Έντονη κριτική στην πρόσκληση του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) για τη χορήγηση 310 υποτροφιών εκπόνησης διδακτορικού ασκεί ο Αναστάσιος Περράκης, διευθυντής ερευνών στο Ολλανδικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης.
Σε δημόσια ανάρτησή του, ο κ. Περράκης απευθύνεται ονομαστικά στην πρόεδρο του ΙΚΥ, Βάσω Κιντή, υποστηρίζοντας ότι η συγκεκριμένη πρόσκληση «είναι εκτός ευρωπαϊκής πραγματικότητας» και θέτει σειρά ζητημάτων που, όπως σημειώνει, μπορούν να διορθωθούν πριν από τη λήξη της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων στις 30 Σεπτεμβρίου.
Η βασική ένστασή του σχετίζεται με το χρονικό πλαίσιο. Δικαίωμα συμμετοχής έχουν υποψήφιοι διδάκτορες των οποίων η τριμελής συμβουλευτική επιτροπή ορίστηκε από τις 2 Ιανουαρίου 2021 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024. Ο ίδιος εκτιμά ότι, λόγω των διαδικασιών αξιολόγησης και συμβασιοποίησης, η χρηματοδότηση δεν θα ξεκινήσει πριν από το 2027, με αποτέλεσμα να αφορά ουσιαστικά τα τελευταία χρόνια ενός διδακτορικού και να αποκλείει νεότερους υποψήφιους.
Παράλληλα, επικρίνει το ύψος της υποτροφίας, που ανέρχεται σε 1.200 ευρώ τον μήνα, υποστηρίζοντας ότι δεν συνοδεύεται από εργασιακή σχέση, ασφαλιστική κάλυψη ή δικαιώματα άδειας. Ο κ. Περράκης παράλληλα συγκρίνει το ποσό με ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως τα MSCA Doctoral Networks, αλλά και με το καθεστώς των υποψήφιων διδακτόρων στην Ολλανδία.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στις 11 ενδιάμεσες εκθέσεις που προβλέπονται σε διάστημα 36 μηνών, καθώς και στην απαίτηση η τελική υποστήριξη της διατριβής να γίνει «χωρίς σημαντικές αλλαγές στο κείμενο». Κατά τον ίδιο, η συγκεκριμένη πρόβλεψη μπορεί να επηρεάσει την ανεξαρτησία της ακαδημαϊκής κρίσης.
Ο κ. Περράκης ασκεί επίσης κριτική στο εισοδηματικό κριτήριο, στην απαγόρευση άλλων υποτροφιών, στις προϋποθέσεις σχετικά με τη στρατιωτική θητεία και στην απουσία πρόβλεψης για άδεια κύησης και ανατροφής τέκνου.
Καταλήγοντας, προτείνει σειρά αλλαγών χωρίς αύξηση του προϋπολογισμού, μεταξύ άλλων διεύρυνση της επιλεξιμότητας, ασφαλιστική κάλυψη, περιορισμό των ενδιάμεσων εκθέσεων, δυνατότητα εξωτερικών υποτροφιών και κατάργηση της επίμαχης προϋπόθεσης για το τελικό κείμενο της διατριβής.
«Μοιράζετε ευρωπαϊκά λεφτά. Το να τα δίνετε με όρους που κανένα ευρωπαϊκό σχήμα δεν θα υπέγραφε είναι χαμένη ευκαιρία», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Αναλυτικά η ανάρτηση του Αναστάσιου Περράκη:
«Το γράφω δημόσια και με ονόματα, ειδικά για την πρόεδρο του ΙΚΥ κ. Βάσω Κιντή (Vasso Kindi), που μου έχει παραπονεθεί στο παρελθόν όταν την σχολίασα χωρίς να ενημερώσω. Ελπίζω να τολμήσει να καταλάβει τα λάθη και κυρίως ελπίζω να τα διορθώσει.
H πρόσκληση του ΙΚΥ για τις 310 υποτροφίες εκπόνησης διδακτορικού, η πρώτη μετά από καιρό, είναι εκτός ευρωπαϊκής πραγματικότητας.
1. Η πρόσκληση δημοσιεύεται τον Αύγουστο του 2026, με καταληκτική 30/9/2026. Δικαίωμα έχουν μόνο όσοι έχουν τριμελή ορισμένη από 2/1/2021 έως 31/12/2024. Με όσα προβλέπει η ίδια η πρόσκληση (έλεγχος επιλεξιμότητας, ενστάσεις, μήνας για απάντηση, δύο αξιολογητές ανά αίτηση, πίνακες, συμβάσεις) η υποτροφία δεν ξεκινά ρεαλιστικά πριν το 2027. Δηλαδή χρηματοδοτούμε τον 7ο χρόνο ενός διδακτορικού, και προσφέρουμε 36 μήνες που φτάνουν στον 9ο. Ταυτόχρονα, όποιος ανακηρύχθηκε υποψήφιος διδάκτορας το 2025 ή το 2026, αυτός δηλαδή που δεν έχει ούτε μισθό ούτε ασφάλιση και έχει μπροστά του όλη τη δουλειά, είναι εκτός. Παντού αλλού στην Ευρώπη χρηματοδοτείται η αρχή, όχι ο επίλογος.
2. Το σχήμα αυτοακυρώνεται. Με την επιτυχή υποστήριξη η υποτροφία λήγει αυτοδικαίως. Άρα ο υποψήφιος της κοόρτης 2021, έχει κίνητρο να καθυστερήσει την υποστήριξη. Σχεδιάστηκε ένα εργαλείο που πληρώνει τους ανθρώπους για να μην τελειώνουν το διδακτορικό τους.
3. Το ποσό 1.200 € τον μήνα «συμπεριλαμβανομένων των νόμιμων κρατήσεων», χωρίς εργασιακή σχέση, χωρίς ΕΦΚΑ, χωρίς ένσημα, χωρίς άδεια ασθενείας ή γονική άδεια. Για σύγκριση, την ίδια χρονιά: MSCA Doctoral Networks 2026, living allowance 4.250 € ανά άτομο-μήνα (μονάδα κόστους, πριν τον συντελεστή χώρας) και υποχρεωτική σύμβαση εργασίας. Ολλανδία: promovendus με ~3.250 € μικτά, συν 8% επίδομα αδείας και 8,3% τέλους έτους, με πλήρη ασφάλιση και συνταξιοδοτικά δικαιώματα.
4. Τα παραδοτέα. Έντεκα ενδιάμεσες εκθέσεις σε 36 μήνες: τριμηνιαίες τον 3ο, 9ο, 15ο, 21ο, 27ο, 33ο και εξαμηνιαίες τον 6ο, 12ο, 18ο, 24ο, 30ο. Καθεμία προϋπόθεση πληρωμής. Δεν υπάρχει ευρωπαϊκή διδακτορική χρηματοδότηση που να ζητά αναφορά κάθε τρίμηνο.
5. Το τελικό παραδοτέο. Βεβαίωση επιτυχούς υποστήριξης «χωρίς σημαντικές αλλαγές στο κείμενο του διδακτορικού», εντός έξι μηνών. Εδώ ο χρηματοδότης συμβασιοποιεί το αποτέλεσμα της κρίσης της επταμελούς. Αν η επταμελής ζητήσει ουσιώδεις αλλαγές, που είναι ακριβώς η δουλειά της – λέμε τώρα, ο υπότροφος κινδυνεύει με αναζήτηση των χρημάτων κατά ΚΕΔΕ. Αυτό δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια, είναι ζήτημα ανεξαρτησίας της ακαδημαϊκής κρίσης, και δεν υπάρχει σε κανένα ευρωπαϊκό σχήμα που γνωρίζω.
6. Εισοδηματικό κριτήριο και αποκλειστικότητα. Κρίνουμε την ερευνητική αριστεία ενός τριαντάρη με τη φορολογική δήλωση της οικογένειάς του. Ακόμα δηλαδή αν έβρισκα πλούσια νύφη και ήθελε ο έρωτας μου να με στηρίξει, δεν θα με άφηνε να έχω υποτροφία να αισθάνομαι λιγότερο χαραμοφάης. Και απαγορεύουμε ρητά οποιαδήποτε άλλη υποτροφία από οποιαδήποτε πηγή (δημόσια, ιδιωτική, ευρωπαϊκή, διεθνή) με μόνη εξαίρεση τα προγράμματα κινητικότητας που διαχειρίζεται το ίδιο το ΙΚΥ. EMBO short-term, Boehringer Ingelheim Fonds, Fulbright, βραβείο ιδρύματος: εκτός. Σε μια Πράξη που στον τίτλο της γράφει «υποστήριξη της εσωτερικής κινητικότητας».
