πατέρα, η νεότητα εναντίον των γηρατειών, ο ιδεαλιστής εναντίον του ρεαλιστή, ο απλός άνθρωπος εναντίον της εξουσίας, η καρδιά εναντίον του μυαλού. Η κεντρική σύγκρουση του βιβλίου συμπυκνώνεται στα λόγια του ίδιου του Φόκνερ από την ομιλία του στην απονομή του Βραβείου Νόμπελ: «Η ανθρώπινη καρδιά είναι πάντα σε σύγκρουση με τον εαυτό της». Αυτός ο θεμελιώδης δυϊσμός συνιστά τον πυρήνα της ύστερης πεζογραφίας του.
Μια δυναμική, αναγνωστική εμπειρία με τη γνώση και τη μεταφραστική ικανότητα της Μαργαρίτας Ζαχαριάδου.
Ο Φόκνερ όταν του απονεμήθηκε το Βραβείο Νόμπελ είπε: «Η ανθρώπινη καρδιά είναι πάντα σε σύγκρουση με τον εαυτό της»
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr