Μια χαμένη αναπτυξιακή ευκαιρία για την Ελλάδα ● Ενώ υπάρχει ευρωπαϊκή έκρηξη σε κάμπινγκ και τροχόσπιτα, στη χώρα μας επικρατεί θεσμική καχυποψία και αδιαφορία ● Στο προσκήνιο τα κενά στις υποδομές, το νέο θεσμικό πλαίσιο και η συζήτηση για ένα πιο βιώσιμο μοντέλο τουριστικής ανάπτυξης
Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, η εκτίναξη του κόστους μετακίνησης και η αβεβαιότητα που πλέον αποτελεί σχεδόν κανονικότητα για κάθε τουριστική περίοδο επαναφέρουν στην Ευρώπη έναν τρόπο διακοπών που συνδυάζει χαμηλότερο κόστος, αυτονομία και επαφή με τη φύση: το camping και τα ρυμουλκούμενα ή αυτοκινούμενα τροχόσπιτα. Την ώρα που σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες ο κατασκηνωτικός τουρισμός αντιμετωπίζεται πλέον ως στρατηγικός κλάδος ανάπτυξης, η Ελλάδα εξακολουθεί να τον προσεγγίζει με αμηχανία, θεσμικά κενά και συχνά τιμωρητική διάθεση.
Σύμφωνα με τη Eurostat, το 2025 η συνολική δραστηριότητα του κάμπινγκ στα κράτη-μέλη ανήλθε σε 413 εκατομμύρια διανυκτερεύσεις, σημειώνοντας αύξηση της τάξης του 28,5% σε σχέση με το 2015 (προ δεκαετίας), ξεπερνώντας σημαντικά την αντίστοιχη άνοδο του ξενοδοχειακού κλάδου. Την ίδια στιγμή η χώρα μας βρίσκεται έξω από την ευρωπαϊκή δεκάδα των χωρών με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη του κλάδου του οργανωμένου κάμπινγκ, με τις διανυκτερεύσεις να αντιστοιχούν σε λιγότερο από 1% του συνολικού τουριστικού όγκου της χώρας, έναντι 13,4% του μέσου όρου στην Ε.Ε. Σύμφωνα με μελέτη του ΙΝΣΕΤΕ, η Ελλάδα το 2024 διέθετε 293 μονάδες κάμπινγκ με 1.149 οικίσκους και 22.830 θέσεις. Στις επιμέρους κατηγορίες αστεριών παρατηρούμε μεγάλη συγκέντρωση στα κάμπινγκ 2 αστεριών (65%) και 3 αστεριών (21%) και χαμηλή στις πιο πολυτελείς μονάδες (τύπου glamping) στα 4 αστέρια (7%) και 5 αστέρια (1%).
Οι παλιές υποδομές σε αρκετές ιδιωτικές μονάδες, η εποχικότητα, αλλά και η μονοκαλλιέργεια μορφών τουρισμού σε ξενοδοχειακές μονάδες και βραχυχρόνια καταλύματα δεν προσφέρει στον κλάδο την απαιτούμενη δυναμική περαιτέρω ανάπτυξης που θα δώσει μια «ανάσα» στις εναλλακτικές μορφές τουρισμού, ειδικά σε υπερκορεσμένες τουριστικά περιοχές.
Eλλειψη σχεδίου για κάμπινγκ και αυτοκινούμενα
Στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο (ΕΧΠ) Τουρισμού, που παρουσιάστηκε από τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) και Τουρισμού στις 11 Μαΐου, δεν υπάρχει ξεχωριστό αναλυτικό κεφάλαιο σχετικά με τον τουρισμό σε κάμπινγκ ή με αυτοκινούμενα και ρυμουλκούμενα τροχόσπιτα. Ωστόσο, υπάρχουν διάφορες έμμεσες προβλέψεις και αναφορές που αφορούν τον κλάδο του κάμπινγκ και της τουριστικής κατασκήνωσης. Ως κυριότερο στοιχείο προκύπτει ότι οι «οργανωμένες τουριστικές κατασκηνώσεις (camping)» αναγνωρίζονται επίσημα ως «κύρια ξενοδοχειακά καταλύματα» στο πλαίσιο του σχεδιασμού τουριστικών υποδομών. Η πρόβλεψη αυτή δείχνει να εντάσσει τη συγκεκριμένη μορφή στη βαριά τουριστική βιομηχανία. Επίσης, το ΕΧΠ Τουρισμού σε αρκετά σημεία του υποστηρίζει την ανάπτυξη «ειδικών και εναλλακτικών μορφών τουρισμού», ειδικά σε νησιά και περιφέρειες που δέχονται περιβαλλοντικές πιέσεις. Αυτό εμφανίζεται κρίσιμο για τον τουρισμό στα κάμπινγκ καθώς εντάσσεται στη λογική του πιο ήπιου και αποκεντρωμένου τουριστικού μοντέλου που επιδιώκει το νέο σχέδιο, χωρίς ωστόσο ρητές προβλέψεις για τον ακριβή ρόλο του κατασκηνωτικού τουρισμού.
