Του
ΒΑΣΙΛΗ ΖΩΓΡΑΦΟΥ
Διευθύνοντος Συμβούλου της Vision Labs R&D Team,
Υποψήφιου Διδάκτορος Επιστήμης Πληροφορικής και Δεδομένων,
BSc (Hons).CS, MBA.IB, MSc.DS, PhD.C.
zografos@visionlabs.gr
Η έννοια της εκλογικής νοθείας συνδεόταν, για πολλές δεκαετίες, με εικόνες που σήμερα μοιάζουν σχεδόν ιστορικές. Παραποιημένα ψηφοδέλτια, διπλοψηφίες, αλλοίωση της καταμέτρησης, νόθευση πρακτικών, εκφοβισμός εκλογέων και παραβίαση της κάλπης αποτελούσαν τις κλασικές εκφάνσεις μιας πρωτόγονης αντίληψης περί αλλοίωσης της λαϊκής κυριαρχίας. Η προσέγγιση σε ένα σύγχρονο ψηφιακό περιβάλλον θα αποτελούσε σχεδόν υποτίμηση της ευφυΐας ενός οργανωμένου συστήματος εξουσίας.
Η νοθεία δεν πραγματοποιείται την ημέρα των εκλογών, δεν χρειάζεται να παραβιαστούν οι κανόνες του παιχνιδιού, όταν εκείνοι που κατέχουν την εξουσία έχουν διαμορφώσει τους κανόνες κατά τη διάρκεια των προηγούμενων 48 μηνών. Η σύγχρονη μορφή της εκλογικής χειραγώγησης είναι θεσμικά εκλεπτυσμένη, διοικητικά νομιμοφανής και τεχνολογικά προηγμένη. Δεν επιδιώκει να αλλοιώσει την κάλπη, αλλά διαμορφώνει το περιβάλλον μέσα στο οποίο ο πολίτης θα οδηγηθεί στην κάλπη.
Το πρώτο στάδιο αφορά την πληροφορία. Λογισμικά παρακολούθησης χρησιμοποιούνται για τη χαρτογράφηση προσώπων που θεωρούνται κομβικής σημασίας για το πολιτικό σύστημα. Δημοσιογράφοι, πολιτικοί αντίπαλοι, δικαστικοί λειτουργοί, ανώτατοι κρατικοί αξιωματούχοι και διαμορφωτές της κοινής γνώμης μετατρέπονται σε αντικείμενα ψηφιακής επιτήρησης. Η πληροφορία δεν αξιοποιείται πρωτίστως ως μέσο ποινικής διερεύνησης ή θεσμικής λογοδοσίας. Μετατρέπεται σε εργαλείο προγνωστικής ανάλυσης, προληπτικής εξουδετέρωσης, εξαναγκαστικής επιρροής και στρατηγικού ελέγχου της πολιτικής δυναμικής, επιτρέποντας την έγκαιρη αναγνώριση, την αποδυνάμωση και τη χειραγώγηση προσώπων ή εξελίξεων που δύνανται να επηρεάσουν τις ισορροπίες του πολιτικού ανταγωνισμού.
Το δεύτερο στάδιο αφορά τη διοχέτευση δημόσιων πόρων. Ταμεία ανάπτυξης, αγροτικές επιδοτήσεις, δημόσιες αναθέσεις και ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα παρουσιάζονται ως αναπτυξιακές πολιτικές. Η γεωγραφική και χρονική κατανομή τους ακολουθεί περισσότερο πολιτικά παρά αναπτυξιακά κριτήρια. Η κρατική χρηματοδότηση μετατρέπεται σταδιακά σε εργαλείο μικροπολιτικής επιρροής, χωρίς να απαιτείται οποιαδήποτε ευθεία παραβίαση του νόμου.
Η αρχιτεκτονική του εκλογικού συστήματος αποτελεί την επόμενη συνιστώσα. Οι εκλογικοί κατάλογοι εξακολουθούν να περιλαμβάνουν εγγραφές που θα έπρεπε να είχαν διαγραφεί, ενώ η διαδικασία επικαιροποίησης παραμένει ατελής. Η ύπαρξη αδυναμιών δεν αποδεικνύει αλλοίωση εκλογικού αποτελέσματος αλλά τη σημασία της ακεραιότητας των μητρώων ως θεμελιώδους προϋπόθεσης της εμπιστοσύνης προς την εκλογική διαδικασία.
Η επιστολική ψήφος παρουσιάζεται ως μέτρο διεύρυνσης της συμμετοχής των πολιτών. Ταυτόχρονα, ανακύπτουν ερωτήματα σχετικά με τη μυστικότητα της ψήφου, την αλυσίδα φύλαξης του εκλογικού υλικού, την επαλήθευση της διαδικασίας και τη δυνατότητα ανεξάρτητου ελέγχου. Εάν η συγκεκριμένη διαδικασία συνδυαστεί με ατελώς επικαιροποιημένους εκλογικούς καταλόγους, η ανάγκη ισχυρών εγγυήσεων καθίσταται ακόμη μεγαλύτερη.
Σημαντική θέση στο θεσμικό οικοδόμημα κατέχει και ο εκλογικός νόμος που αποδίδει πρόσθετες έδρες στο πρώτο κόμμα, στο όνομα της κυβερνητικής σταθερότητας, ενισχύοντας τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης. Δημιουργείται πεδίο έντονου συνταγματικού προβληματισμού ως προς την αρχή της ισοδυναμίας της ψήφου και την ισορροπία μεταξύ κυβερνησιμότητας και πλήρους αντιπροσωπευτικότητας της λαϊκής βούλησης.
Η αποχή, το λευκό και το άκυρο, παρά τις ουσιώδεις πολιτικές και θεσμικές διαφοροποιήσεις που τα διακρίνουν ως μορφές δημοκρατικής έκφρασης, παράγουν τελικώς ταυτόσημο αποτέλεσμα κατά τη διαμόρφωση της κοινοβουλευτικής σύνθεσης. Η θεσμική αυτή εξομοίωση γεννά εύλογα ερωτήματα ως προς το κατά πόσο το εκλογικό σύστημα αποτυπώνει πιστά το σύνολο της λαϊκής βούλησης ή εάν μετατρέπει την πολιτική αποδοκιμασία και την ενεργητική άρνηση συμμετοχής σε μια αριθμητικά αδρανή μεταβλητή, στερούμενη οποιασδήποτε επιρροής στη διαμόρφωση του εκλογικού αποτελέσματος.
Η θεσμική εικόνα συμπληρώνεται από μορφές νομικής χειραγώγησης. Δικαστικές διαδικασίες, διοικητικά εμπόδια, χρονικές καθυστερήσεις ή αποκλεισμοί υποψηφίων μπορούν να επηρεάσουν την ισότητα του πολιτικού ανταγωνισμού ακόμη και όταν τηρείται τυπικά το γράμμα του νόμου. Η ισότητα των πολιτικών ευκαιριών δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τους νόμους αλλά και από τον τρόπο εφαρμογής τους.
Η αδιαφανής χρηματοδότηση πολιτικών δραστηριοτήτων, οι κρυφοί χρηματοδότες, οι έμμεσες διαφημιστικές παροχές, η διαγραφή χρεών από ΜΜΕ και η υπέρβαση θεσπισμένων ορίων συνιστούν παράγοντες ικανούς να επηρεάσουν την εκλογική ισορροπία. Παρόμοια επίδραση μπορούν να ασκήσουν και οι δημοσκοπήσεις, όταν η δημοσίευση, η προβολή ή η μεθοδολογία τους λειτουργούν περισσότερο ως παράγοντες διαμόρφωσης της κοινής γνώμης παρά ως εργαλεία καταγραφής της.
Η δυσανάλογη προβολή ορισμένων πολιτικών φορέων, ο αποκλεισμός αντιπάλων από τον δημόσιο διάλογο, η επιλεκτική δημοσιοποίηση στοιχείων ή η καθυστέρηση ανακοίνωσης δυσμενών πληροφοριών δεν αλλοιώνουν την κάλπη. Επηρεάζουν το πληροφοριακό περιβάλλον μέσα στο οποίο ο πολίτης διαμορφώνει την κρίση του.
Δημόσιες καμπάνιες, κρατική διαφήμιση, προσλήψεις, παροχές, επιδόματα ή έργα που συμπίπτουν χρονικά με την προεκλογική περίοδο αποτελούν αντικείμενο έντονου επιστημονικού διαλόγου σχετικά με τα όρια μεταξύ δημόσιας πολιτικής και εκλογικού πλεονεκτήματος. Η ανακατανομή των εκλογικών περιφερειών με τρόπο που ευνοεί συγκεκριμένες πολιτικές ισορροπίες, καθώς και η πρόσβαση πολιτικών στελεχών σε πληροφορίες που αφορούν εκλογικούς καταλόγους λειτουργούν ως πιθανοί παράγοντες επηρεασμού της αντιπροσωπευτικότητας.
Η μεγαλύτερη απειλή για τη δημοκρατία δεν είναι η ευθεία παραβίαση της εκλογικής διαδικασίας αλλά η σταδιακή διάβρωση των θεσμικών προϋποθέσεων που διασφαλίζουν την ελεύθερη διαμόρφωση της λαϊκής βούλησης. Όταν η πληροφορία μετατρέπεται σε εργαλείο επιρροής, η τεχνολογία σε μηχανισμό επιτήρησης, το δίκαιο σε μέσο πολιτικής σκοπιμότητας και το ψηφιακό κράτος σε μηχανισμό συγκέντρωσης πληροφοριακής ισχύος, η δημοκρατία εξακολουθεί να λειτουργεί τυπικά, ενώ η ουσιαστική ισότητα του πολιτικού ανταγωνισμού υποχωρεί σταδιακά. Η σύγχρονη εκλογική χειραγώγηση δεν επιδιώκει να αλλοιώσει την κάλπη αλλά το περιβάλλον στο οποίο ο πολίτης θα αποφασίσει την ψήφο του. Η προάσπιση της δημοκρατίας δεν εξαντλείται στη διασφάλιση του αδιάβλητου της ψηφοφορίας. Προϋποθέτει τη διαρκή προστασία των θεσμών, της ισονομίας, της διαφάνειας και της ισότητας των πολιτικών ευκαιριών, διότι η δημοκρατία σπανίως καταλύεται με μία πράξη. Πολύ συχνότερα αποδυναμώνεται μέσα από τη σταδιακή μεταβολή των κανόνων που τη συγκροτούν.
ΤΟ ΠΑΡΟΝ
The post Η νέα αρχιτεκτονική της σύγχρονης, ψηφιακής εκλογικής νοθείας appeared first on ΤΟ ΠΑΡΟΝ.
Διαβάστε περισσότερα