Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις πιο σημαντικές δημοσιονομικές καμπές των τελευταίων ετών, με τον λόγο χρέους προς ΑΕΠ να υποχωρεί θεαματικά και τις πρόωρες αποπληρωμές παλαιών δανείων να συνεχίζονται. Πίσω όμως από τη θετική εικόνα υπάρχει ένα μέγεθος που δεν αποτυπώνεται στον βασικό δείκτη χρέους: τα 62,85 δισ. ευρώ των repos, μέσω των οποίων το κεντρικό κράτος αντλεί βραχυπρόθεσμη ρευστότητα από άλλους φορείς του Δημοσίου. Το ερώτημα πλέον είναι αν πρόκειται απλώς για αποτελεσματική ταμειακή διαχείριση ή αν η μεγάλη έκταση του εσωτερικού δανεισμού δημιουργεί έναν κίνδυνο που οι δείκτες χρέους δεν δείχνουν.
Το χρέος μειώνεται, αλλά η εικόνα έχει περισσότερες από μία πλευρές
Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει καταγράψει σημαντική βελτίωση στους δημοσιονομικούς της δείκτες. Το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης υποχώρησε περίπου από τα 365 δισ. ευρώ το 2024 στα 362,9 δισ. ευρώ το 2025, ενώ ο λόγος χρέους προς ΑΕΠ έπεσε από το 154,2% στο 146,1%. Η αποκλιμάκωση συνεχίστηκε και το πρώτο τρίμηνο του 2026, όταν ο δείκτης έφτασε στο 143,5%.
Η διαφορά σε σχέση με την περίοδο της πανδημίας είναι εντυπωσιακή, καθώς στο τέλος του 2020 ο αντίστοιχος δείκτης είχε ξεπεράσει το 205%.
Ωστόσο, η μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ δεν σημαίνει ότι το ονομαστικό χρέος μειώνεται με τον ίδιο ρυθμό. Στην εξέλιξη του δείκτη συμβάλλουν τα πρωτογενή πλεονάσματα, η οικονομική ανάπτυξη και η αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ.
Επομένως, χρειάζεται να εξετάζεται ξεχωριστά τόσο το ύψος του χρέους όσο και η σχέση του με το μέγεθος της οικονομίας.
Το ποσό των 62,85 δισ. ευρώ που βρίσκεται εκτός του δείκτη
Στο τέλος του 2025, το χρέος του κεντρικού κράτους διαμορφωνόταν περίπου στα 406,2 δισ. ευρώ. Από αυτό το ποσό, τα 62,85 δισ. ευρώ αφορούσαν repos, δηλαδή βραχυπρόθεσμες συμφωνίες μέσω των οποίων το κεντρικό κράτος αντλεί κεφάλαια από άλλους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης. Το ποσό αυτό ήταν περίπου 56,9 δισ. ευρώ έναν χρόνο νωρίτερα.
Τα repos δεν εμφανίζονται στο χρέος της Γενικής Κυβέρνησης με τον ίδιο τρόπο, επειδή πρόκειται ουσιαστικά για υποχρέωση ενός τμήματος του Δημοσίου προς ένα άλλο. Μέσω της ενοποίησης των λογαριασμών, ο εσωτερικός αυτός δανεισμός δεν προσμετράται στον συγκεκριμένο δείκτη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα χρήματα εξαφανίζονται ούτε ότι πρόκειται από μόνο του για λογιστικό τέχνασμα. Σημαίνει ότι ένα σημαντικό μέρος της κρατικής ρευστότητας μετακινείται εσωτερικά μέσα στο Δημόσιο.
Το Δημόσιο διαθέτει μια τεράστια εσωτερική δεξαμενή ρευστότητας
Ασφαλιστικοί οργανισμοί, νοσοκομεία, ΟΤΑ και άλλοι δημόσιοι φορείς διαθέτουν κεφάλαια τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν μέσω του μηχανισμού των repos.
Έτσι, το κεντρικό κράτος δεν χρειάζεται κάθε φορά να προσφεύγει στις αγορές για να εξασφαλίσει βραχυπρόθεσμη ρευστότητα.
Το ζήτημα δεν είναι τόσο η ύπαρξη των repos όσο το μέγεθος στο οποίο έχουν φτάσει και η εξάρτηση που μπορεί να δημιουργεί ένας τόσο μεγάλος όγκος εσωτερικού δανεισμού.
