Στην έντονη κριτική που ασκήθηκε για την πρόσφατη προκήρυξη του Ιδρύματος Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) για 310 υποτροφίες εκπόνησης διδακτορικού απαντά η πρόεδρος του Ιδρύματος, Βάσω Κιντή, επιχειρώντας να δώσει απαντήσεις στα ζητήματα που έθεσε δημόσια ο Αναστάσιος Περράκης, διευθυντής ερευνών στο Ολλανδικό Ινστιτούτο για τον Καρκίνο και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης.
Η ίδια επισημαίνει ότι τα ποσά που διατίθενται μέσω ΕΣΠΑ συνδέονται υποχρεωτικά με συγκεκριμένα παραδοτέα και ότι «οι καταβολές συνδέονται με παραδοτέα υποχρεωτικά». Παράλληλα, απαντώντας στις συγκρίσεις με τις υψηλότερες υποτροφίες άλλων χωρών, θέτει το ζήτημα των διαθέσιμων πόρων: «Τι πρέπει να περικοπεί για να αυξηθούν όλα, υποτροφίες και μισθοί; Εκτός εάν υπάρχει λεφτόδεντρο».
Αναλυτικά η ανάρτησή της:
Διακινείται χωρίς πολλή σκέψη η ανάρτηση του κ. Anastassis Perrakis με επικρίσεις για το ΙΚΥ η οποία λέει μεταξύ άλλων: “Μοιράζετε ευρωπαϊκά λεφτά. Το να τα δίνετε με όρους που κανένα ευρωπαϊκό σχήμα δεν θα υπέγραφε είναι χαμένη ευκαιρία.”
Το ΙΚΥ είναι ο επίσημος κρατικός φορέας για τη χορήγηση υποτροφιών από το 1951, έτος ίδρυσής του, και έχει έκτοτε υποστηρίξει χιλιάδες νέους στις σπουδές τους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό οι οποίοι με κάθε ευκαιρία εκδηλώνουν με συγκινητικό τρόπο την ευγνωμοσύνη τους προς το ίδρυμα για τις ευκαιρίες που τους παρείχε.
Αυτό το Ίδρυμα τηρεί, με αίσθημα ευθύνης για το δημόσιο χρήμα που διαχειρίζεται, την ελληνική και την ευρωπαϊκή νομοθεσία και ελέγχεται συστηματικά και από πολλούς φορείς για αυτό, όπως την Ειδική Υπηρεσία Διαχείρισης (Μονάδα Ελέγχου) με διοικητικές επαληθεύσεις σε κάθε έκδοση απόφαση πληρωμής και με επιτόπιους ελέγχους, την Αρχή Πληρωμών, την Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου, το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο+/Ευρωπαϊκή Επιτροπή/ Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο.
Στην ανάρτηση και σε σχόλια γίνονται συγκρίσεις με άλλες χώρες που δίνουν πολύ υψηλότερα τροφεία (π.χ., 4.250€ οι υποτροφίες Marie Curie της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ή 3.250€ της Ολλανδίας έναντι των 1200€ του ΙΚΥ) και άλλες παροχές (π.χ., γονικές άδειες). Θα ήταν πράγματι πολύ ωραία να είχε το ΙΚΥ έναν απεριόριστο προϋπολογισμό και να χορηγεί υποτροφίες το ύψος των οποίων να φθάνει αυτό ανεπτυγμένων οικονομικά χωρών. Αλλά όσοι κάνουν αυτές τις προτάσεις θέλουν να αγνοούν ότι η χώρα έχει περάσει οικονομική κρίση και δεν έχει απεριόριστες δυνατότητες. Ο καθαρός μισθός των καθηγητών Α’ βαθμίδας στα ελληνικά πανεπιστήμια κυμαίνεται μεταξύ 2000-2500€, ανάλογα με την προϋπηρεσία. Κι αυτός υπολείπεται δραματικά από τους μισθούς των καθηγητών στο εξωτερικό. Κι αυτοί οι μισθοί πρέπει να αυξηθούν (εκτός εάν θέλουμε οι υπότροφοι υποψήφιοι διδάκτορες να παίρνουν περισσότερα από τους καθηγητές τους). Τι πρέπει να περικοπεί για να αυξηθούν όλα, υποτροφίες και μισθοί; Εκτός εάν υπάρχει λεφτόδεντρο. Αν δεν υπάρχει λεφτόδεντρο, τότε αν αυξηθούν τα τροφεία, πρέπει να μειωθεί ο αριθμός των ωφελούμενων. Το τι είναι προτιμότερο πρέπει να σταθμιστεί.
Προς αναπλήρωση των χαμένων οικονομικών λόγω κρίσης, το ΙΚΥ (όπως εν μέρει και το ΕΛΙΔΕΚ) χορηγούν υποτροφίες με χρήματα του ΕΣΠΑ. Έτσι, το διάστημα 2014-2020 χορηγήθηκαν από το ΙΚΥ προπτυχιακές, διδακτορικές και μεταδικακτορικές υποτροφίες συνολικού ύψους 125.543.890€ με 15.065 ωφελούμενους ενώ το 2021-2027 χορηγούνται και θα χορηγηθούν προπτυχιακές, μεταπτυχιακές και διδακτορικές υποτροφίες καθώς και υποτροφίες σε προπτυχιακούς αλλοδαπούς, συνολικού ύψους 105.142.000€ με 15.790 ωφελούμενους (τους μεταδιδάκτορες πήρε το ΕΛΙΔΕΚ).
Σημειώνεται ότι οι υποτροφίες αυτές είναι υποτροφίες, όχι συμβάσεις έργου όπως συμβαίνει με υποτροφίες που δίνονται στο πλαίσιο ερευνητικών προγραμμάτων. Δεν περιλαμβάνουν μεν ασφάλιση, αλλά δεν έχουν κρατήσεις. Σε σύγκριση με υποτροφίες που χορηγούν άλλοι ιδιωτικοί φορείς στην Ελλάδα τα τροφεία είναι πολύ υψηλότερα. Π.χ. 800€ άλλων φορέων έναντι 1200 του ΙΚΥ για εκπόνηση διατριβής.
Η αξιοποίηση των χρημάτων του ΕΣΠΑ έχει κάποιες προδιαγραφές τις οποίες είμαστε υποχρεωμένοι να τηρούμε απαρεγκλίτως. Έτσι οι ενδιάμεσες τριμηνιαίες εκθέσεις είναι τα ενδιάμεσα παραδοτέα που απαιτούνται για να θεωρείται επιλέξιμη η καταβολή των τροφείων. Στο ΕΣΠΑ οι καταβολές συνδέονται με παραδοτέα υποχρεωτικά. Και το παραδοτέο πρέπει να προηγείται της καταβολής. Γονική άδεια δεν μπορεί να προβλεφθεί διότι υπάρχει ο χρονικός ορίζοντας ολοκλήρωσης της Πράξης. Ναι, όλα αυτά είναι προβλήματα αλλά αυτή είναι η δεδομένη χρηματοδότηση. Αν βρούμε τα χρήματα από ιδιωτικές χορηγίες ή εθνικούς πόρους μπορούν διάφορα να αλλάξουν. Αλλά όσοι αγανακτούν, να μας πουν πού θα βρεθούν οι πόροι που θα αντικαταστήσουν το ΕΣΠΑ άμεσα.
Όπως είπαμε, για τα προγράμματα του ΕΣΠΑ πρέπει να υπάρχει παραδοτέο/φυσικό αντικείμενο που έως τώρα ήταν το ίδιο το σώμα της διατριβής. Στην προηγούμενη προγραμματική περίοδο 2014-2020 όσοι δεν παρέδωσαν τη διατριβή (μετά από πολλές παρατάσεις λόγω Covid ) υποχρεώθηκαν (έστω κάποιοι λίγοι λόγω και των διευκολύνσεων που έκανε το ΙΚΥ) να επιστρέψουν τα χρήματα της υποτροφίας.
Το ΔΣ του ΙΚΥ που ανέλαβε τον Σεπτέμβριο του 2024, θεώρησε ότι δεν πρέπει να ζητάμε πίσω χρήματα για εκπόνηση διατριβής γιατί είναι σαν να θεωρούμε δεδομένο ότι όλες οι διατριβές θα ολοκληρωθούν επιτυχώς και μάλιστα εντός τριετίας. Γι’ αυτό ως καλύτερη (σχετικά) “λύση” προκρίθηκε η βεβαίωση της επταμελούς για να δώσουμε περισσότερη ευελιξία και χρόνο στους υποψήφιους διδάκτορες και όχι για να μην επιτρέπονται ουσιώδεις αλλαγές όπως γράφει η ανάρτηση.
Όπως απάντησα σε σχόλιο στην αρχική ανάρτηση σχετικά με την αναδρομικότητα της τρέχουσας προκήρυξης το συγκεκριμένο πρόγραμμα καθυστέρησε να ξεκινήσει για δύο λόγους: 1) επειδή καθυστέρησε το κλείσιμο της προηγούμενης προγραμματικής περιόδου (2014-2020) λόγω Covid και ως εκ τούτου άργησαν να ξεκινήσουν οι χρονοβόρες γραφειοκρατικές διαδικασίες για τη νέα προγραμματική περίοδο, που ξεκινούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και συνεχίζονται στην Ελλάδα. 2) γιατί το ΔΣ επέλεξε αντί να χορηγήσει όλες τις 610 υποτροφίες αναδρομικά με ορισμό τριμελούς το 2021-24, να χορηγήσει 310 για αυτό το διάστημα και τις υπόλοιπες 300 ανά 100 για υποψήφιους που απέκτησαν ή θα αποκτήσουν τριμελείς το 2025, 2026, 2027. Για αυτή την ειδική αλλαγή η ελληνική νομοθεσία προβλέπει νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση της Υπουργού Παιδείας και του αρμόδιου Υπουργού Οικονομικών, πράγμα που απαιτεί χρόνο.
Αυτά δεν τα λαμβάνουν υπ’ όψιν τους όσοι βιάζονται να κάνουν κριτική. Δεν λαμβάνεται υπ’ όψιν π.χ., ότι ενώ τρέχει μία προκήρυξη δεν μπορούν να γίνουν αλλαγές “εν κινήσει” ώστε να υλοποιηθούν κάποιες από τις προτάσεις που διατυπώνονται. Αν αποσυρθεί η προκήρυξη για να γίνουν όσες αλλαγές κριθεί ότι είναι εφικτές και σκόπιμες, τα χρήματα θα χαθούν γιατί θα έχει παρέλθει ο χρόνος. Δεν λαμβάνουν υπ’ όψιν τους επίσης ότι το ΙΚΥ ως δημόσια υπηρεσία για λόγους δικαιοσύνης και διαφάνειας δέχεται ενστάσεις (πράγμα που δεν συμβαίνει με άλλους φορείς που χορηγούν υποτροφίες) που εξετάζονται μία-μία με προσοχή σε όλες τις φάσεις των έργων και άρα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικό.
Επικρίνεται επίσης (όχι μόνο από την αρχική ανάρτηση) ότι τίθενται εισοδηματικά κριτήρια για τη χορήγηση υποτροφιών. Πρώτον το όριο του κατά Κεφαλήν Εισοδήματος του υποψηφίου/ας, €16.000 (δεν πρέπει να το υπερβαίνει), επιτρέπει σε πολλούς να κάνουν αίτηση (υπολογίζεται διαιρώντας το Ετήσιο Οικογενειακό Εισόδημα με τον συνολικό αριθμό των προσώπων που εμφανίζονται ως υπόχρεοι ή εξαρτώμενα μέλη). Δεύτερον, όλοι σχεδόν οι ιδιωτικοί φορείς που χορηγούν υποτροφίες είτε εξ αρχής ρητά είτε στην αξιολόγηση των αιτήσεων λαμβάνουν υπ’ όψιν τους την οικονομική κατάσταση του υποψηφίου. Τρίτον, είμαι σίγουρη ότι πολλοί απ’ όσους επικρίνουν σήμερα αυτό το κριτήριο, θα επέκριναν πάλι το ΙΚΥ αν δεν το είχε διότι θα το κατηγορούσαν ότι προάγει την αριστεία που τόσο βδελύσσονται, μάλιστα χωρίς προϋποθέσεις ενισχύοντας τους οικονομικά ισχυρότερους που έχουν τη δυνατότητα να παίρνουν καλύτερους βαθμούς.
Συνοψίζοντας: τις σοβαρές προτάσεις και την καλόπιστη κριτική εμείς στο ΙΚΥ τη λαμβάνουμε και θα τη λάβουμε υπ’ όψιν μας στον σχεδιασμό των νέων προγραμμάτων. Υπάρχουν σίγουρα περιθώρια βελτίωσης. Την εμπάθεια, την ανεύθυνη πολιτική αντιπολίτευση, και την ασόβαρη ή τοξική πλάκα την αγνοούμε.
Efsyn.gr