Παρ’ όλα αυτά, μιλώντας στην «Εφ.Συν.», ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος, πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Ιδιοκτητών Κάμπινγκ, δηλώνει συγκρατημένα αισιόδοξος για την πορεία του κλάδου, ακόμα και τη φετινή σεζόν, με απρόβλεπτο παράγοντα τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. «Ο τουρισμός αρρωσταίνει, δεν πεθαίνει», είναι ένα πρώτο σχόλιό του.
Τον ρωτήσαμε για το νομικό πλαίσιο που άλλαξε πέρυσι από το υπουργείο Τουρισμού και με τον νέο ΚΟΚ, που προκάλεσε αρκετά προβλήματα στους ιδιοκτήτες ρυμουλκούμενων και αυτοκινούμενων τροχόσπιτων, όπως και παράπονα από επιχειρήσεις κάμπινγκ που έχασαν επισκέπτες οι οποίοι επέλεξαν να μην έρθουν στην Ελλάδα. «Ο νόμος απαγορεύει το ελεύθερο κάμπινγκ και αρκετοί προτιμούσαν να μείνουν έξω από τα οργανωμένα κάμπινγκ. Ο νόμος εφαρμόστηκε και άρχισε γκρίνια. Αρκετοί κινδυνολογούν ότι δεν θα έχουμε δουλειά, κυρίως από επιχειρήσεις κοντά σε χώρους ή πρώην χώρους ελεύθερου κάμπινγκ. Ο κλάδος του κάμπινγκ στην Ελλάδα δεν έχει ουσιαστικό πρόβλημα. Οι χώροι των κάμπινγκ είναι κύρια καταλύματα, όχι βοηθητικά. Οταν είναι καλή μια σεζόν, είναι καλή για όλους. Είναι μια αλυσίδα», λέει.
Σχετικά, τέλος, με το θέμα των υποδομών, ο κ. Παπαδόπουλος δεν βλέπει ιδιαίτερα προβλήματα στις οργανωμένες μονάδες, λέγοντας ότι πραγματοποιούνται από τον ΕΟΤ έλεγχοι, που πρέπει να αυξηθούν σε μονάδες που δεν πληρούν τις προϋποθέσεις, και καταλογίζονται πρόστιμα.
Το «αυτογκόλ» με τα αυτοκινούμενα τροχόσπιτα
Εντονη συζήτηση και αντιδράσεις προκάλεσε πέρυσι ο ν. 5170/2025 του υπουργείου Τουρισμού και ο νέος ΚΟΚ που ουσιαστικά δεν επέτρεπαν καμία στάθμευση στα αυτοκινούμενα τροχόσπιτα εκτός οργανωμένων χώρων κάμπινγκ. Αυτό προκάλεσε έντονες αντιδράσεις της Ελληνικής Λέσχης Αυτοκινούμενων Τροχόσπιτων (ΕΛΑΤ) και αντίστοιχων διεθνών οργανώσεων, με αποτέλεσμα τον Φεβρουάριο του 2026 το αρχηγείο της ΕΛ.ΑΣ. να αποστείλει σε όλα τα αστυνομικά τμήματα της χώρας διευκρινιστική εγκύκλιο σύμφωνα με την οποία η στάθμευση χωρίς εγκαταστάσεις επιτρέπεται σε όλα τα αυτοκινούμενα μεγέθους έως 7,5 μέτρων σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΚΟΚ. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι τα αυτοκινούμενα τροχόσπιτα μπορούν πλέον να σταθμεύουν σε όλες τις περιοχές της χώρας, όπως κι ένα Ι.Χ. αυτοκίνητο, αρκεί οι ιδιοκτήτες τους να μη στήνουν μόνιμες εγκαταστάσεις, όπως τραπεζοκαθίσματα, ψησταριές κ.ά.