Σε μια περίοδο ομαλών δημοσιονομικών συνθηκών, ο μηχανισμός μπορεί να λειτουργεί χωρίς ιδιαίτερες πιέσεις. Σε μια σοβαρή κρίση, όμως, όταν αυξάνονται απότομα οι ανάγκες των ίδιων των δημόσιων φορέων για διαθέσιμα κεφάλαια, η διαχείριση αυτής της ρευστότητας γίνεται πιο σύνθετη.
Η πρόωρη αποπληρωμή των δανείων
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα συνεχίζει την πολιτική πρόωρης εξόφλησης παλαιών δανείων.
Το 2024 αποπληρώθηκαν πρόωρα περίπου 7,9 δισ. ευρώ από τα δάνεια του πρώτου προγράμματος, ενώ ακολούθησαν νέες αποπληρωμές το 2025. Τον Ιούνιο του 2026 εγκρίθηκε ακόμη μία πρόωρη αποπληρωμή ύψους 6,94 δισ. ευρώ.
Συνολικά, ο σχεδιασμός προβλέπει αποπληρωμές περίπου 13 δισ. ευρώ μέσα στο 2026.
Η λογική πίσω από την επιλογή είναι η μείωση των μελλοντικών τόκων και του επιτοκιακού κινδύνου. Σύμφωνα με την κυβερνητική επιχειρηματολογία, η πρόωρη εξόφληση συγκεκριμένων δανείων οδηγεί σε σημαντική εξοικονόμηση τόκων τα επόμενα χρόνια.
Το ερώτημα, όμως, είναι από πού προέρχεται η ρευστότητα που χρησιμοποιείται για αυτές τις αποπληρωμές και ποιο είναι το συνολικό κόστος της συγκεκριμένης στρατηγικής.
Το ελληνικό χρέος έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα
Η εικόνα δεν είναι μόνο προβληματισμός. Η Ελλάδα διαθέτει σήμερα μια ιδιαίτερα ευνοϊκή δομή χρέους.
Το μεγαλύτερο μέρος του χρέους έχει σταθερό επιτόκιο, η μέση διάρκεια είναι πολύ μεγάλη και το κόστος εξυπηρέτησης παραμένει χαμηλό σε σχέση με τις σημερινές συνθήκες στις αγορές.
Αυτό σημαίνει ότι η χώρα δεν χρειάζεται να αναχρηματοδοτεί κάθε χρόνο το σύνολο των υποχρεώσεών της με τα τρέχοντα επιτόκια.
Επομένως, η συζήτηση για τις πρόωρες αποπληρωμές δεν μπορεί να περιοριστεί στο απλοϊκό ερώτημα «εξοφλούμε φθηνά και δανειζόμαστε ακριβότερα;». Χρειάζεται να εξετάζεται κάθε δάνειο ξεχωριστά, το επιτόκιό του, το κόστος που εξοικονομείται και ο τρόπος με τον οποίο χρηματοδοτείται η πρόωρη εξόφληση.
Το μεγάλο ερώτημα παραμένει στα repos
Κάπου εδώ βρίσκεται η λιγότερο ορατή πλευρά της δημοσιονομικής εικόνας.
Τα 62,85 δισ. ευρώ των repos δείχνουν πόσο σημαντικός έχει γίνει ο μηχανισμός εσωτερικής ανακύκλωσης κεφαλαίων μέσα στο Δημόσιο. Δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη δημοσιονομικού εκτροχιασμού, όμως δημιουργούν ένα εύλογο ερώτημα για τη διαχείριση της κρατικής ρευστότητας.
Η Ελλάδα πράγματι μειώνει το χρέος της και βελτιώνει την εικόνα της στις αγορές. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ αρκεί για να περιγράψει ολόκληρη τη δημοσιονομική πραγματικότητα.
Για να υπάρχει πλήρης εικόνα χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσο κοστίζει κάθε επιλογή, ποια ρευστότητα χρησιμοποιείται και ποιος τελικά αναλαμβάνει τον κίνδυνο.
Γιατί πίσω από τους μεγάλους αριθμούς της αποκλιμάκωσης του χρέους υπάρχει ένας δεύτερος λογαριασμός: εκείνος της κρατικής ρευστότητας.
Διαβάστε περισσότερα