Οι νεανικές κινητοποιήσεις που έχουν ξεσπάσει στη Γαλλία από τα τέλη Σεπτεμβρίου συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, αποκτώντας σταδιακά ευρύτερο κοινωνικό και πολιτικό χαρακτήρα. Αυτό που αρχικά εκφράστηκε ως αντίδραση μαθητών και φοιτητών για την κατάσταση στη δημόσια εκπαίδευση εξελίσσεται σε μια συνολικότερη αμφισβήτηση των οικονομικών και κοινωνικών συνθηκών, με τις επιπτώσεις να ξεπερνούν πλέον τα γαλλικά σύνορα.
Στους δρόμους δεν βρίσκονται πια μόνο νέοι που διαμαρτύρονται για την υποχρηματοδότηση των σχολείων και των πανεπιστημίων. Εργαζόμενοι από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα συμμετέχουν στις κινητοποιήσεις μέσω των συνδικάτων, ενώ ξανά δυναμική παρουσία κάνουν τα «Κίτρινα Γιλέκα». Στο επίκεντρο των διεκδικήσεων βρίσκονται πλέον οι χαμηλοί μισθοί, η ακρίβεια, η αδυναμία εξασφάλισης κατοικίας, η εργασιακή ανασφάλεια και η υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών.
Στις πρώτες ημέρες των διαδηλώσεων, ιδιαίτερα μετά τις μαζικές συγκεντρώσεις της 17ης Οκτωβρίου, η δημόσια συζήτηση επικεντρώθηκε κυρίως στις συγκρούσεις με τις αστυνομικές δυνάμεις, στις καταστροφές και στα επεισόδια που προκάλεσαν ομάδες νεαρών γνωστές ως «casseurs». Η αστυνομική αντιμετώπιση, με καταγγελίες για υπέρμετρη βία ακόμη και εις βάρος ανήλικων διαδηλωτών, βρέθηκε επίσης στο επίκεντρο της κριτικής.
Ωστόσο, όσο οι κινητοποιήσεις εξακολουθούν να συγκεντρώνουν πλήθος κόσμου, παρά τις απαγορεύσεις και την αυξημένη αστυνομική παρουσία, γίνεται όλο και πιο σαφές ότι τα επεισόδια δεν αποτελούν την ουσία της κοινωνικής αναταραχής. Το πραγματικό υπόβαθρο βρίσκεται στη συσσωρευμένη οικονομική πίεση που αντιμετωπίζουν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας, με τη νεότερη γενιά να αισθάνεται ότι οι προοπτικές της περιορίζονται διαρκώς.
Η κυβερνητική απάντηση κινείται κυρίως στη λογική της αστυνόμευσης, ενώ οι εξαγγελίες για την αντιμετώπιση των προβλημάτων χαρακτηρίζονται περιορισμένες σε σχέση με το μέγεθος των αιτημάτων. Οι υποσχέσεις για την πρόσληψη 3.000 αναπληρωτών εκπαιδευτικών και η παροχή δανείων για σχολικές ανακαινίσεις δεν φαίνεται να αγγίζουν τις βαθύτερες αιτίες της δυσαρέσκειας. Την ίδια στιγμή, η ακροδεξιά της Μαρίν Λεπέν επιχειρεί να αξιοποιήσει την αναταραχή, προβάλλοντας το αφήγημα της ασφάλειας, της αυστηρής τάξης και της προστασίας του ευρωπαϊκού τρόπου ζωής.
Το φαινόμενο, πάντως, δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Σε Ισπανία, Πορτογαλία, Ιταλία, Γερμανία, Σερβία και Αλβανία, νέοι άνθρωποι συμμετέχουν σε διαφορετικές μορφές διαμαρτυρίας, προσαρμοσμένες στις συνθήκες κάθε χώρας. Κοινό στοιχείο αποτελεί η αντίδραση μιας γενιάς που δεν αποδέχεται ως φυσιολογική προοπτική μια ζωή με λιγότερες δυνατότητες και χαμηλότερο βιοτικό επίπεδο από εκείνο των γονιών της.
Πίσω από αυτή τη δυσαρέσκεια βρίσκεται ένα σύνολο προβλημάτων που συνδέονται μεταξύ τους. Η τεχνητή νοημοσύνη, η οποία αρχικά παρουσιάστηκε ως μέσο περιορισμού της μονότονης και επαναλαμβανόμενης εργασίας, προκαλεί πλέον ανησυχίες για την κατάργηση θέσεων απασχόλησης, την αύξηση των ενεργειακών αναγκών και την κατανάλωση πολύτιμων υδάτινων πόρων. Παράλληλα, η επέκτασή της δημιουργεί αβεβαιότητα για τις επαγγελματικές προοπτικές των νέων, ιδιαίτερα όσων προσπαθούν να εισέλθουν για πρώτη φορά στην αγορά εργασίας.
Εξίσου πιεστικό είναι το ζήτημα της στέγασης. Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, τα ενοίκια έχουν φτάσει σε επίπεδα που καθιστούν εξαιρετικά δύσκολη την ανεξάρτητη διαβίωση των νέων. Πολλοί αναγκάζονται να παραμένουν στο πατρικό τους σπίτι, καθώς οι αποδοχές τους δεν επαρκούν για την κάλυψη του κόστους κατοικίας και των υπόλοιπων βασικών αναγκών. Την ίδια στιγμή, η ακρίβεια και οι νέες πιέσεις στις ενεργειακές τιμές περιορίζουν ακόμη περισσότερο την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών.
Τη σύνδεση αυτών των παραγόντων με τις νεανικές διαμαρτυρίες εξετάζει νέα ανάλυση της Oxford Economics, η οποία εστιάζει ιδιαίτερα στη Γαλλία. Ο οικονομολόγος Λόρενς Χάρπερ Σκοτ, με ειδίκευση στις ευρωπαϊκές πόλεις και περιφέρειες, επιχειρεί να εντοπίσει τις οικονομικές συνθήκες που ενισχύουν την κοινωνική δυσαρέσκεια. Η παρέμβασή του απευθύνεται τόσο στις αγορές όσο και στους φορείς χάραξης πολιτικής, επισημαίνοντας ότι οι κινητοποιήσεις ενδέχεται να αποτελούν προειδοποίηση για όσα ακολουθήσουν.
Ένας από τους βασικούς παράγοντες είναι η διαρκής υποχώρηση της αγοραστικής δύναμης. Παρότι οι αιτίες των κοινωνικών αντιδράσεων δεν είναι ίδιες σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες, η αύξηση του κόστους διαβίωσης, η δυσκολία πρόσβασης σε προσιτή κατοικία και η αβεβαιότητα για την απασχόληση συνθέτουν ένα κοινό περιβάλλον πίεσης. Στη Γαλλία, η κατάσταση επιβαρύνεται από τις οικονομικές δυσκολίες που έχουν συσσωρευτεί τα προηγούμενα χρόνια, επηρεάζοντας τόσο περιοχές που έχουν πληγεί από την αποβιομηχάνιση όσο και μεγάλα αστικά κέντρα με ισχυρότερη οικονομική δραστηριότητα, όπως η Λυών και η Τουλούζη.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποδίδεται στην εκτόξευση του κόστους κατοικίας. Το Παρίσι εμφανίζει τιμές περίπου 7% υψηλότερες από τον γαλλικό μέσο όρο, ενώ τα μέσα ενοίκια στην πρωτεύουσα είναι κατά 40% ακριβότερα σε σύγκριση με την υπόλοιπη χώρα. Η επιβάρυνση είναι εντονότερη για τους νεότερους εργαζόμενους, οι οποίοι συνήθως διαθέτουν χαμηλότερες αποδοχές και εξαρτώνται περισσότερο από την ενοικίαση κατοικίας. Σύμφωνα με την ανάλυση, αυτή η πραγματικότητα ενισχύει την απογοήτευση για την οικονομική κατάσταση, σε μια περίοδο κατά την οποία η Γαλλία προετοιμάζεται για σημαντικές εκλογικές αναμετρήσεις.
Στα προβλήματα προστίθεται και η ανεργία των νέων. Σε αρκετές γαλλικές περιφέρειες τα σχετικά ποσοστά ξεπερνούν τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ ιδιαίτερα δύσκολη είναι η κατάσταση για όσους βρίσκονται εκτός εργασίας, εκπαίδευσης ή επαγγελματικής κατάρτισης, τους λεγόμενους NEETs. Περιοχές όπως η Χάβρη και το Μετς εμφανίζουν ιδιαίτερα υψηλές επιδόσεις στους συγκεκριμένους δείκτες, με τα ποσοστά να φτάνουν ακόμη και στο διπλάσιο του εθνικού μέσου όρου.
Η εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης ενδέχεται να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο την κατάσταση, καθώς αρκετές εργασίες που αποτελούσαν μέχρι σήμερα το πρώτο βήμα για την επαγγελματική ένταξη των νέων περνούν σταδιακά σε αυτοματοποιημένα συστήματα. Έτσι, η δημιουργία ευκαιριών απασχόλησης για όσους εισέρχονται στην αγορά εργασίας μετατρέπεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις.
Η εικόνα αυτή παρουσιάζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με την ελληνική πραγματικότητα. Παρά τους θετικούς ρυθμούς ανάπτυξης της οικονομίας μετά από μια μακρά περίοδο ύφεσης, η βελτίωση των μακροοικονομικών δεικτών δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε καλύτερες συνθήκες ζωής για τους πολίτες και ιδιαίτερα για τους νέους. Στην Αθήνα, το κόστος ενοικίασης κατοικίας μπορεί να απορροφήσει ακόμη και ολόκληρο τον κατώτατο μισθό, αφήνοντας ελάχιστα περιθώρια για την κάλυψη των υπόλοιπων αναγκών.
Η νεανική ανεργία έχει υποχωρήσει, εξακολουθεί όμως να βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με τον συνολικό δείκτη. Παράλληλα, ελληνικές περιφέρειες αντιμετωπίζουν σοβαρά προβλήματα απασχόλησης και ένταξης των νέων στην εκπαίδευση και την εργασία. Τα Ιόνια Νησιά, η Δυτική και η Κεντρική Μακεδονία συγκαταλέγονται στις ευρωπαϊκές περιοχές με τις υψηλότερες επιδόσεις ανεργίας, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ανάλυση.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι οι κοινωνικές εστίες έντασης μπορεί να πολλαπλασιαστούν, καθώς οι παράγοντες που κινητοποιούν τους νέους στη Γαλλία συναντώνται και σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές κοινωνίες. Το θετικό σενάριο προβλέπει αποκλιμάκωση των ενεργειακών τιμών μέσα στο 2027, υποχώρηση του γενικού πληθωρισμού και σταδιακή ανάκαμψη των πραγματικών εισοδημάτων κατά την περίοδο 2028-2030.
Ωστόσο, η βελτίωση των οικονομικών δεικτών δεν αρκεί από μόνη της για να αντιμετωπίσει τις βαθύτερες κοινωνικές ανισότητες. Εάν τα προβλήματα της στέγασης, της εργασιακής ανασφάλειας, της χαμηλής αγοραστικής δύναμης και των περιορισμένων ευκαιριών για τη νέα γενιά παραμείνουν χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις, είναι πιθανό να καθορίσουν τις πολιτικές και οικονομικές εξελίξεις της επόμενης δεκαετίας. Η δυσαρέσκεια που σήμερα εκφράζεται στους δρόμους ενδέχεται να αποτελέσει ένα πολύ ευρύτερο ευρωπαϊκό πρόβλημα.
Διαβάστε περισσότερα