Οπως μας εξηγεί η πρόεδρος της ΕΛΑΤ, Στεφανία Παπαδάκη, «το αυτοκινούμενο έχει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις ενός Ι.Χ. και υψηλά τέλη κυκλοφορίας. Περνάμε ΚΤΕΟ, πληρώνουμε διπλές ασφάλειες, πληρώνουμε φόρο πολυτελείας και περνάμε κάθε χρόνο για κάρτα καυσαερίων». Οι ιδιοκτήτες των αυτοκινούμενων συνεχίζουν πάντως να αντιμετωπίζουν προβλήματα με αστυνομικούς της ΕΛ.ΑΣ. και τις κατά τόπους δημοτικές αστυνομίες που συνεχίζουν να καταλογίζουν πρόστιμα λόγω άγνοιας νόμου, κατά την κ. Παπαδάκη, γι’ αυτό τα μέλη της ΕΛΑΤ και ξένοι επισκέπτες με αυτοκινούμενα έχουν εφοδιαστεί με το νομικό πλαίσιο και την ερμηνευτική εγκύκλιο, μεταφρασμένα μάλιστα σε 5 γλώσσες. «Είδαμε πέρυσι σε παραλίες να είναι σταθμευμένα αυτοκινούμενα και Ι.Χ. και είδαμε όμως να γράφουν κλήσεις στα αυτοκινούμενα, αλλά όχι στα Ι.Χ. Εάν συμβεί και φέτος αυτό, θα κάνουμε μήνυση στις αστυνομικές αρχές που καταλογίζουν τις παραβάσεις, για αντισυνταγματικότητα», λέει η κ. Παπαδάκη.
Στην Ελλάδα κινούνται περίπου 1.200 αυτοκινούμενα με ελληνικές πινακίδες και το 2024 επισκέφθηκαν τη χώρα μας περίπου άλλα 50.000 από το εξωτερικό. «Οπου πάμε στο εξωτερικό δεν έχουμε πρόβλημα. Μόνο στην Ελλάδα έχουμε πρόβλημα. Το αυτοκινούμενο είναι κόκκινο πανί. Δεν βγάζουμε χρήματα από τα αυτοκινούμενα, το χόμπι μας κάνουμε», καταλήγει η κ. Παπαδάκη, επισημαίνοντας ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν ακόμα οργανωμένα camper stops και μόνο το τελευταίο διάστημα έχουν ξεκινήσει να δημιουργούνται ορισμένα με τη μορφή πάρκινγκ μεγάλων οχημάτων.
Παράλληλα, περιγράφει πρακτικές δήμων όπως της Γλυφάδας στην Αττική και της Πύλου-Νέστορος τις οποίες χαρακτηρίζει παράνομες καθώς στον ΚΟΚ δεν προβλέπονται σήματα που να απαγορεύουν τη στάθμευση των αυτοκινούμενων. Δεν είναι πάντως όλες οι τοπικές αρχές εχθρικές προς τα αυτοκινούμενα, καθώς η περιφέρεια Κρήτης συμμετείχε σε έκθεση στη Γερμανία, καλώντας τους ταξιδιώτες να φτάσουν στη μεγαλόνησο, ενώ στα τέλη Απριλίου και τις αρχές Μαΐου, ο Δήμος Παιονίας στην Κεντρική Μακεδονία υποδέχθηκε την Ελληνική Λέσχη Αυτοκινούμενων Τροχόσπιτων στο πλαίσιο της εκδρομής που διοργανώθηκε με αφορμή την Πρωτομαγιά, κάτι που σύντομα θα πράξει και άλλος δήμος της Πελοποννήσου.
(ΛΥΔΙΑ ΣΙΩΡΗ/EUROKINISSI)
Διαφορετική νοοτροπία στην υπόλοιπη Ευρώπη
ΑΥΣΤΡΙΑ: O κατασκηνωτικός τουρισμός θεωρείται πλέον στην Αυστρία ως στρατηγική τουριστική επιλογή, έχοντας μια περισσότερο θετική εικόνα από ό,τι στο παρελθόν. Η κατασκήνωση απευθύνεται σε ένα ευρύ κοινό, από λάτρεις της υπαίθρου και δραστήριους ταξιδιώτες έως εκείνους που κάνουν «glamping» και ξοδεύουν σημαντικά ποσά σε αυτό το είδος καταλύματος. Η εθνική «Στρατηγική Κατασκήνωσης – Αυστρία 2030» στοχεύει στη μετατόπιση της κατασκήνωσης από το οικονομικό (budget) στο ποιοτικό κομμάτι, με έμφαση στην εγγύτητα με τη φύση όλο τον χρόνο, ιδίως για χειμερινή κατασκήνωση. Στόχος είναι η αύξηση των διανυκτερεύσεων κατά περίπου 50% έως το 2030 με έτος αναφοράς το 2019. Η στρατηγική προωθεί έναν αυθεντικό «αυστριακό τρόπο ζωής» και μια φιλική προς το περιβάλλον κατασκήνωση. Τα βασικά μέτρα περιλαμβάνουν τη βελτίωση της ποιότητας των χώρων και της προσφοράς σε glamping και απλά καταλύματα.
ΙΣΠΑΝΙΑ: Ο τομέας του κάμπινγκ και του αυτοκινούμενου τουρισμού έχει γνωρίσει μεγέθυνση κατά 26% σε αριθμό ταξιδιωτών σε σχέση με το 2019, όπως υποδεικνύουν τα δεδομένα του αρμόδιου υπουργείου Βιομηχανίας και Τουρισμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Γενικής Διεύθυνσης Κυκλοφορίας της Ισπανίας (DGT), η χρήση τροχόσπιτων έχει αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας σχεδόν σε τριπλασιασμό σε σχέση με το 2015, από τα 48.000 τροχόσπιτα σε 137.000 σήμερα. Στην Ισπανία, η ρύθμιση των τροχόσπιτων και των αυτοκινούμενων όσον αφορά τη στάθμευση και τις διανυκτερεύσεις δεν διέπεται από έναν ενιαίο «ειδικό εθνικό νόμο», αλλά από έναν συνδυασμό γενικών κανονισμών κυκλοφορίας και περιφερειακών κανονισμών. Πολλοί από τους περιορισμούς εξαρτώνται από τα επιμέρους τοπικά συμβούλια και, σε μικρότερο βαθμό, από τις αυτόνομες κοινότητες. Πρόκειται για ένα σύστημα με θετικό την ευελιξία που προσφέρει στις τοπικές αρχές και αρνητικό τη σύγχυση στους τουρίστες για το τι ακριβώς ισχύει σε κάθε περιοχή.
ΤΣΕΧΙΑ: Μετά την περίοδο του κορονοϊού υπάρχει μια νέα άνθηση στο κάμπινγκ και στη χρήση αυτοκινούμενων στην Τσεχία. Οι σελίδες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και οι αναζητήσεις για τροχόσπιτα και αυτοκινούμενα σημειώνουν τεράστια αύξηση, ακόμα και 200%, με περίπου 60.000 τροχόσπιτα και αυτοκινούμενα να καταγράφονται στη χώρα, σημειώνοντας αύξηση κάθε χρόνο. Πριν από τον κορονοϊό η συγκεκριμένη κοινότητα απαρτιζόταν κυρίως από ανώτερες οικονομικά τάξεις, αλλά πλέον δείχνουν ενδιαφέρον τα μεσαία προς κατώτερα στρώματα, οι φυσιολάτρες και οι ερασιτέχνες ψαράδες.
Διαβάστε όλες τις έρευνες του προγράμματος Pulse ΕΔΩ.
*Tο άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE 2, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν οι Sasha Aumüller (Der Standard – Αυστρία), Ana Somavilla (El Confidential – Ισπανία) και Petr Jedlička (Denik Referendum – Τσεχία).
Διαβάστε περισσότερα