Η έκδοση ελληνικής και κυπριακής NAVTEX, η τουρκική αντι-NAVTEX, η ανακοίνωση του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, η απάντηση της Αθήνας και το σκηνικό έντασης στο πεδίο διαμορφώνουν το εκρηκτικό πλαίσιο γύρω από τις νέες έρευνες για το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας-Κύπρου, την ώρα που το γαλλικό πλοίο Abeille Marengo προετοιμάζεται να αναλάβει εκ νέου δράση. Οι τελευταίες πληροφορίες πάντως αναφέρουν ότι το ερευνητικό αναμένεται να αποπλεύσει τη Δευτέρα και ότι εκτός από τις επιχειρησιακές δυσχέρειες υπάρχει και ένα έντονο διπλωματικό παρασκήνιο που είναι σε πλήρη εξέλιξη.
Η Αθήνα διαμηνύει ότι οι έρευνες θα πραγματοποιηθούν κανονικά, ενώ η Άγκυρα επιμένει ότι απαιτείται προηγούμενη άδεια ή συνεννόηση με τις τουρκικές αρχές για δραστηριότητες σε θαλάσσιες περιοχές που η ίδια θεωρεί ότι εμπίπτουν στην υφαλοκρηπίδα της. Πίσω από τη δημόσια αντιπαράθεση, ωστόσο, βρίσκεται σε εξέλιξη μια προσπάθεια διπλωματικής διαχείρισης της κρίσης, με το Παρίσι να καλείται να διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή.
Η μάχη των NAVTEX και η τουρκική αντίδραση
Την Παρασκευή εκδόθηκε η ελληνική NAVTEX 1411/26 από τον Σταθμό Ηρακλείου της Υδρογραφικής Υπηρεσίας του Πολεμικού Ναυτικού, η οποία περιγράφει τη διαδρομή του γαλλικού ερευνητικού πλοίου από την Κρήτη προς την περιοχή των ερευνών.
Ακολούθησε η κυπριακή NAVTEX 345/26, ενώ ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Κύπριο ομόλογό του Κωνσταντίνο Κόμπο, στο πλαίσιο του συντονισμού Αθήνας και Λευκωσίας.
Η Άγκυρα απάντησε με την αντι-NAVTEX 1105/26, υποστηρίζοντας ότι τμήμα της περιοχής βρίσκεται εντός της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή έχει δηλωθεί μονομερώς στον ΟΗΕ στις 18 Μαρτίου 2020. Παράλληλα, χαρακτήρισε μη εξουσιοδοτημένες τις ελληνικές και κυπριακές αναγγελίες και υποστήριξε ότι οι έρευνες δεν μπορούν να πραγματοποιηθούν χωρίς προηγούμενη άδεια της Τουρκίας.
Η ανακοίνωση της Άγκυρας και η απάντηση της Αθήνας
Η τουρκική διπλωματική αντίδραση κλιμακώθηκε με επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο έκανε λόγο για απόπειρα διεξαγωγής θαλάσσιων επιστημονικών ερευνών χωρίς άδεια, προειδοποιώντας ότι θα προστατεύσει τα δικαιώματά του.
Η απάντηση της Αθήνας ήταν σαφής. Διπλωματικές πηγές υπογράμμισαν ότι οι εργασίες του Abeille Marengo θα προχωρήσουν βάσει του επιχειρησιακού προγραμματισμού της εταιρείας, σε ελληνικά και κυπριακά χωρικά ύδατα και σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής υφαλοκρηπίδας. «Το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας είναι σαφές και δεν χωρεί διαφορετικών ερμηνειών», ανέφεραν χαρακτηριστικά.
Στην Αθήνα εκτιμούν ότι η μονομερής κατάθεση συντεταγμένων από την Τουρκία στον ΟΗΕ δεν δημιουργεί δικαιώματα ούτε συνιστά οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Το Abeille Marengo, η εξάμηνη αποστολή και το διπλωματικό παρασκήνιο
Την έξοδό του από το λιμάνι του Ηρακλείου Κρήτης προετοιμάζει το γαλλικό ερευνητικό πλοίο Abeille Marengo, πιθανότατα την ερχόμενη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, με στόχο την επανέναρξη των εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το πλοίο έχει ναυλωθεί από τη γαλλική εταιρεία Nexans, με προγραμματισμό για συνεχή έρευνα διάρκειας έξι μηνών στην περιοχή από την Κάρπαθο έως την Κύπρο. Πρόκειται για θαλάσσια ζώνη που καλύπτεται από τις σχεδόν ταυτόχρονες NAVTEX Αθήνας και Λευκωσίας.
Ωστόσο, η παραμονή του ερευνητικού στο λιμάνι του Ηρακλείου και η χρονική μετάθεση του απόπλου φαίνεται να συνδέονται όχι μόνο με τις επιχειρησιακές προετοιμασίες, αλλά και με τις διπλωματικές διεργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη μετά τη λεκτική κλιμάκωση μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η διαφωνία για τον τρόπο με τον οποίο θα ενημερωθεί η τουρκική πλευρά σχετικά με την έναρξη των ερευνών. Η ελληνική θέση είναι ότι θα μπορούσε να υπάρξει ενημέρωση της Άγκυρας μέσω ενός communiqué, δηλαδή μιας τυπικής γνωστοποίησης, χωρίς όμως αυτή να αποκτήσει σε καμία περίπτωση τη μορφή αιτήματος άδειας ή αναγνώρισης τουρκικών αρμοδιοτήτων στην περιοχή.
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία φέρεται να ζητά «έγγραφη γνωστοποίηση» για την έναρξη των ερευνών, επικαλούμενη την ανάγκη «συντονισμού». Αποφεύγει, τουλάχιστον σε δημόσιο επίπεδο, να διατυπώσει ευθέως απαίτηση έκδοσης άδειας, επιδιώκοντας ωστόσο να διασφαλίσει έναν ρόλο στη διαδικασία.
Μέχρι στιγμής δεν φαίνεται να έχει βρεθεί κοινά αποδεκτή φόρμουλα, γεγονός που εξηγεί την εκτίμηση ότι το Abeille Marengo θα παραμείνει στο Ηράκλειο έως τις πρώτες ώρες της Δευτέρας. Κρίσιμος αναμένεται να είναι ο ρόλος της γαλλικής πλευράς, καθώς η Nexans και το Παρίσι καλούνται να διαχειριστούν μια κατάσταση στην οποία η επιχειρησιακή δραστηριότητα έχει αποκτήσει σαφή γεωπολιτική διάσταση.
Ενδεικτική της κινητικότητας είναι και η συνάντηση που πραγματοποιήθηκε το απόγευμα της Πέμπτης μεταξύ του υφυπουργού Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Τουρκίας, Κεμάλ Μποζάι, και της πρέσβειρας της Γαλλίας στην Άγκυρα, Ιζαμπέλ Ντιμόν. Το ενδεχόμενο να συζητήθηκε το ζήτημα της ηλεκτρικής διασύνδεσης θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, δεδομένης της γαλλικής εμπλοκής στο έργο και της προσπάθειας αποφυγής περαιτέρω κλιμάκωσης.
Παράλληλα, οι καιρικές συνθήκες ενδέχεται να επηρεάσουν τον χρόνο απόπλου ή την ταχύτητα εξέλιξης των ερευνών, καθώς στην περιοχή προβλέπεται να επικρατήσουν ισχυροί άνεμοι.
Τουρκικά UAV πάνω από την περιοχή του καλωδίου
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η κινητικότητα στο πεδίο. Τουρκικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος με διακριτικό VATOZ17 πραγματοποιεί επαναλαμβανόμενες πτήσεις επιτήρησης νότια της Καρπάθου, στην περιοχή από την οποία προβλέπεται να περάσει το υποθαλάσσιο καλώδιο.
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, πρόκειται για UAV τύπου AKINCI ή ANKA, το οποίο φέρεται να απογειώθηκε από τη ναυτική βάση του Ντάλαμαν και να εκτελεί αποστολή επιτήρησης της θαλάσσιας περιοχής. Αναφέρεται, μάλιστα, ότι ενεργοποιεί και απενεργοποιεί κατά διαστήματα τον πομπό εντοπισμού του, με αποτέλεσμα να μην εμφανίζεται συνεχώς στα συστήματα παρακολούθησης πτήσεων.
Η επανεκκίνηση των ερευνών μετατρέπεται έτσι σε δοκιμασία όχι μόνο για την Αθήνα και την Άγκυρα, αλλά και για το Παρίσι. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πότε θα ξεκινήσει η ερευνητική αποστολή, αλλά με ποιους όρους θα εξελιχθεί και εάν η Τουρκία θα επιχειρήσει να επιβάλει στην πράξη τη δική της αντίληψη περί αρμοδιοτήτων και δικαιοδοσίας στην περιοχή.
Το επόμενο επεισόδιο θα παιχτεί στη θάλασσα, όταν το Abeille Marengo κινηθεί προς την περιοχή των προγραμματισμένων ερευνών. Εκεί θα φανεί εάν η διπλωματική κινητικότητα θα αποτρέψει μια νέα εστία έντασης ή εάν η επανεκκίνηση του έργου θα συνοδευτεί από νέα δοκιμασία στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.