7. Η πρόσκληση απαιτεί πιστοποιητικό από τον στρατό του οποίου η αναβολή να καλύπτει όλη τη διάρκεια της υποτροφίας και την ολοκλήρωση της διατριβής. Για την κοόρτη 2021–2024, που το 2029–2030 θα είναι 32 έως 35 ετών, αυτό είναι εξ ορισμού αδύνατο και η προσφερόμενη εναλλακτική είναι υπεύθυνη δήλωση ότι πληροί προϋποθέσεις τις οποίες ο νόμος δεν του δίνει. Και, τέλος, σε Πράξη συγχρηματοδοτούμενη από το ΕΚΤ+ μέσα από το πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή», έχουμε κριτήριο επιλεξιμότητας που ισχύει μόνο για τους άνδρες. Ας το σκεφτούμε λίγο αυτό.
8. Πέραν ότι αυτό το κείμενο είναι λόγος για οποιονδήποτε λογικό άνθρωπο σκεφτόταν να κάνει διδακτορικό στην Ελλάδα είτε να φύγει τρέχοντας είτε να μείνει κλαίγοντας, μου αρέσει πως μιλάνε και για αναστροφή του brain drain. Και οι υποτροφίες απευθύνονται αποκλειστικά σε ανθρώπους ήδη εγγεγραμμένους σε ελληνικά ΑΕΙ, αναδρομικά, για μια κοόρτη που έκλεισε τον Δεκέμβριο του 2024. Δεν είναι εργαλείο προσέλκυσης, είναι καθυστερημένο επίδομα. Η Ισπανία επιστρέφει κόσμο με Ramón y Cajal και ATRAE, η Γερμανία με Emmy Noether και Sofja Kovalevskaja, η Ολλανδία με Veni/Vidi, η Πορτογαλία με τα συμβόλαια του FCT, η Πολωνία με τα Polish Returns. Όλα δίνουν το ίδιο πράγμα: θέση, μισθό, ασφάλιση, ερευνητικό budget και ορατή διαδρομή προς μονιμότητα. Κανένα δεν δίνει 1.200 € ανασφάλιστα με τριμηνιαία έκθεση προόδου.
Και να μην με λέτε απλά γκρινιάρη, πράγματα που διορθώνονται πριν τις 30/9, χωρίς να αλλάξει ούτε ένα ευρώ στον προϋπολογισμό:
1. Το παράθυρο επιλεξιμότητας να οριστεί ως «εντός των τριών πρώτων ετών από τον ορισμό της τριμελούς» με καταληκτική ημερομηνία ορισμού τριμελούς την προθεσμία υποβολής, ή και το τέλος του 2026, και να εξεταστεί μετά αν ορίστηκε τριμελής μέχρι τότε.
2. Μηνιαία καταβολή και ασφαλιστική κάλυψη. Αν το ποσό δεν μπορεί να ανέβει σήμερα, τα ένσημα μπορούν.
3. Να φύγει το «χωρίς σημαντικές αλλαγές στο κείμενο» που παραβιάζει την ακαδημαϊκή ελευθερία.
4. Να επιτραπούν ρητά εξωτερικές υποτροφίες κινητικότητας και βραβεία και μάλιστα με παράταση της υποτροφίας για το διάστημα απουσίας.
5. Να γίνει το εισοδηματικό κριτήριο ως κριτήριο ισοβαθμίας, όχι ως φραγμός επιλεξιμότητας.
6. Μία ενδιάμεση έκθεση στους 18 μήνες αντί για έντεκα, υποβαλλόμενη από τον επιβλέποντα και υπογεγραμμένη από τριμελή και υποψήφιους.
7. Αποδέσμευση των όρων περί στράτευσης.
8. Πρόβλεψη άδειας κύησης και παράτασης της υποτροφίας για ανατροφή τέκνου.
Μοιράζετε ευρωπαϊκά λεφτά. Το να τα δίνετε με όρους που κανένα ευρωπαϊκό σχήμα δεν θα υπέγραφε είναι χαμένη ευκαιρία. Ειλικρινά, επιτέλους, τολμήστε να κάντε κάτι σοβαρά στην έρευνα χωρίς εξόφθαλμη προχειράντζα».
Efsyn.gr