Ο συγγραφέας συνδυάζει το ερευνητικό ρεπορτάζ με την προσωπική μνήμη και την αυτοβιογραφική αφήγηση, συνθέτοντας ένα χρονικό της μεταπολεμικής και μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Ο επαγγελματικός απολογισμός του αποκτά ευρύτερη σημασία: μέσα από πρόσωπα, γεγονότα και πολύχρονες αναζητήσεις, φωτίζει τη λειτουργία των θεσμών, τις πολιτικές συγκρούσεις και τις παθογένειες της δημόσιας ζωής. Ετσι, η μεγάλη πολιτική ιστορία μετατρέπεται σε μωσαϊκό από μικρές ιστορίες ανθρώπων.
Ο τίτλος παραπέμπει στη γνώση του τόπου και της πολιτισμικής του ταυτότητας. Ο υπότιτλος, με αυτογνωσία και χιούμορ, αναδεικνύει τη δημοσιογραφική επιμονή: την επιστροφή στις πηγές, την τεκμηρίωση με έγγραφα, τη συνεχή παρακολούθηση υποθέσεων που έχουν απομακρυνθεί από την επικαιρότητα, ενώ η «εμμονή» γίνεται εργαλείο εργασίας και έκφραση προσωπικής δέσμευσης απέναντι στην αλήθεια.
Ιδιαίτερα εύστοχη είναι η εκκίνηση από την ενότητα «Γενεαλογία». Η δολοφονία του πατρικού παππού από την ΟΠΛΑ το 1944 και η σύνδεση του μητρικού κλάδου με την Αντίσταση στις Κυκλάδες αναδεικνύουν την αντιφατική πολυπλοκότητα του ελληνικού εικοστού αιώνα. Ο συγγραφέας αντιπαραβάλλει την οικογενειακή μνήμη με τα αρχεία της Ηλεκτρικής Εταιρείας, της ΔΕΗ και της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού και το προσωπικό βίωμα μετασχηματίζεται σε τεκμηριωμένη αναζήτηση, προσδίδοντας ιστορικό βάθος στην αφήγηση.
Η ενότητα «Θητεία» παρουσιάζει την πολιτική διαμόρφωση του δημοσιογράφου στον χώρο της ΚΝΕ. Η σύγκρουση του ρεπορτάζ του από τη Λιψία με την κομματική αντιμετώπιση της γερμανικής επανένωσης φωτίζει την ανεξαρτησία ως έμπρακτη στάση επαγγελματικής ζωής. Η προθυμία αναθεώρησης προηγούμενων πεποιθήσεων, όταν τα γεγονότα την επιβάλλουν, ενισχύει το ηθικό ενδιαφέρον του απολογισμού. Αντίστοιχα, η αναγνώριση σφαλμάτων στην έρευνα για τη Siemens συνδέει την αξιοπιστία με την αυτοκριτική και τη δυνατότητα διόρθωσης.
Από την Ελλάδα της δεκαετίας του 1980, το Χέρφιλντ και τη σύλληψη του Κοσκωτά, η αφήγηση περνά στη Γερμανία, στις μυστικές υπηρεσίες και στις διεθνείς διασυνδέσεις. Οι ενότητες για τα νησιά και τις υποθέσεις του κράτους αποκαλύπτουν οικονομικά συμφέροντα, πολεοδομικές παραβάσεις και διοικητικές στρεβλώσεις. Η ειρωνικά τιτλοφορημένη «Χρυσή δεκαετία 1997-2007» επανεξετάζει την ευημερία μέσα από τον παράνομο πλουτισμό και τις αδιαφανείς συναλλαγές. Ακολουθούν η χρεοκοπία, η πανδημία και ιστορίες ανθρώπων με περιορισμένη δημόσια επιδραστικότητα, διευρύνοντας τη γεωγραφία και τον κοινωνικό ορίζοντα του βιβλίου.
Σταθερός αξιακός άξονας είναι το δημόσιο συμφέρον. Δίπλα στην κατάχρηση εξουσίας αναδεικνύονται πρόσωπα που υπηρετούν την κοινωνία, όπως στην επιχείρηση απομάκρυνσης του ελληνικού πληθυσμού από την εμπόλεμη Αμπχαζία. Τα πορτρέτα των πηγών αποκαλύπτουν επίσης την ανθρώπινη διάσταση της έρευνας: την εμπιστοσύνη, την ακρόαση, τη διασταύρωση και την κατανόηση των κινήτρων του συνομιλητή. Ο αναγνώστης παρακολουθεί πώς η πληροφορία αποκτά αξιοπιστία και πώς προκύπτει το δημοσιογραφικό συμπέρασμα.
Η γραφή διαθέτει σαφήνεια, αφηγηματική οικονομία και παραστατικότητα. Οι «Σημειώσεις τεκμηρίωσης» στο παράρτημα στηρίζουν την αφήγηση και καθιστούν το έργο αφετηρία περαιτέρω μελέτης.
Σε μια εποχή προχειρότητας του δημόσιου λόγου, το βιβλίο διαθέτει ιδιαίτερη παιδευτική αξία, η οποία μεταξύ άλλων βρίσκεται και στην αποκάλυψη της ερευνητικής διαδικασίας. Οι συνομιλίες, οι μαρτυρίες και τα τεκμήρια δείχνουν ότι η γνώση απαιτεί χρόνο, κρίση και συστηματική εργασία.
Η προσωπικότητα του δημοσιογράφου, η παιδεία και η αντοχή του επηρεάζουν την ποιότητα της ενημέρωσης που προσφέρει, ενώ η αναγνώριση της αξίας της συνεργασίας υπογραμμίζει τη συλλογική διάσταση του επαγγέλματος. Η τεκμηριωμένη αφήγηση ενεργοποιεί τη σκέψη και επιτρέπει στον πολίτη να σχηματίσει τη δική του άποψη.
Η «Πατριδογνωσία» αναδεικνύει τις ουσιαστικές αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας: δημοσιότητα που υπηρετεί την κατανόηση, επικαιρότητα με ιστορικό βάθος, πειθώ στηριγμένη στην έρευνα και ελευθερία συνδεδεμένη με την ευθύνη. Η επιστροφή σε παλιές υποθέσεις ενισχύει τη συλλογική μνήμη και δημιουργεί ένα πεδίο συνάντησης διαφορετικών γενεών. Πρόκειται λοιπόν για ένα πολύτιμο βιβλίο γνώσης και αυτογνωσίας, που καλλιεργεί την κριτική εγρήγορση και συμβάλλει σε μια εις βάθος κατανόηση των εγχώριων στρεβλώσεων.
Επιμέλεια: Μισέλ Φάις
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr