Με αφορμή την κρίση της Θέουτα τον περασμένο Ιούλιο, η ελληνική κυβέρνηση θέλησε να πρωτοπορήσει, προτείνοντας ως λύση το μοντέλο περί αναστολής ασύλου που εισήγαγε για τη διαχείριση της κρίσης του Εβρου τον Μάρτιο του 2020 και για την αύξηση των εισόδων στην Κρήτη τον Ιούλιο του 2025, ταυτόχρονα με την υπουργοποίηση του Θ. Πλεύρη ως υπουργού Μετανάστευσης και Ασύλου. Το μοντέλο, όπως θα εξηγήσουμε παρακάτω, είναι εν μέρει αναποτελεσματικό και εν μέρει, τουλάχιστον όπως νομοθετικά προβλέφθηκε στην ελληνική περίπτωση, απλά παράνομο (αντίθετο δηλαδή σε διεθνείς συμβάσεις και στο Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ενωσης).
Αναποτελεσματικό, γιατί στη μεν περίπτωση του Εβρου οι είσοδοι τότε δεν μειώθηκαν από την εφαρμογή του μέτρου, αλλά από τις συνθήκες της πανδημίας, όσο και από τις μαζικές επαναπροωθήσεις στις οποίες προέβη η ελληνική κυβέρνηση, κατά παράβαση κάθε έννοιας δικαίου, με κίνδυνο ακόμη και απώλειες ανθρώπινων ζωών και περιστατικά που έφτασαν σε ακραίο όριο στο ναυάγιο της Πύλου τον Ιούνιο του 2023. Ως προς την περίπτωση του Ιουλίου 2025, οι πρόσφατες εικόνες εκατοντάδων εξαθλιωμένων προσφύγων στην Ιεράπετρα αρκούν. Θυμίζουμε επίσης ότι παρά την ήδη άνω του έτους κράτηση μεταναστών σε απαράδεκτες συνθήκες, όπως αυτές της Σιντικής, οι απελάσεις από τις τότε εισόδους είναι ελάχιστες. Το δόγμα «φυλακή ή επιστροφή» πλήττει μάλλον όσους βρίσκονταν ήδη στη χώρα, μετά την αντιμεταναστευτική νομοθεσία του προηγούμενου Σεπτεμβρίου 2025, όσο και τις πρόσφατες μαζικές ανακλήσεις καθεστώτων ασύλου σε Σύρους και Αφγανούς πολίτες, λόγω δήθεν βελτίωσης συνθηκών προστασίας στις χώρες τους.
Το μοντέλο είναι επίσης παράνομο γιατί η πρόβλεψη περί άμεσης επιστροφής των εισερχόμενων σε μια χώρα της Ε.Ε., ακόμη και σε κατάσταση κρίσης που μπορεί υπό προϋποθέσεις να δικαιολογεί αναστολή καταγραφής, ακόμη και εξέτασης αιτημάτων ασύλου, έρχεται σε αντίθεση με την τήρηση της αρχής μη επαναπροώθησης και υποχρέωσης παροχής προστασίας σε πρόσφυγες υπό την ευρεία έννοια του όρου, που προβλέπεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, τις Συμβάσεις του ΟΗΕ περί προστασίας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όσο και από τον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και το δευτερογενές δίκαιο της Ε.Ε. Τούτο κρίθηκε με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου όσο και των ελληνικών διοικητικών δικαστηρίων πέρσι, και παρ’ όλα αυτά προτείνεται ως μοντέλο διαχείρισης κρίσεων προς την Ε.Ε., παρότι μόλις τον Ιούνιο του 2026 τέθηκαν σε ισχύ πολλαπλές παρεκκλίσεις ως προς τη διαδικασία ασύλου σε καταστάσεις κρίσης, με το νεόκοπο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Ασυλο.
Ο μπαμπούλας της μετανάστευσης καλά κρατεί και ήδη η Ευρωπαϊκή Ενωση με τον υπό δημοσίευση νέο Κανονισμό Επιστροφών προβλέπει τη δημιουργία κόμβων επιστρoφής (return hubs) σε τρίτες χώρες, που θα δεχθούν στο έδαφός τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο. Το μοντέλο της ιταλο-αλβανικής συμφωνίας που ναυάγησε και η αποτυχία της πρότασης δημιουργίας κέντρων εξέτασης ασύλου στη Ρουάντα από την Αγγλία οδήγησαν στη σκέψη να δημιουργηθούν τέτοια κέντρα επιστροφής σε τρίτες χώρες, μόνο για όσους οριστικά απορρίπτονται οι αιτήσεις ασύλου τους. Τούτο, γιατί σε αντίθετη περίπτωση, υπήρχε υποχρέωση εφαρμογής του συνόλου των κανόνων του ενωσιακού δικαίου, με δυσανάλογο κόστος και μηδενική πρακτική αποτελεσματικότητα για τον σκοπό της αποτροπής.
«Ο μπαμπούλας της μετανάστευσης καλά κρατεί και ήδη η E.E. με τον νέο Κανονισμό Επιστροφών προβλέπει τη δημιουργία κόμβων επιστρoφής (return hubs) σε τρίτες χώρες, που θα δεχθούν στο έδαφός τους απορριφθέντες αιτούντες άσυλο»
Ηδη προωθείται η ιδέα, όχι δημιουργίας κέντρων όπου θα κρατούνται ή θα διαμένουν οι υπό επιστροφή τελούντες, αλλά για επιβολή υποχρέωσης στις τρίτες χώρες αποδοχής στο έδαφός τους των απορριπτομένων από τη διαδικασία ασύλου, με όρους που απομένει να διασαφηνιστούν από τις συμφωνίες τις οποίες διαπραγματεύεται πρωτοβουλία 5 κρατών, στην οποία πρωτοστατεί η Ελλάδα.
Δεν γνωρίζουμε τα ανταλλάγματα που προτείνονται σε χώρες όπως η Ρουάντα, η Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν, όπως έχει διαρρεύσει. Πάντως, για να δεχθεί μια χώρα στο έδαφός της πολίτες μιας άλλης χώρας, και μάλιστα σε αριθμούς μαζικούς, όπως είναι οι προθέσεις της πρωτοβουλίας των 5 κρατών, τα ανταλλάγματα θα είναι δυσανάλογα της αποτελεσματικότητας του μέτρου, εκτός κι αν αυτό αποσκοπεί σε επικοινωνιακούς λόγους και μόνο.
Υπάρχει ακόμη κάτι που θα οδηγήσει τη συγκεκριμένη ιδέα σε ναυάγιο. Οσες παρεκκλίσεις και εξαιρέσεις και αν προβλεφθούν, παραμένει πάντα στον πυρήνα του Δικαίου της Ε.Ε., όσο και του ΟΗΕ, όπως αυτό έχει διαμορφωθεί από την εμπειρία του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου και εδώ, η υποχρέωση σεβασμού της αρχής μη επαναπροώθησης, όσο και εξασφάλισης ελάχιστου επιπέδου συνθηκών διαβίωσης, σύμφωνα με τα πρότυπα της Ε.Ε. και όχι των χωρών υποδοχής.
Αν η ιδέα επίσης σας θυμίζει τις προτάσεις που έχουν κατά καιρούς ανεδαφικά ειπωθεί στο ελληνικό πλαίσιο για παραμονή-εξορία σε ξερονήσια, θα πρέπει όλοι και όλες να αναλογιστούμε πού μπορούν να οδηγήσουν τέτοιες πρωτοβουλίες.
*Πρόεδρος του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr