Τα μελομακάρονα θεωρούνται σήμερα ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ελληνικά χριστουγεννιάτικα γλυκά. Τι θα ήταν τα Χριστούγεννα χωρίς αυτή την ευωδιά από κανέλα, πορτοκάλι και γαρίφαλο να απλώνεται σε όλο το σπιτικό; Κάθε χρόνο νοσταλγούμε αυτές τις υπέροχες μπουκιές.
Kάποτε αναρωτήθηκα γιατί να μη τα τρώμε όλο τον χρόνο, όπως όλα τα άλλα γλυκά. Μεγαλώνοντας όμως κατανόησα την αξία αυτής της προσμονής. Τα μελομακάρονα δεν είναι μόνο γεύση, είναι αναμνήσεις, στιγμές οικογενειακής ζεστασιάς. Κι ίσως γι’ αυτό να μην χρειάζεται να τα απολαμβάνουμε όλο τον χρόνο: ας νοσταλγούμε, ας ανυπομονούμε, ας αφήνουμε λίγη από τη μαγεία των Χριστουγέννων να έρχεται και να φεύγει.
Ωστόσο, η ιστορία τους δεν ξεκινά με τα Χριστούγεννα ούτε με τη σημερινή ζαχαροπλαστική. Οι ρίζες τους φτάνουν στην αρχαία ελληνική και τη βυζαντινή παράδοση, όπου το μέλι, το αλεύρι και το λάδι αποτέλεσαν για αιώνες υλικά ιερής χρήσης. Στην αρχαιότητα, το μέλι ήταν βασικό συστατικό γλυκισμάτων που προσφέρονταν σε γιορτές, συμπόσια και τελετουργικές περιστάσεις. Ο Ησίοδος το αναφέρει ως τροφή τιμητική (Έργα και Ημέραι), ενώ ο Αθήναιος στους Δειπνοσοφιστές περιγράφει γλυκά όπως τα μηλούντα και τους πλακούντες, δηλαδή πίτες και μπουκίτσες με μέλι και σουσάμι. Ο Πλούταρχος, στα Συμποσιακά Ζητήματα, σημειώνει ότι γλυκίσματα με μέλι προσφέρονταν μετά τα γεύματα ως μέρος της φιλοξενίας. Από αυτές τις αναφορές κατανοούμε ότι το μείγμα αλεύρι, λάδι και μέλι ανήκει σε μια διαχρονική ελληνική παράδοση, χωρίς όμως τον γνωστό χριστουγεννιάτικο χαρακτήρα που έχει σήμερα.
Το όνομα «μελομακάρονο» εντοπίζεται στα βυζαντινά χρόνια. Η λέξη μακαρόνιον ή μακάριον σήμαινε άρτο ή μικρό ψωμάκι που προσφερόταν σε μνημόσυνα. Το Ετυμολογικόν Μέγα αναφέρει τη ρίζα μάκαρ (ευτυχής, ευλογημένος), στοιχείο που εξηγεί γιατί τα «μακάριον» και «μακαρόνιον» είχαν έντονη τελετουργική χρήση. Τα γλυκίσματα αυτά παρασκευάζονταν σχεδόν πάντα με μέλι, στοιχείο που επιτρέπει να θεωρηθούν πρόγονοι της ονομασίας και της φιλοσοφίας των σημερινών μελομακάρονων.
Η πρώτη τεκμηριωμένη εμφάνιση του όρου «μελομακάρονο» καταγράφεται σε έντυπα του 19ου αιώνα, όπως τα Σαμιώτικα Χρονικά, όπου περιγράφεται ως γλύκισμα που παρασκευάζεται ειδικά την περίοδο των Χριστουγέννων. Η σημερινή σύνδεση των μελομακάρονων με τα Χριστούγεννα οφείλεται σε τρεις βασικούς λόγους. Πρώτον, είναι νηστίσιμο έδεσμα: παρασκευάζεται με λάδι και όχι με βούτυρο, δεν περιέχει αυγά και επομένως ήταν κατάλληλο για τη νηστεία των Χριστουγέννων. Δεύτερον, στη βυζαντινή κουζίνα υπήρχε η παράδοση των γλυκισμάτων με μέλι που προσφέρονταν μετά από μεγάλες νηστείες. Τρίτον, το μέλι από την αρχαιότητα έως σήμερα θεωρείται τροφή καλής τύχης. Στις παραδόσεις της Ηπείρου, της Κρήτης και των Κυκλάδων, το μέλι «φέρνει γλυκιά χρονιά», όπως σημειώνει ο Δημήτριος Λουκάτος στα Χριστουγεννιάτικα και Πρωτοχρονιάτικα.
Καθώς το έθιμο διαδίδεται, τα μελομακάρονα αποκτούν και τοπικές ιδιαιτερότητες. Στις Κυκλάδες, εμφανίζονται μικρά, αρωματισμένα με πορτοκάλι ή μανταρίνι, συχνά με αμύγδαλο, συνταγές που απαντούν ήδη σε λαογραφικές καταγραφές του 19ου αιώνα. Στην Ήπειρο τα μελομακάρονα είναι πιο σιροπιαστά, με βαθύτερο ψήσιμο και έντονα μπαχαρικά, σύμφωνα με μελέτες της ηπειρωτικής ζαχαροπλαστικής και του Λαογραφικού Αρχείου. Στην Κρήτη, όπου η χρήση ελαιολάδου και θυμαρίσιου μελιού είναι σταθερή, τα μελομακάρονα διατηρούν πιο τραγανή υφή και θεωρούνται συνέχεια παλαιότερων «μελοκουλουριών» που καταγράφονται σε εθνογραφικές πηγές των 19ου – 20ού αιώνα. Όμως παρά τις τοπικές διαφορές, ο συμβολισμός παραμένει κοινός: ένα γλυκό με μέλι και ξηρούς καρπούς που εύχεται αφθονία και καλή χρονιά.
Το μελομακάρονο, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένα χριστουγεννιάτικο γλυκό. Είναι μια πολιτισμική συνέχεια: από τα αρχαία γλυκίσματα με μέλι και τις βυζαντινές τελετουργίες, έως τα νησιώτικα «μακαρούνια» και τη σύγχρονη χριστουγεννιάτικη παράδοση των ελληνικών σπιτιών. Κάθε γλυκιά μπουκιά μεταφέρει μια ιστορία περίπου 2.500 ετών, όπου η ελληνική διατροφική μνήμη συναντά το σήμερα.
Αν θες και φέτος να κρατήσεις την μαγεία των Χριστουγέννων πρόσθεσε στο σιρόπι λίγες σταγόνες αιθέριο έλαιο πορτοκαλιού διαλυμένες πρώτα σε μέλι!
The post Μελομακάρονα: Το σύμβολο των Χριστουγέννων – Κάθε γλυκιά μπουκιά μια ιστορία περίπου 2.500 ετών appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα
Elculture.gr