του Νικόλαου Σαρούκου (*)
Υπάρχει μια διαδεδομένη — και μάλλον βολική — αντίληψη στη δημόσια συζήτηση για τον τουρισμό: ότι πρόκειται για έναν κλάδο σχεδόν «αυτοτροφοδοτούμενο» ! Έναν τομέα που, ακόμη και μέσα σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, θα συνεχίσει να αναπτύσσεται επειδή η Ελλάδα αποτελεί έναν ισχυρό, αναγνωρίσιμο προορισμό.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι λιγότερο απλή (ή ρομαντική). Ο τουρισμός δεν λειτουργεί σε οικονομικό κενό. Εξαρτάται απόλυτα από τις διεθνείς εξελίξεις: από τη γεωπολιτική σταθερότητα, από την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας, από την αγοραστική δύναμη των κοινωνιών που ταξιδεύουν. Και όταν αυτοί οι παράγοντες μεταβάλλονται, ο τουρισμός δεν μένει ανεπηρέαστος. Συχνά μάλιστα βρίσκεται από τους πρώτους κλάδους που αισθάνονται την πίεση.
Σήμερα, όλα δείχνουν ότι διαμορφώνεται μια νέα περίοδος οικονομικής επιβάρυνσης. Η συνεχιζόμενη κρίση στη Μέση Ανατολή δεν αποτελεί απλώς ένα ακόμη επεισόδιο γεωπολιτικής αστάθειας. Αρχίζει ήδη να επηρεάζει το παγκόσμιο οικονομικό σύστημα, δημιουργώντας ένα νέο κύμα πληθωριστικών πιέσεων που διαχέεται σταδιακά σε ενέργεια, μεταφορές, πρώτες ύλες και υπηρεσίες.
Και όπως συμβαίνει πάντα, η αλυσίδα αυτή καταλήγει τελικά στην καθημερινή οικονομία. Στα προϊόντα, στις υπηρεσίες στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια: ένα νέο κύμα ακρίβειας βρίσκεται προ των πυλών.
Το νέο κύμα ακρίβειας
Οι πρώτες ενδείξεις είναι ήδη ορατές. Η ενεργειακή αβεβαιότητα που προκαλεί η ένταση στη Μέση Ανατολή μεταφέρεται άμεσα στις διεθνείς αγορές. Οι μεταφορές ακριβαίνουν, τα κόστη παραγωγής αυξάνονται και ο πληθωρισμός αρχίζει ξανά να αποκτά δυναμική σε τομείς που είχαν μόλις αρχίσει να σταθεροποιούνται. Για μια τουριστική επιχείρηση, και ιδιαίτερα για μια ξενοδοχειακή μονάδα, αυτή η εξέλιξη δεν αποτελεί απλώς μια γενική οικονομική τάση. Μεταφράζεται σε πολλαπλές και ταυτόχρονες επιβαρύνσεις.
Το ξενοδοχείο είναι από τη φύση του μια σύνθετη οικονομική μονάδα. Το κόστος λειτουργίας του δεν περιορίζεται σε έναν ή δύο βασικούς παράγοντες. Περιλαμβάνει ενέργεια, τρόφιμα, προμήθειες, υπηρεσίες καθαρισμού, πλυντήρια, μεταφορές, συντηρήσεις, τεχνικές παρεμβάσεις και δεκάδες ακόμη επιμέρους δαπάνες. Όταν η ακρίβεια επηρεάζει όλους αυτούς τους τομείς ταυτόχρονα, η επιβάρυνση δεν είναι απλώς αισθητή. Είναι συστημική. Και αυτό δημιουργεί μια πίεση που με δυσκολία απορροφάται.
Η ιδιαιτερότητα του τουριστικού προϊόντος
Σε πολλούς κλάδους της οικονομίας, όταν αυξάνεται το κόστος παραγωγής, η επιχείρηση έχει — τουλάχιστον θεωρητικά — τη δυνατότητα να αναπροσαρμόσει άμεσα την τελική τιμή του προϊόντος.
Στον τουρισμό όμως, τα πράγματα λειτουργούν κάπως διαφορετικά. Οι τιμές των τουριστικών υπηρεσιών καθορίζονται συχνά πολλούς μήνες πριν την παροχή τους. Συμβάσεις με tour operators, συμφωνίες με διεθνείς πλατφόρμες κρατήσεων, πακέτα που έχουν ήδη προπωληθεί από τον χειμώνα για τη θερινή περίοδο. Όλα αυτά δημιουργούν ένα πλαίσιο στο οποίο η ευελιξία τιμών είναι περιορισμένη.
Το κόστος μπορεί να αυξηθεί σήμερα, όμως η τιμή όμως έχει συμφωνηθεί χθες.
Αυτή η χρονική ασυμμετρία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για τον ξενοδοχειακό κλάδο. Και σε περιόδους πληθωριστικής έντασης, μετατρέπεται σε πραγματική παγίδα.
Ο κλάδος που κράτησε όρθια τη χώρα
Υπάρχει όμως και μια ιστορική διάσταση που αξίζει να θυμόμαστε. Κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης της δεκαετίας του 2010, όταν μεγάλα τμήματα της ελληνικής οικονομίας κατέρρεαν ή συρρικνώνονταν δραματικά, υπήρξε ένας κλάδος που συνέχισε να λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας. Ο τουρισμός !
Σε εκείνα τα δύσκολα χρόνια, ο ελληνικός τουρισμός δεν αποτέλεσε απλώς μια δυναμική δραστηριότητα. Αποτέλεσε τον βασικό οικονομικό πυλώνα που συνέχισε να φέρνει εισόδημα στη χώρα, να στηρίζει την απασχόληση και να ενισχύει τα δημόσια έσοδα μέσω του συναλλάγματος που εισέρρεε από το εξωτερικό.
Οι αφίξεις αυξάνονταν, ακόμη και μέσα σε συνθήκες βαθιάς ύφεσης. Οι τουριστικές επιχειρήσεις επένδυαν, ακόμη και μέσα σε ένα περιβάλλον αβεβαιότητας. Και χιλιάδες θέσεις εργασίας διατηρήθηκαν χάρη στη δυναμική του κλάδου.
Ένας από τους λίγους κλάδους με συλλογικές συμβάσεις
Υπάρχει όμως και ένα στοιχείο που συχνά δεν αναφέρεται αρκετά. Σε μια περίοδο όπου το εργασιακό πλαίσιο στην Ελλάδα μεταβαλλόταν δραστικά και οι συλλογικές συμβάσεις υποχωρούσαν σε πολλούς τομείς της οικονομίας, ο τουριστικός κλάδος παρέμεινε από τους ελάχιστους που συνέχισαν να διατηρούν θεσμοθετημένες συλλογικές ρυθμίσεις.
Οι ξενοδοχοϋπάλληλοι συνέχισαν να εργάζονται με συλλογική σύμβαση. Οι μισθολογικοί όροι παρέμειναν ενταγμένοι σε ένα θεσμικό πλαίσιο διαπραγμάτευσης. Οι εργασιακές σχέσεις διατήρησαν έναν βαθμό ισορροπίας που σε άλλους τομείς είχε ήδη χαθεί.
Αυτό δεν συνέβη από σύμπτωση. Συνέβη γιατί ο ίδιος ο κλάδος αντιλαμβάνεται ότι η ποιότητα του τουριστικού προϊόντος δεν στηρίζεται μόνο στις υποδομές, αλλά και στους ανθρώπους που το υπηρετούν. Ο τουρισμός είναι πρωτίστως υπηρεσία, μια υπηρεσία που οφείλει να έχει ανθρώπινο πρόσωπο.
Και πάλι μόνος απέναντι στην κρίση
Σήμερα, αρκετά χρόνια μετά την οικονομική καταιγίδα της προηγούμενης δεκαετίας, η εικόνα φαίνεται επιφανειακά πιο αισιόδοξη. Ο ελληνικός τουρισμός καταγράφει ισχυρές επιδόσεις, οι αφίξεις παραμένουν υψηλές και η διεθνής εικόνα της χώρας ως προορισμού είναι ιδιαίτερα θετική. Κάτω όμως από αυτή την επιφάνεια, οι πιέσεις επανεμφανίζονται.
Πληθωρισμός, Ενεργειακό Κόστος, Αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.
Και για ακόμη μια φορά, ο ξενοδόχος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της πραγματικότητας, χωρίς ιδιαίτερη θεσμική προστασία, χωρίς δυνατότητα άμεσης προσαρμογής τιμών και χωρίς την βεβαιότητα ότι το διεθνές περιβάλλον θα σταθεροποιηθεί γρήγορα. Με άλλα λόγια, βρίσκεται μόνος απέναντι σε ένα νέο οικονομικό και ιδιαίτερα λαίμαργο «τέρας» που αρχίζει να διαμορφώνεται.
Η ανθεκτικότητα του ελληνικού ξενοδοχείου
Και όμως, η ιστορία του ελληνικού τουρισμού δείχνει ότι ο κλάδος διαθέτει μια αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Όχι επειδή λειτουργεί σε προστατευμένο περιβάλλον, αλλά επειδή έχει μάθει να προσαρμόζεται. Οι Έλληνες ξενοδόχοι έχουν διαχειριστεί οικονομικές κρίσεις, υγειονομικές κρίσεις, γεωπολιτικές εντάσεις και διακυμάνσεις της διεθνούς ζήτησης. Έχουν μάθει να λειτουργούν μέσα σε συνθήκες αβεβαιότητας, να αναπροσαρμόζουν στρατηγικές και να διατηρούν την ανταγωνιστικότητα του προϊόντος τους.
Αυτή η εμπειρία αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο κεφάλαιο του κλάδου. Γιατί στον τουρισμό, περισσότερο από οπουδήποτε αλλού, η προσαρμοστικότητα είναι προϋπόθεση επιβίωσης.
Μια φράση που (ίσως) τα συνοψίζει όλα
Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει με ακρίβεια πόσο θα διαρκέσει η νέα πληθωριστική περίοδος που φαίνεται να διαμορφώνεται διεθνώς. Η γεωπολιτική αστάθεια έχει την ιδιότητα να δημιουργεί αλυσιδωτές οικονομικές συνέπειες που συχνά ξεπερνούν τις αρχικές προβλέψεις.
Αυτό που γνωρίζουμε όμως είναι απλό. Κάθε φορά που η διεθνής οικονομία τραντάζεται, ο τουρισμός – νομοτελειακά – δοκιμάζεται. Και κάθε φορά που ο τουρισμός δοκιμάζεται, ο ξενοδόχος βρίσκεται στην πρώτη γραμμή αυτής της δοκιμασίας. Ίσως λοιπόν η πιο ειλικρινής φράση που μπορεί να ειπωθεί σήμερα προς τον κλάδο να είναι και η πιο λιτή :
Ξενοδόχε, κουράγιο…
(*) Ο κ. Νικόλαος Σαρούκος είναι Προϊστάμενος Ελέγχου, Επιθεωρήσεων και Τουριστικής Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Υπουργείο Τουρισμού
Περιφερειακή Υπηρεσία Τουρισμού Θεσσαλίας
Πανταζή Βασσάνη 9
Βόλος 38333
www.mintour.gr
saroukos_n@mintour.gr
Τηλ. (+30) 2421023500 (εσωτ. 16)
Κιν. / Mob. : +30 6979471653
The post Ξενοδόχε, κουράγιο… appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα