Ο Θεόδωρος Μεγαλοοικονόμου, διακεκριμένος ψυχίατρος και αγωνιστής της Αριστεράς, έφυγε από τη ζωή το Σάββατο σε ηλικία 79 ετών, μετά από μάχη με τον καρκίνο. Αγωνίστηκε μέσα από πρωτοβουλίες για τη ριζική αποδόμηση και υπέρβαση των ιδρυματικών πρακτικών στην κατεύθυνση της αποϊδρυματοποίησης, γκρεμίζοντας, όπως ο ίδιος έγραψε, «τον έναν τοίχο μετά τον άλλο».
Στη Λέρο πρωτοστάτησε στον μετασχηματισμό του ψυχιατρείου-κολαστήριο, που είχε γίνει διεθνώς συνώνυμο της ιδρυματικής εγκατάλειψης.
Γεννημένος στην Αθήνα το 1947, σπούδασε Ιατρική στο ΕΚΠΑ και ως ψυχίατρος, από το 1982, ήρθε σε επαφή με το κίνημα της εναλλακτικής ψυχιατρικής που ενέπνευσε ο ψυχίατρος και νευρολόγος Φράνκο Μπαζάλια στην Ιταλία.
Στους αγώνες
Εργάστηκε διαδοχικά σε τρία ψυχιατρεία: στο «Δρομοκαΐτειο» (1986-1990), στο Κρατικό Θεραπευτήριο Λέρου (1990-1999) και στο Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής/Δαφνί (1999-2014).
Ανέπτυξε συστηματική και συνεχή δραστηριότητα για ένα εναλλακτικό κίνημα στην ψυχική υγεία, συμβάλλοντας καταλυτικά στην ανάπτυξη της κοινοτικής ψυχιατρικής και στην αταλάντευτη υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ψυχικά πασχόντων, με τη διαρκή παρουσία του στα κοινωνικά κινήματα, στους μικρούς και μεγάλους πολιτικούς και κοινωνικούς αγώνες.
Υποστήριζε έντονα ότι η ψυχική υγεία δεν νοείται χωρίς σεβασμό στα δικαιώματα, στην αξιοπρέπεια και στην υποκειμενικότητα των ανθρώπων που πάσχουν, γι’ αυτό και εναντιωνόταν σε κάθε κατασταλτική πρακτική και λογική φύλαξης στην ψυχιατρική. Το όνομά του έχει ταυτιστεί με την ψυχιατρική μεταρρύθμιση στη χώρα μας.
Μετά τη συνταξιοδότησή του συνέχισε να προσφέρει εθελοντικά τις υπηρεσίες του στα Κοινωνικά Ιατρεία Αλληλεγγύης και είχε διαρκή επικοινωνία με τη Δομή Υγείας της Κοινότητας των Κατειλημμένων Προσφυγικών, ενώ συμμετείχε στην Πρωτοβουλία για ένα Πολύμορφο Κίνημα στην Ψυχική Υγεία.
Ηταν πρωτοπόρος σε κινήματα κοινωνικών αντιστάσεων όπως στη Συνέλευση Κολωνού-Σεπολίων και στην επιτροπή συμπαράστασης στη 12χρονη στον Κολωνό, ενώ υπήρξε επανειλημμένα μάρτυρας σε δίκες κατά του ψυχιάτρου που έδινε γνωματεύσεις για άδειες οπλοφορίας σε μέλη της Χρυσής Αυγής. Ηταν επίσης ενεργός στις διεκδικήσεις για τους αστέγους, με συχνές περιοδείες στο Πολυδύναμο Κέντρο Αστέγων του Δήμου Αθήνας και την ανάδειξη των άθλιων συνθηκών του στα Δημοτικά Συμβούλια.
Αρθρα και βιβλία
Εχει γράψει πολλά επιστημονικά άρθρα σε ελληνικές και ξένες συλλογικές εκδόσεις και περιοδικά και έχει εκδώσει μεταξύ άλλων τα βιβλία «Λέρος, μια ζωντανή αμφισβήτηση της κλασικής ψυχιατρικής» (2016), «Ρωγμές, ρήγματα και αντιστάσεις στην κυρίαρχη ψυχιατρική» (2019), «Ποια ψυχική υγεία και ποια ψυχιατρική σε ποια κοινωνία» (Δεκέμβριος 2024) (και τα τρία στις Εκδόσεις των Συναδέλφων). Η πολιτική κηδεία του θα γίνει την Τρίτη στις 12.30 το μεσημέρι στο Α’ Νεκροταφείο.
Αρθρα και μαχητικές παρεμβάσεις στην «Εφ.Συν.»
Επί σειρά ετών υπήρξε συνεργάτης της «Εφ.Συν.», όπου δημοσίευε άρθρα και μαχητικές παρεμβάσεις όχι μόνο για τα ζητήματα της ψυχικής υγείας, αλλά και για ευρύτερα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα με επίκεντρο την προάσπιση των ευάλωτων ανθρώπων και την αλληλεγγύη.
Αναδείκνυε με ευαισθησία τις δραματικές συνθήκες και τα τραύματα που βιώνουν τα ανήλικα προσφυγόπουλα («Η οδύσσεια του μικρού Ziad», Ιούλιος 2015), άσκησε κριτική στις πολιτικές που περιορίζουν τα δικαιώματα των προσφύγων και μεταναστών («Οι απεργοί πείνας στο Σύνταγμα μιλούν για όλους τους πρόσφυγες», Νοέμβριος 2017), υποστήριξε με επιστημονικά και κοινωνικά επιχειρήματα την ισότητα στον γάμο και τα δικαιώματα των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων («Για τον γάμο και την τεκνοθεσία των ομοφυλόφιλων», Φεβρουάριος 2024) και άσκησε κριτική στις γνωστές εμπορικές φιέστες που στρώνουν το χαλί για την πλήρη ελαστικοποίηση της εργασίας («“Λευκή νύχτα” στο Ιλιον», Ιούνιος 2016).
Ανέλυσε επίσης τον τρόπο που οι πολυεθνικές του φαρμάκου ελέγχουν την ιατρική γνώση και την υγεία των πολιτών («Το σκάνδαλο Novartis μιλά για ολόκληρο το βιο-φαρμακο-βιομηχανικό σύμπλεγμα», Ιανουάριος 2017) και προειδοποιούσε για το κυβερνητικό πρόγραμμα για την ψυχική υγεία και τον κίνδυνο επιστροφής σε ξεπερασμένες ιδρυματικές πρακτικές («Ολοταχώς προς την κατασταλτική παλινδρόμηση της ψυχιατρικής», Φεβρουάριος 2023).
Με τα δικά του λόγια
«Επί τριάντα χρόνια το αίτημα της μεταρρύθμισης δεν προήλθε ποτέ από τα κάτω. Η ψυχιατρική κοινότητα δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ να κάνει μεταρρύθμιση. Η μεταρρύθμιση ήρθε απέξω, μετά το σκάνδαλο της Λέρου, με αποτέλεσμα όλες οι τότε πρωτοβουλίες να αναλαμβάνονται από άτομα και μικρές ομάδες-νησίδες σε κάθε ίδρυμα, όπου μεμονωμένα κατάφεραν κάτι με την όποια μικρή εξουσία τούς έδινε η θέση τους.
»Αυτό το εκμεταλλεύτηκαν τελικά διάφοροι θεσμικοί παράγοντες απ’ έξω μια και προσέδιδε στην Ελλάδα το άλλοθι ότι κάτι επιτέλους γίνεται. Ερχονταν ευρωπαϊκά χρηματοδοτούμενα προγράμματα, άρχιζαν να λειτουργούν κάποια τμήματα, αλλά μόλις τέλειωναν τα λεφτά σταματούσαν αμέσως, μια και ο κρατικός προϋπολογισμός δεν χρηματοδοτούσε τη συνέχεια.
»Σε ένα πρόγραμμα επαγγελματικής κατάρτισης, πληρωνόταν ο καθηγητής, έπαιρναν και οι ασθενείς και το προσωπικό ένα μικρό επίδομα και μετά από 12 μήνες, τέλος. Οι ασθενείς γυρνούσαν στο ψυχιατρείο. Δεν υπήρχε καμιά συνέχεια στην κατεύθυνση της αποασυλοποίησης», έλεγε σε συνέντευξή του στην Αντα Ψαρρά για τον «Ιό» («Στο άσυλο η ψυχιατρική μεταρρύθμιση», «Εφ.Συν.», 28.9.2014).
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr