Ο Γιάννης Χουβαρδάς της προτείνει κάτι που ένιωθε μακριά από εκείνη και κάπως έτσι, μετά τον Θείο Βάνια και τις Τρεις Αδερφές, μπαίνει και πάλι στο σύμπαν του Τσέχωφ. Στον Ιβάνοφ μακριά από εποχές και γενιές, βλέπεις την ύπαρξη να αναπνέει, τις ψυχές να καθρεφτίζονται και η Μαρία Σκουλά μιλάει γι’ αυτό με συγκίνηση, από αυτές που βγαίνουν χωρίς να το περιμένεις, καθώς κάθε βράδυ αναρωτιέται «είναι καλύτερα να μην πιστεύεις ότι κάτι μπορεί να αλλάξει ή να πεις το κάνω κι ας έρθει ό,τι είναι να έρθει;».
Ως Ζιναίντα Σάβισνα κινείται από τη δυναμικότητα και τον έλεγχο στη βαθιά θλίψη και συνειδητοποιεί ότι «είμαστε πολλά πράγματα… δεν υπάρχει γιατί… υπάρχουν οι πράξεις και οι συνέπειές τους».
Μετρώντας πάνω από 30 χρόνια στο θέατρο μοιράζεται: «Το θέατρο είναι εκεί και στην πραγματικότητα αυτό είναι που με βοηθά να ξεφύγω από περιόδους δύσκολες», ενώ μέσα από τη φετινή θεατρική συνάντηση στον «Ιβάνοφ!», που θυμίζει κάτι από την εποχή του Θεάτρου Αμόρε, καταλήγει με νοσταλγία ότι ήταν μια ιδανική περίοδος για εκείνη: «Ένα θέατρο όπου ο καθένας ήταν ελεύθερος να ονειρευτεί ακόμη και το ανέφικτο και γιατί όχι, να το πετύχει».
Πες μου πώς ξεκίνησε για σένα ο «Ιβάνοφ!».
Με κάλεσε ο Γιάννης Χουβαρδάς. Στην αρχή ξαφνιάστηκα που μου πρότεινε κάτι τέτοιο γιατί μου είχε φανεί κάτι μακριά από μένα, όμως είχε δίκιο και χαίρομαι πολύ που τον εμπιστεύτηκα. Όσα σε ξενίζουν στην αρχή είναι και αυτά που τις περισσότερες φορές – επειδή είναι πιο μεγάλη η απόσταση που έχεις να διανύσεις – σου γυρίζουν πίσω μεγάλη χαρά γιατί δοκιμάζεις ποιότητες που δεν φανταζόσουν ότι τις έχεις.
Δεν έχει περισσότερο ενδιαφέρον όταν χρειάζεται να γίνει μια μεγαλύτερη μετατόπιση;
Ναι, αλλά «τρομάζεις» στην αρχή όταν κάτι σου είναι ανοίκειο. Έτσι κι αλλιώς στις πρόβες, είτε δοκιμάζεις κάτι καινούργιο είτε κάτι γνώριμο, τα πράγματα δεν πάνε ομαλά. Μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία και να φτάσουμε στη μέρα που η παράσταση θα ανοίξει στο κοινό, μου φαίνεται ότι δεν μπορώ να τα καταφέρω. Ίσως είναι μέρος της δικής μου λειτουργίας.
Σε αυτόν τον τρόπο λειτουργίας έχει βοηθήσει η εμπειρία σου;
Εμπειρία σημαίνει ότι έχω κάνει αυτόν τον κύκλο πάρα πολλές φορές. Αναγνωρίζεις πια τον εαυτό σου, τα μοτίβα του. Η πρόβα δεν είναι κάτι απλό, ο δρόμος είναι μακρύς τις περισσότερες φορές, σε τρώει, σε απασχολεί… Γιατί δεν μπορώ να πω αυτό; Γιατί δεν μπορώ να κάνω αυτή την κίνηση; Γιατί δεν μπορώ να περάσω από αυτή την φράση σε αυτή; Απλά πράγματα, πρακτικά, δε μιλώ για κάτι σύνθετο… Είναι ένα ταξίδι που δεν είναι όλα ομαλά μέσα του. Με τα χρόνια κατάλαβα ότι είναι μέρος της διαδικασίας μου και είναι καλό να το εμπιστευτώ. Παρόλα αυτά προχωράς χωρίς την βεβαιότητα ότι αυτό που δουλεύεις θα πετύχει.
Και τί σημαίνει για σένα ότι κάτι θα «πετύχει»;
Σημαίνει ότι έχω κατανοήσει την ιδέα που έχει για το έργο ο σκηνοθέτης και έχω μπορέσει να το μετατρέψω σε δράση στη σκηνή. Όταν έχω πλησιάσει κι εγώ τους στόχους που έχω βάλει. Μεγάλη ικανοποίηση όταν έστω και ένα μέρος όλων αυτών που έχεις δει μέσα στο πρόσωπο που ερμηνεύεις μπορέσουν να φανερωθούν στη σκηνή. Και φυσικά όλα αυτά πώς συναντιούνται με τα υπόλοιπα πρόσωπα στη σκηνή γιατί αυτός είναι και ο τελικός και σημαντικότερος στόχος. Το μετά, η συνάντηση με το κοινό είναι πια ζωή, εκεί δεν μπορείς να προγραμματίσεις τίποτα, απλώς προσπαθείς να είσαι.
©Karol Jarek
Μιλάμε για ένα βαθιά υπαρξιακό έργο, τον «Ιβάνοφ», στο οποίο ανεξάρτητα από την εποχή και τη γενιά δεν μπορείς να μην διακρίνεις έναν καθρέφτη της ψυχής μας επί σκηνής, όπως άλλωστε συμβαίνει με τα κλασικά, να είναι οριακά «καταδικασμένα» να ακουμπάνε σε κάθε εποχή. Πώς το επεξεργαστήκατε λοιπόν αυτό;
Έχω παίξει και παλαιότερα σε έργα του Τσέχωφ, στις «Τρεις αδερφές» και στον «Θείο Βάνια», και αυτό που μου έκανε εντύπωση είναι το πώς φανερώνει μέσα από τις λέξεις, τις συμπεριφορές και τις σκέψεις των χαρακτήρων, τις κινήσεις της ψυχής με τον πιο κοντινό στην πραγματικότητα τρόπο. Το πώς αλλάζουν γνώμη, πώς περνούν από το ένα συναίσθημα στο άλλο με μία απίστευτη ροή, πώς πάνε παρακάτω. Έτσι δεν είμαστε κι εμείς; Αυτές οι συνεχείς αλλαγές δίνουν μια αίσθηση αποσπασματικότητας. Η ψυχή όμως αποτελείται από κομμάτια πολλά και διαφορετικά και τις περισσότερες φορές αντικρουόμενα. Παλιά νόμιζα ότι η ροή ήταν ένα πράγμα ίδιο που διαπερνούσε τον χαρακτήρα από την αρχή μέχρι το τέλος. Όμως δεν είναι ακριβώς έτσι. Ροή θα μπορούσε να είναι αυτό: η συνεχής αλλαγή και ο Τσέχωφ το κατέγραψε αυτό τόσο συγκινητικά. Και αυτό είναι για πάντα.
Πώς γίνεται να είναι αυτό το έργο τόσο σύγχρονο; Αυτό που έχει ο Ιβάνοφ θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι κατάθλιψη, Από τότε μέχρι σήμερα, οι αλλαγές στον κόσμο είναι ασύλληπτες, οι εικόνες του κόσμου, η ταχύτητα σε όλα, ο τρόπος που δημιουργείται μια ανάμνηση, οι ψυχές όμως βαθιά βαθιά είναι ίδιες. Ο τρόπος που επικοινωνούμε είναι άλλος σήμερα, αλλά η ψυχή πώς μπορεί να αλλάξει; Η Σάσα, το νέο αυτό κορίτσι, αγαπά τον Ιβάνοφ, τον αγαπά από μικρή, δηλαδή σαν από πάντα, τον αγαπά για πάντα, μέχρι και στον τάφο θα πήγαινε μαζί του, έτσι λέει. Το πόσο σφοδρά θα αγαπήσεις, θα ερωτευθείς, θα επιθυμήσεις είναι το ίδιο. Το «για πάντα» είναι το ίδιο.
Στο έργο οι άνθρωποι λαχταρούν να φύγουν, να πάνε να συναντήσουν κάποιον άλλο για να ξεχαστούν. Αυτή η ανάγκη να ξεχαστείς. Ο Ιβάνοφ δεν μπορεί πια να ξεχαστεί. Οι υπόλοιποι βρίσκουν έναν τρόπο έστω προσωρινό. Άλλοι το ποτό, άλλοι τα χρήματα, άλλοι τον έρωτα, να αφοσιωθούν σε κάποιον. Αυτό δεν κάνουμε κι εμείς; Αφοσιωνόμαστε με μανία σε ένα πράγμα, στη δουλειά, ή στη φροντίδα ενός παιδιού, ή στη συσσώρευση αγαθών, γίνεται ο μοναδικός μας σκοπός, δεν έχει αλλάξει αυτό. Αν στο πάρουν όμως, είτε σήμερα είτε τότε, τί μένει; Στην αρχή δεν τον καταλάβαινα τον Ιβάνοφ. Όλα τα πρόσωπα του έργου πάνε προς αυτόν, όσο εκείνος θέλει να απομακρυνθεί όλο και περισσότερο δεν τον αφήνουν. Μέχρι που παίρνει την απόφαση να το σταματήσει όλο αυτό ξαφνικά και οριστικά.
©Karol Jarek
Φωνάζει το αδιέξοδο, το τέλμα στο οποίο βρίσκεται που και αυτό μας αφορά πολύ στο τώρα ανεξάρτητα από το αν το ορίζουμε ως κατάθλιψη.
Ναι, φυσικά το να πούμε «έχει κατάθλιψη» δεν αρκεί. Αν θελήσουμε να κατονομάσουμε αυτό που έχει είναι σα να θέλουμε να το τακτοποιήσουμε. Του δίνουμε κάποια χαρακτηριστικά και παύουμε την αναζήτηση. Δεν θα ήθελα να συμβεί αυτό ούτε σε έναν άνθρωπο ούτε σε ένα «φανταστικό» πρόσωπο, όπως ο Ιβάνοφ. Μιλάει για πράγματα που δεν θέλουμε να ακούσουμε. Ακόμη και οι άνθρωποι που είναι μαζί του, και που νοιάζονται για αυτόν, αδυνατούν να συλλάβουν ολόκληρο αυτό που λέει και που και αυτός την ίδια στιγμή προσπαθεί να βάλει σε λέξεις. Και πάλι και οι λέξεις δε του φτάνουν. Κανείς δεν μπορεί, ούτε αυτός να το πει ούτε οι άλλοι να το ακούσουν. Αν σταματούσαν τα πάντα και καθόμασταν να ακούσουμε αυτό που συμβαίνει γύρω και έξω από εμάς, δεν ξέρω πώς θα συνεχίζαμε μετά… Θα συνεχίζαμε σίγουρα, αλλά πώς; Αυτό είναι σημαντικό, η στιγμή που όλα σταματούν, διακόπτονται στην παράσταση. Μέχρι τότε παίζουμε, πάμε πάνω κάτω, χορεύουμε, τραγουδάμε, μαλώνουμε, ερωτευόμαστε, περιφρονούμε… Και ξαφνικά ένας από εμάς αποφασίζει να το εγκαταλείψει όλο αυτό, επειδή δεν μπορεί να βρει κάτι που θα τον ανακουφίσει, και ξαφνικά τότε μόνο συνειδητοποιούμε ότι ήταν σοβαρά τα πράγματα. Γιατί είναι σοβαρό όταν κάποιος, για οποιονδήποτε λόγο, αποφασίσει να αφήσει τη ζωή. Και πάντα μοιάζει από το πουθενά, δεν είναι από το πουθενά, αλλά μοιάζει.
©Karol Jarek
Όταν ξεκίνησες να μελετάς αυτή την ηρωίδα, την Ζιναίντα Σάβισνα, ποιο ήταν το πιο ακατανόητο κομμάτι για σένα;
Η Ζιναίντα Σάβισνα φανερώνεται παρακολουθώντας την μέσα από δύο διαφορετικές συνθήκες: όταν είναι μπροστά σε άλλους όπου επιθυμεί να είναι δυνατή, δεν υπάρχει τίποτα πάνω από αυτήν, ότι ελέγχει τα πάντα, ότι όλα είναι καλά και όταν είναι μόνη όπου τότε κυλάει, βυθίζεται στη θλίψη, σε μια βαθιά λύπη. Η προσπάθεια στην αρχή πρώτα από όλα να τα δω καθαρά και να τα ενώσω με δυσκόλεψε. Κάποια στιγμή, μέσα από τη συνεργασία με τον Γιάννη και από όσα ζητούσε στην πρόβα, κατάλαβα ότι εκείνο που έπρεπε να δοκιμάσω ήταν να τα αφήσω να υπάρχουν το καθένα στη στιγμή του, και θα ενωθούν μόνα τους. Έτσι δεν είμαστε κι εμείς; Είμαστε πολλά πράγματα. Δεν χρειάζεται κάποιες φορές να δικαιολογήσουμε τα πρόσωπα, δεν υπάρχει γιατί, υπάρχουν οι πράξεις τους και οι συνέπειές τους.
Από όλα τα πρόσωπα που βλέπουμε στον «Ιβάνοφ», ποιο βρίσκεται στην πιο θλιβερή κατάσταση για σένα;
Όλα τα πρόσωπα δυσκολεύονται. Κάνουν ό,τι μπορούν αλλά έρχεται κάποια στιγμή που δεν μπορούν να προχωρήσουν παρακάτω και ακινητοποιούνται. Μένουν και βλέπουν τη ζωή να περνά μπροστά από τα μάτια τους χωρίς να αντιδρούν. Η Σάσα, το πιο καθαρό πρόσωπο, νέα, γεμάτη ορμή, πιστεύει στον έρωτα και τη δύναμή του. Μπαίνει στον κόσμο του Ιβάνοφ χωρίς αντίσταση. Τον παρακαλάει να φύγουν από εκεί μαζί, επιθυμεί να σωθεί κι αυτή, γιατί ξέρει, φοβάται, ότι παρόλο που δεν μοιάζει με τους υπόλοιπους αν μείνει εκεί έτσι θα γίνει. Επιθυμεί να σωθεί μέσα από τη σωτηρία του άντρα που αγαπά, του Ιβάνοφ. Και πεθαίνει ο αγαπημένος μέσα στα χέρια της. Είναι τρομακτικό το πώς αυτό το κορίτσι «φορτώνεται» και έναν θάνατο. Κανείς δεν την προστάτευσε. Όλοι οι άλλοι έχουν βρει έναν τρόπο να συνεχίσουν να ζουν, έχουν πάρει αποφάσεις εδώ και καιρό, έχουν μάθει να πηγαίνουν παρακάτω- η Σάσα πώς θα το κάνει, όταν στην πιο τρυφερή στιγμή της χάνει τα πάντα. Να πιστέψει πού ξανά; Και αναρωτιέμαι κάθε βράδυ στην παράσταση είναι καλύτερα να μην πιστεύεις ότι κάτι μπορεί να αλλάξει ή να πεις το κάνω κι ας έρθει ό,τι είναι να έρθει. Μπορεί να είναι ένας έρωτας, όπως το παράδειγμα της Σάσας, να βοηθήσεις κάποιον που έχει ανάγκη, να σώσεις κάτι από όσα όμορφα χάνονται ή να κάτσεις σπίτι σου γιατί έξω είναι τρομακτικά…
©Karol Jarek
Με το Γιάννη Χουβαρδά έχετε συνεργαστεί πολλές φορές και στο παρελθόν. Ποια στοιχεία θεωρείς σημαντικά στον τρόπο που δουλεύει;
Όλα, όλα είναι σημαντικά. Γνωρίζει τί θέλει και πώς πρέπει να γίνουν όλα ώστε να ζωντανέψουν τα πρόσωπα και ο κόσμος του έργου. Ήταν τόσο καθαρό αυτό που είχε φανταστεί ήδη από τη διασκευή του έργου που πήραμε στα χέρια μας πριν ξεκινήσουμε τις πρόβες. ‘Ολος ο κόσμος της παράστασης, καθαρός, γοητευτικός και πολύπλοκος, ήταν εκεί, μέσα στις λέξεις. Δεν έμενε παρά να ζωντανέψει μέσα από την πράξη. Σε κάθε ερώτηση ή απορία η λύση που μας δίνει είναι πρακτική, μέσα από τη δράση. Γνωρίζουμε κάθε στιγμή τί κάνουμε, όλα είναι χορογραφημένα μουσικά, θα έλεγα, και μέσα από αυτήν την ακρίβεια, που είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητούμενα, είμαστε ελεύθεροι να αφεθούμε στη ροή. Τα υπόλοιπα δεν ξέρω πώς να τα βάλω σε λέξεις. Πώς μπορείς να μεταφέρεις τον τρόπο που δουλεύει κάποιος, δεν ξέρω πώς να μιλήσω γι’αυτό, ειδικά όταν μιλάμε για διεργασίες όπως οι πρόβες και οι παραστάσεις, που σημαντικό ρόλο παίζουν και άλλα όπως η διαίσθηση και η φαντασία που δύσκολα μπαίνουν σε λέξεις και που όταν μπουν χάνονται. Έτσι τους επιτρέπουμε να υπάρχουν εκεί όπου οι λέξεις δεν χρειάζονται. Με τον Γιάννη έχουμε δουλέψει πολλές φορές στο παρελθόν. Κάθε φορά είναι διαφορετικά και πάντα, κάθε φορά που δουλεύουμε μαζί, αλλά και όποτε βλέπω τις παραστάσεις του, κάτι καινούργιο φανερώνεται που με ξαφνιάζει και με συγκινεί βαθιά.
Μέσα στα χρόνια έχουν αλλάξει οι όροι-συνθήκες με τους/ις οποίες/ους επιθυμείς να δουλεύεις;
Δεν θα έλεγα ότι έχουν αλλάξει. Έχουν γίνει ξεκάθαροι. Πάντα με βοηθάει όταν υπάρχει συνέπεια, μαλακότητα στη συνύπαρξη, χωρίς εντάσεις, που στην πραγματικότητα μας απομακρύνουν από τον στόχο μας που είναι η παράσταση. Γίνεσαι πιο δημιουργικός όταν έχει κερδηθεί η εμπιστοσύνη, όταν νιώθεις ασφαλείς να αφεθείς και να κάνεις λάθη. Θα πει κάποιος ότι αυτό χρειάζεται χρόνο, ναι, αλλά όχι και τόσο πολύ. Έχει να κάνει πάντα με το πώς μπαίνεις σε μια δουλειά. Η περιέργεια και ο ενθουσιασμός για αυτό που αναζητάμε είναι ένας καλός οδηγός. Παλιότερα, όταν ήμουν νέα στη δουλειά, ακολουθούσα αυτό που συνέβαινε, τώρα ξέρω ότι μπορώ κι εγώ, με τον τρόπο που υπάρχω εκεί, να το επηρεάσω.
Έχεις χάσει ποτέ τον ενθουσιασμό σου για αυτή τη δουλειά;
Ναι, κάποιες φορές όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν περίοδοι, ευτυχώς όχι μεγάλες που αναρωτήθηκα αν θέλω να συνεχίσω να κάνω θέατρο. Πάντα συνδεόταν όμως με κούραση, με στιγμές που θεωρούσα ότι έκανα πολύ κόπο και που δεν έπαιρνα πίσω όσα χρειαζόμουν, που απογοητευόμουν και αμφέβαλλα. Αυτά όμως δεν έχουν να κάνουν με το θέατρο, περισσότερο προσωπικοί λόγοι γεννούσαν αυτές τις σκέψεις. Το θέατρο είναι εκεί και στην πραγματικότητα αυτό είναι που με βοηθά να ξεφύγω από περιόδους δύσκολες, που αισθάνομαι ότι δεν ξέρω πώς να προχωρήσω. Ο ενθουσιασμός επιστρέφει και πια δεν κουράζεσαι.
©Elina Giounanli
Στον «Ιβάνοφ!» υπάρχει λοιπόν μια μικρή συνάντηση με ανθρώπους που περάσατε από το Θέατρο Αμόρε. Για σένα εκείνη η εποχή ήταν όντως μια εποχή ποτισμένη με την ουσιαστική έννοια της συλλογικότητας και της καλλιτεχνικής ελευθερίας – απαλλαγμένη από την αγωνία της εμπορικής επιτυχίας;
Έτσι ήταν όπως το περιγράφεις. Ήταν μια ιδανική περίοδος για μένα. Ένας χώρος δοκιμής και αναζήτησης καινούργιων τρόπων προσέγγισης, έργων τολμηρών που άνοιξαν δρόμους και που καθόρισαν το τοπίο όπως διαμορφώθηκε τα επόμενα χρόνια. Και φυσικά οι άνθρωποι και οι συναντήσεις μαζί τους. Ο Γιάννης Χουβαρδάς δημιούργησε έναν χώρο ζωντανό που συνεχώς άλλαζε ακολουθώντας όσα συνέβαιναν στον κόσμο αλλά ταυτόχρονα προστατευμένο ώστε να συνεχίζει να λειτουργεί χωρίς τίποτα να στέκεται εμπόδιο. Ένα θέατρο όπου ο καθένας ήταν ελεύθερος να ονειρευτεί ακόμη και το ανέφικτο και γιατί όχι, να το πετύχει.
Σου λείπει τώρα;
Ναι, νοσταλγώ εκείνη την περίοδο. Αλλά όταν συναντώ και δουλεύω ξανά με ανθρώπους που έχουμε μοιραστεί αυτή την εμπειρία, όπως τώρα στον «Ιβάνοφ», η καινούργια αυτή συνάντηση έχει κάτι από εκείνη την αίσθηση της ξεγνοιασιάς. Και προχωράμε βέβαια πιο πέρα γιατί δεν είμαστε οι ίδιοι που ήμασταν τότε, αλλά κάτι από αυτό συνεχίζει να υπάρχει. Θα μπορούσα να πω ότι είναι κάτι σαν υπενθύμιση. Αφού συνέβη κάποτε γιατί να μην ξανασυμβεί; Αυτό που με προσγειώνει είναι ότι όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω μας στον κόσμο δεν αφήνουν περιθώρια αισιοδοξίας. Προς το παρον όμως, συνεχίζουμε.
©Elina Giounanli
Όταν δεν μπαίνεις στον κόσμο του «Ιβάνοφ!», με τι άλλο καταπιάνεσαι αυτή την περίοδο;
Αυτό το διάστημα κάνουμε πρόβες, σύντομες πρόβες, για μια παράσταση που είχε ανέβει πριν από δύο χρόνια στο θέατρο «Θησείον» σε σκηνοθεσία Μαρίας Μαγκανάρη, όπου παίζουμε η Μαρία, η Αμαλία Καβάλη κι εγώ. Λέγεται «Ο άντρας μου» και είναι μια σκηνική εκδοχή διηγημάτων της Ρούμενα Μπουζάροφσκα. Θα παιχτεί για μία φορά την Παρασκευή 27 Μαρτίου στις 18.30 στον Φάρο. Πραγματοποιείται στο πλαίσιο του Φεστιβάλ WOW Athens, που παρουσιάζεται για τέταρτη συνεχή χρονιά από το Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος. Και νιώθω μεγάλη χαρά που συναντώ ξανά αυτές τις υπέροχες γυναίκες και συνεργάτιδες και που επιστρέφω σε ένα κείμενο και μια παράσταση που αγάπησα αλλά και που ήταν μια αφετηρία για πολλά καινούργια στη ζωή μου. Ανυπομονώ.
Info
«ΙΒΑΝΟΦ!» | Δημοτικό Θέατρο Πειραιά
The post Μαρία Σκουλά: «Ο τρόπος που επικοινωνούμε είναι άλλος σήμερα, αλλά η ψυχή πώς μπορεί να αλλάξει; Το πόσο σφοδρά θα αγαπήσεις είναι το ίδιο» appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα