Η Αριστερά στην Ελλάδα και στην Ευρώπη έχασε μία από τις σημαντικότερες και πιο επιδραστικές προσωπικότητές της. Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς, κοινωνιολόγος, πολιτικός επιστήμονας και εξέχουσα μορφή της ριζοσπαστικής Αριστεράς, δεν είναι πια μαζί μας.
Είχα την τύχη να είμαι φίλος του για πολλά χρόνια. Ως συνεργάτης του καλύτερού του φίλου, του Νίκου Πουλαντζά, στο Πανεπιστήμιο Paris-Vincennes, τον γνώρισα για πρώτη φορά στις αρχές της δεκαετίας του 1970. Ολοι θαύμαζαν το βιβλίο του για την ελληνική στρατιωτική δικτατορία -Η Ελληνική Τραγωδία (1969)- μια ισχυρή μαρξιστική κριτική ανάλυση του καθεστώτος των συνταγματαρχών. Μετά τον γάμο μου με την Ελληνίδα φεμινίστρια Ελένη Βαρίκα, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, τον συναντούσα συχνά στην Αθήνα. Οι δεσμοί μας έγιναν στενότεροι τη δεκαετία του 2000, όταν αποφάσισε να στηρίξει τον ΣΥΡΙΖΑ.
Η Ελένη κι εγώ συναντούσαμε συνήθως τον Κωνσταντίνο στο «Dolce», το αγαπημένο του καφενείο. Ανταλλάσσαμε απόψεις για την κατάσταση της ελληνικής και της γαλλικής Αριστεράς και μοιραζόμασταν αναμνήσεις από τον Νίκο Πουλαντζά. Ηταν ένας λαμπρός αναλυτής, νηφάλιος και χωρίς αυταπάτες· τα επιχειρήματά του ήταν διαποτισμένα με πολύ χιούμορ και ειρωνεία, παρέμενε όμως πάντοτε βαθιά προσηλωμένος στις ηθικές αξίες της Αριστεράς.
Μας χάριζε τα βιβλία του, τα οποία δυσκολευόμουν να διαβάσω επειδή τα ελληνικά μου είναι πολύ φτωχά· διάβασα όμως προσεκτικά και σχολίασα το βιβλίο του The Age of Anxiety, το οποίο είχε μεταφραστεί στα αγγλικά το 2018. Μου άρεσε ιδιαίτερα η ανελέητη κριτική του στους «ζηλωτές του αχαλίνωτου εκσυγχρονισμού, οι οποίοι έχουν φετιχοποιήσει το καινούργιο».
Στον θαυμαστό καινούργιο κόσμο του νεοφιλελευθερισμού, υποστήριζε ο Κωνσταντίνος, όλοι αναμένεται να κινούνται όλο και γρηγορότερα· το περισσότερο όμως που μπορούν να ελπίζουν, ακόμη κι αν τρέχουν αρκετά γρήγορα, είναι -όπως η Μαύρη Βασίλισσα του Lewis Carroll- να παραμένουν στην ίδια θέση. Πίστευε ότι ο νεοφιλελευθερισμός είχε μετατραπεί σε ένα είδος θεολογίας, οι προφήτες της οποίας «υπακούουν στους θεούς της ιδιωτικοποιημένης χρηματοοικονομικής ορθολογικότητας».
Η σύντροφός μου, Ελένη, ενδιαφερόταν πολύ για το επιχείρημά του σχετικά με τα δικαιώματα που απολαμβάνουν οι μειονοτικές ομάδες: τα δικαιώματα αυτά δεν παραχωρούνται ποτέ άνωθεν, αλλά κατακτώνται πάντοτε μέσα από μακροχρόνιους και επίπονους πολιτικούς και ιδεολογικούς αγώνες.
Ο Κωνσταντίνος Τσουκαλάς υπήρξε ο επιφανέστερος κοινωνικός επιστήμονας της Ελλάδας και ένας οξυδερκής αναλυτής της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Υπήρξε επίσης ένας γοητευτικός φίλος, γεμάτος ζωντάνια και χάρη, που κέρδιζε εύκολα την αγάπη των άλλων.
Τον χάσαμε, αλλά μας άφησε μια πολύτιμη πνευματική και πολιτική κληρονομιά.
*Ομότιμος διευθυντής ερευνών στο CNRS, Παρίσι
● Μετάφραση: Ντάνι Βέργου
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr