«Το ζωντανό, λαϊκό στοιχείο της παράστασης, σε συνδυασμό με τον παθιασμένο ποιητικό σχολιασμό ενός θέματος που άπτεται της επικαιρότητας –όπως οι προσφυγικές ροές–, αλλά ταυτόχρονα ανατρέχει στη γενεαλογία των ανθρώπινων παθών, ενεργοποίησαν μέσα μου την επιθυμία να επισκεφτώ σκηνοθετικά το έργο».
Η Νικολέττα Φιλόσογλου, σκηνοθέτις και πιστή συνεργάτις ώς το τέλος του σπουδαίου Βασίλη Παπαβασιλείου, μας εξηγεί τις αρετές του έργου «Το θαύμα» («Miracolo») του Τζουζέπε Μάσα που την ενέπνευσαν να το ανεβάσει επί σκηνής, δέκα χρόνια αφού το είδε πρώτη φορά να παίζεται. «Το ίδιο βράδυ ζήτησα από την καλλιτεχνική διευθύντρια του Θεάτρου Τέχνης, Μαριάννα Κάλμπαρη, να με συστήσει στον συγγραφέα και σκηνοθέτη», θυμάται. «Φέτος το καλοκαίρι, όταν προέκυψε η δυνατότητα συνεργασίας με το ΔΗΠΕΘΕ Βέροιας, επικοινώνησα ξανά μαζί του και ανταποκρίθηκε με απεριόριστη γενναιοδωρία. Οχι μόνο μου έδωσε τη συγκατάθεσή του, αλλά μου παραχώρησε αφιλοκερδώς το έργο του για την ελληνική παραγωγή. Μια χειρονομία που με συγκίνησε βαθιά και για την οποία του είμαι ιδιαίτερα ευγνώμων», μας εξομολογείται.
«Το θαύμα» αποκαλύπτει πως το παράλογο αποκτά μια σχεδόν τρομακτική κανονικότητα: ένας νεκρός μετανάστης να εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως απειλή
Η παράσταση, έπειτα από έναν πρώτο επιτυχημένο κύκλο πέρυσι, συνεχίζεται να παρουσιάζεται έως και την 1η Νοεμβρίου στο θέατρο Τέχνης της οδού Φρυνίχου με τους Θανάση Δήμου και Παναγιώτη Παναγόπουλο επί σκηνής, δύο ηθοποιούς «με μεγάλη σκηνική ετοιμότητα, γενναιοδωρία και ακρίβεια, που μπορούν να αφουγκραστούν τον χώρο και το κοινό, να αντιδράσουν στο απρόβλεπτο και, ταυτόχρονα, να κρατήσουν ακέραιη τη δομή της παράστασης» όπως εξηγεί η ίδια. Κι αυτό γιατί στη διάρκεια του καλοκαιριού η παράσταση ταξίδεψε. «Στον Νομό Ημαθίας παίξαμε σε ένα γήπεδο μπάσκετ, στην πλατεία ενός χωριού, σε ένα πάρκο. Κάθε φορά που άλλαζε ο χώρος, άλλαζαν οι θεατές, άλλαζε ακόμα και η θερμοκρασία. Αυτό το σκηνικό παιχνίδι δεν θα μπορούσα να το πραγματοποιήσω αν δεν είχα ηθοποιούς αυτής της ποιότητας – ηθοποιούς-σαλτιμπάγκους».
Στον πυρήνα της ιστορίας του Τζουζέπε Μάσα βρίσκονται δύο αδέλφια νεκροθάφτες που καλούνται να διαχειριστούν το σώμα ενός νεκρού μετανάστη, ενώ οι δύο τελευταίες θέσεις στο νεκροταφείο προορίζονται, όπως πιστεύουν, για τους ίδιους. Πώς διαβάζετε αυτή την παράδοξη συνθήκη;
Η παράδοξη αυτή συνθήκη συμπυκνώνει μια βαθιά ανθρώπινη αντίφαση. Δύο άνθρωποι αδυνατούν να αποδεχτούν ότι ένας ξένος μπορεί να διεκδικήσει ακόμα και μια θέση στο νεκροταφείο τους. Ενας νεκρός μετανάστης εξακολουθεί να αντιμετωπίζεται ως απειλή. Το παράλογο αποκτά εδώ μια σχεδόν τρομακτική κανονικότητα. Ο ξένος δεν είναι ανεπιθύμητος μόνο όσο ζει· ακόμα και νεκρός αντιμετωπίζεται ως κάποιος που καταλαμβάνει μια θέση η οποία δεν του ανήκει. Το δικαίωμα στην ταφή, μια στοιχειώδης πράξη ανθρώπινου σεβασμού, μετατρέπεται σε ζήτημα ιδιοκτησίας και αποκλεισμού. Ο συγγραφέας χρησιμοποιεί τη λαϊκή, σατιρική κωμωδία για να αποκαλύψει αυτή την αντίφαση. Ο φόβος, το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και η αδυναμία των δύο νεκροθαφτών να αναγνωρίσουν τον άλλον ως ισότιμο άνθρωπο δημιουργούν μια συνθήκη που είναι ταυτόχρονα κωμική και βαθιά τραγική.
Μέσα σε αυτά τα δέκα χρόνια έχει αλλάξει κάτι στον τρόπο που αντιμετωπίζουμε τον πρόσφυγα και τον μετανάστη;
Συνηθίσαμε. «Είδαμε το Αιγαίο Πέλαγος να λουλουδιάζει κουφάρια» όπως λέει ο Αισχύλος στην «Ορέστεια» και συνηθίσαμε. Ολα συνηθίζονται, ακόμα και τα αποτρόπαια. Αυτό που δεν άλλαξε είναι η συνείδηση ότι οι πολίτες της Δύσης, περισσότερο ή λιγότερο, οφείλουν σε αυτούς τους ανθρώπους την ευμάρειά τους και ότι δεν μπορούν να νίπτουν τας χείρας τους.
Αναλάβατε, εκτός από τη σκηνοθεσία, και τη δραματουργική επεξεργασία του έργου. Τι θέλατε να αναδείξετε περισσότερο στη δική σας σκηνική ανάγνωση;
Με ενδιέφερε να αναδείξω και ένα στοιχείο ελληνικότητας, αναζητώντας συγγένειες ανάμεσα στη λαϊκή παράδοση του ιταλικού Νότου και τη δική μας. Ενδεικτικά, αντλώ υλικό από τον Ψαθά, την «Εξαίρεση και τον κανόνα» του Μπέρτολτ Μπρεχτ, καθώς και από ευαγγελικά αποσπάσματα. Εγραψα η ίδια τον πρόλογο και τον επίλογο της παράστασης. Με ενδιέφερε να αναδείξω τη φράση του Μπετόβεν «Το μόνο ανθρώπινο θαύμα που αναγνωρίζω είναι η ανθρώπινη καλοσύνη». Το έργο γράφτηκε το 2016 και, δέκα χρόνια αργότερα, διαπιστώνω ότι το κοινωνικοπολιτικό κλίμα όχι μόνο δεν έχει μεταβληθεί ουσιαστικά, αλλά τα ερωτήματα που θέτει παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα.
Εχετε υπάρξει για χρόνια μαθήτρια και συνεργάτις του Βασίλη Παπαβασιλείου. Πόσο έχει επηρεάσει η μαθητεία και η συνεργασία αυτή τον τρόπο και τη ματιά σας και τι θα κουβαλάτε πάντα από αυτή τη διαδρομή;
Η κληρονομιά των μεγάλων ανδρών είναι πάντα αμφίσημο δώρο. Ο Βασίλης Παπαβασιλείου μου έμαθε να διαβάζω το θέατρο και τον κόσμο και να σκέφτομαι κριτικά. Και, πάνω απ’ όλα, να μην ξεχνώ ότι το στοίχημα της χαράς παίζεται παρά τις αντίξοες συνθήκες και, πολλές φορές, εναντίον τους.
Μιλώντας για αντιξοότητες, επιλέξατε να αναλάβετε και την παραγωγή της παράστασης. Πόσες δυσκολίες συνεπάγεται αυτό για έναν καλλιτέχνη και τι είναι αυτό που σας κινητοποιεί ώστε να συνεχίζετε;
Στο θέατρο κάνω αυτό που αγαπώ. Τα σχέδια υφίστανται τροποποιήσεις ανάλογα με τις «πραγματικές» καταστάσεις. Εχω εκπαιδευτεί πολλά χρόνια στις δυσκολίες στις οποίες αναφέρεστε. Ετσι ζω. Αξιολογώ, λοιπόν, κάθε φορά τις συνθήκες και συνεχίζω. Πάω παρακάτω. Να σημειώσω, βέβαια, ότι η παραγωγή πραγματοποιήθηκε με τη συνέργεια του ΔΗΠΕΘΕ Βέροιας, στο περιορισμένο μέτρο που του επέτρεπαν οι δυνατότητές του.
Το έργο του Τζ. Μάσα γεννήθηκε μέσα από ένα εργαστήρι συγγραφής. Πόσο σημαντικό είναι να δημιουργούνται αντίστοιχοι χώροι και θεσμοί που ενθαρρύνουν τη συγγραφή και την παρουσίαση νέων θεατρικών έργων στην Ελλάδα;
Το «Θαύμα» είναι ένα πολύ καλό παράδειγμα του τι μπορεί να γεννηθεί όταν δημιουργούνται οι κατάλληλες συνθήκες για τη νέα γραφή. Η στήριξη και η ανάπτυξη της νεοελληνικής δραματουργίας προβλέπεται θεσμικά στους σκοπούς των δημόσιων θεατρικών οργανισμών. Το ερώτημα είναι: Χρηματοδοτείται; Δημιουργούνται στην πράξη οι σταθερές συνθήκες ώστε οι νέοι συγγραφείς να γράψουν, να δοκιμαστούν, να παρουσιαστούν και τα έργα τους να συναντήσουν το κοινό; Γιατί άλλο η θεσμική πρόβλεψη και άλλο η εφαρμογή της.
info: Θέατρο Τέχνης – Φρυνίχου, 14 Οκτωβρίου έως 1 Νοεμβρίου 2026, κάθε Παρασκευή και Σάββατο στις 9 μ.μ.
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr