Ο Γιώργος Λάνθιμος στην πρώτη έκθεση φωτογραφιών του στην Ελλάδα: «Η φωτογραφία είναι πολύ πιο ελεύθερη· νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση»

Μέσα σε έναν κατάλευκο χώρο, ανάμεσα σε μεγάλες ασπρόμαυρες εκτυπώσεις, αρχίζει να ξεδιπλώνεται ο φωτογραφικός κόσμος του Γιώργου Λάνθιμου. Τον γνωρίσαμε και τον θαυμάσαμε μέσα από τις κινηματογραφικές του οπτασίες· εδώ όμως μας ανοίγει ένα παράθυρο σε μια άλλη εκδοχή της ματιάς του. Ένας κόσμος που ξεδιπλώνεται σαν μια σειρά από εικόνες. Για τον Γιώργο Λάνθιμο η μνήμη, από την παιδική κιόλας ηλικία, λειτουργεί σαν μια σειρά από εικόνες. Οι πρώτες οπτικές αναμνήσεις της ζωής του είναι στατικές εικόνες, μικρά κλικ που παγώνουν στιγμές στον χρόνο.

Yorgos Lanthimos Photographs – ©Pinelopi Gerasimou for Onassis Stegi

«Ίσως έχω τρομερά κακή μνήμη», λέει. «Οι πρώτες μου αναμνήσεις δεν είναι κάτι σπουδαίο. Το περίεργο όμως είναι ότι οι μνήμες μου είναι συνήθως απλώς μια εικόνα. Δεν ξέρω πότε συνέβη αυτό, αλλά κάθε σημαντικό πράγμα στη ζωή μου υπάρχει στο μυαλό μου σαν μία εικόνα. Αν και, φυσικά, τότε δεν ήταν εικόνα. Ήταν μια πραγματική στιγμή».

Αυτή η ιδιότυπη σχέση με την εικόνα επηρεάζει και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τη φωτογραφία. Μια φωτογραφία μπορεί να μοιάζει με ανάμνηση, όμως δεν είναι πάντα εύκολο να ανακτήσει κανείς τα συναισθήματα που τη συνόδευαν. Όπως εξηγεί, ακόμη και όταν βλέπουμε μια φωτογραφία από ένα παιδικό γεγονός –όπως μια τούρτα γενεθλίων– δεν είναι βέβαιο ότι θυμόμαστε πραγματικά τη στιγμή. Ίσως θυμόμαστε απλώς την εικόνα της.

Από τα κινηματογραφικά σύμπαντα στη φωτογραφία

Αυτή η ενστικτώδης σχέση με την εικόνα μοιάζει να διατρέχει και τη φωτογραφική του πρακτική. Αλλά και στον κινηματογράφο του Γιώργου Λάνθιμου, οι εικόνες προηγούνται συχνά της ιστορίας όπως μας αποκαλύπτεται. Στην έκθεση Photographs που παρουσιάζεται στη Στέγη Ιδρύματος Ωνάση παρουσιάζονται 182 φωτογραφίες που δημιουργήθηκαν τα τελευταία πέντε χρόνια οργανωμένες σε τέσσερις ενότητες.

Τρεις από αυτές γεννήθηκαν μέσα στους χώρους των ταινιών του, τραβηγμένες κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων σε τοποθεσίες όπως η Νέα Ορλεάνη και η Ατλάντα, αλλά και σε στούντιο στη Βουδαπέστη, όπου στήθηκαν ολόκληρες πόλεις ως κινηματογραφικά σκηνικά. Πολλές από αυτές τις εικόνες περιλαμβάνονται στα πρόσφατα φωτογραφικά του βιβλία.

To Dear God, the Parthenon Is Still Broken (2024), περιλαμβάνει φωτογραφίες που τράβηξε κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων της ταινίας Poor Things. Δεν είναι behind-the-scenes με την κλασική έννοια, αλλά εικόνες που δημιουργούν ένα παράλληλο, σχεδόν σουρεαλιστικό σύμπαν γύρω από την ταινία.

Το i shall sing these songs beautifully (2024), φωτογραφικό έργο που δημιουργήθηκε παράλληλα με τα γυρίσματα της ταινίας Kinds of Kindness. Εδώ η προσέγγιση είναι ακόμη πιο αφαιρετική και λιγότερο συνδεδεμένη με την κινηματογραφική αφήγηση, καθώς και το VISCIN (2026), που περιλαμβάνει ανέκδοτες φωτογραφίες από τα γυρίσματα της τελευταίας του ταινίας, Bugonia, σε ένα ιδιαίτερο format (leporello / accordion fold), ώστε οι εικόνες να αναπτύσσονται σαν κινηματογραφική ακολουθία.

Η περιήγηση στην έκθεση γίνεται αυθόρμητα. Η εγκατάσταση είναι σχεδιασμένη χωρίς λεζάντες ή προκαθορισμένη διαδρομή, επιτρέπει στον επισκέπτη να κινηθεί ελεύθερα μέσα στον χώρο και να δημιουργήσει τη δική του σχέση με τις εικόνες.

Στις τρεις αυτές ενότητες γίνεται ιδιαίτερα εμφανής η ευφυΐα της ματιάς του Λάνθιμου. Η δύναμη των εικόνων του εντοπίζεται στην εστίαση, στη σύνθεση και στη χρωματική επιλογή που διαμορφώνει την ατμόσφαιρα κάθε φωτογραφίας. Τα κινηματογραφικά σκηνικά μετατρέπονται σε αυτόνομους εικαστικούς χώρους, όπου η ένταση γεννιέται μέσα από μικρές, προσεκτικά δομημένες λεπτομέρειες. Δύσκολα θα περίμενε κανείς κάτι λιγότερο ευφυές από έναν δημιουργό που έχει ήδη διαμορφώσει έναν τόσο ιδιαίτερο οπτικό κόσμο στον κινηματογράφο.

Αφού πρώτα κινηθεί κανείς περιμετρικά στους λευκούς τοίχους, όπου αναπτύσσονται οι μεγάλες, εντυπωσιακές εκτυπώσεις –ανάμεσά τους και τα πορτρέτα της Emma Stone και του Willem Dafoe– οδηγείται σχεδόν αναπόφευκτα προς έναν πιο εσωτερικό χώρο. Ένα σημείο που μοιάζει προστατευμένο, ένα μικρό μυστικό στο κέντρο της έκθεσης.

Εδώ συναντάμε την τέταρτη ενότητα της έκθεσης, η οποία παρουσιάζεται για πρώτη φορά παγκοσμίως και συγκεντρώνει εικόνες από μια εν εξελίξει προσωπική σειρά φωτογραφιών που ο Λάνθιμος δημιουργεί στην Ελλάδα. Πρόκειται για φωτογραφίες που γεννήθηκαν μέσα από μοναχικούς περιπάτους στην Αθήνα και ταξίδια σε νησιά του Αιγαίου.

Η πιο προσωπική ενότητα

Ο Λάνθιμος στρέφει το βλέμμα του σε ό,τι μοιάζει συνηθισμένο: ένα πλυντήριο εγκαταλελειμμένο δίπλα σε βράχια, ένα γκαράζ στη μέση ενός τοπίου, μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας. Σε αυτές τις ασπρόμαυρες συνθέσεις διακρίνεις μια έντονη περιέργεια για τον κόσμο γύρω του. Το βλέμμα του στρέφεται συχνά σε πράγματα που όλοι προσπερνάμε καθημερινά – ένα τοπίο, ένα πρόσωπο, ένα ζώο ή μια φευγαλέα στιγμή.

Εικόνες που για εμάς εδώ στην Ελλάδα αποκτούν μια ακόμη διάσταση: δεν πρόκειται για σαγηνευτικά τοπία ή στιγμές μακριά από εμάς. Είναι εικόνες απόλυτης οικειότητας, στιγμές που θα μπορούσαν να ανήκουν στη δική μας μνήμη. Οι εικόνες αυτές είναι τόσο οικείες και γνώριμες που, με μια πρώτη ματιά, μοιάζουν ίσως λιγότερο εντυπωσιακές. Όμως ακριβώς αυτή η απλότητα είναι που αποκαλύπτει τη δύναμή τους: μικρές στιγμές της καθημερινότητας που, μέσα από το βλέμμα του Λάνθιμου, σε καλούν να τις παρατηρήσεις ξανά.

Η στροφή αυτή προς την Ελλάδα αποκτά ιδιαίτερη σημασία και μέσα από την ανάγνωση του επιμελητή της έκθεσης Michael Mack. Όπως θα αναφέρει ο ίδιος στη συνέντευξη Τύπου που θα ακολουθήσει της περιήγησης στην έκθεση, ο Λάνθιμος διαθέτει μια μοναδική ικανότητα να χρησιμοποιεί τον φακό ως εργαλείο αφήγησης, ακόμη και όταν πρόκειται για μια στατική εικόνα: «Ο Γιώργος Λάνθιμος είναι ένα μοναδικό ταλέντο στη χρήση του φακού για τη δημιουργία αφηγήσεων», επισημαίνει ο Mack. «Η έκθεση αναδεικνύει την ικανότητά του να προκαλεί συναισθηματικά και πνευματικά άλματα σκέψης πέρα από το πλαίσιο μιας φωτογραφίας».

Ιδιαίτερη σημασία δίνει ο ίδιος σε αυτή τη σειρά ασπρόμαυρων φωτογραφιών που δημιουργήθηκαν στην Ελλάδα, μακριά από το περιβάλλον των κινηματογραφικών γυρισμάτων. Για τον Mack, οι εικόνες αυτές σηματοδοτούν μια στροφή προς τα μέσα, μια επιστροφή σε ένα γνώριμο τοπίο που επιτρέπει στον Λάνθιμο να αναπτύξει ακόμη περισσότερο τη δική του φωτογραφική γλώσσα. Η φωτογραφία, άλλωστε, υπήρξε από νωρίς μέρος της δημιουργικής του πορείας. Πριν ακόμη αφηγηθεί ιστορίες στο σινεμά, τον ενδιέφερε απλώς να κοιτάζει και να φωτογραφίζει ό,τι του κινούσε την περιέργεια γύρω του: μικρές, παράξενες ή τρυφερές στιγμές της καθημερινότητας. Ο τίτλος της ενότητας αυτής θα μπορούσε να είναι, όπως ο ίδιος αναφέρει “No Word for Blue”, μια αναφορά στην αρχαία ελληνική γλώσσα και στην απουσία λέξης που να περιγράφει το μπλε στα ομηρικά έπη. Μια αναφορά σαν σχόλιο για τον τρόπο με τον οποίο οι φωτογραφίες του Λάνθιμου δεν θυμίζουν τίποτα από την καρτποσταλική εικόνα της Ελλάδας. Οι ασπρόμαυρες εικόνες του δεν αναζητούν το γραφικό ή το τουριστικό τοπίο, αλλά μια πιο αφαιρετική και στοχαστική ματιά στον χώρο.

Ο Γιώργος Λάνθιμος δεν αντιμετωπίζει τη φωτογραφία ως δευτερεύουσα δραστηριότητα αλλά ως μια διαφορετική μορφή αφήγησης. «Η φωτογραφία προσφέρει περισσότερη ελευθερία από τη γραμμική αφήγηση του σινεμά», θα πει. Ακόμη και κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων των ταινιών του, η φωτογραφική μηχανή βρίσκεται συχνά στο χέρι του, έτοιμη να καταγράψει στιγμές έξω από το ίδιο το κινηματογραφικό καρέ.

Για τον Λάνθιμο, η φωτογραφία λειτουργεί διαφορετικά από τη σκηνοθεσία. Είναι πιο άμεση και πιο ελεύθερη, χωρίς την ανάγκη μιας δομημένης αφήγησης. Όπως χαρακτηριστικά θα πει, «Στο σινεμά μαθαίνεις πολύ γρήγορα ότι η ταινία είναι 24 φωτογραφίες το δευτερόλεπτο». Με τον καιρό, εξελίχθηκε σε κάτι βαθύτερο: έναν προσωπικό τρόπο να παρατηρεί τον κόσμο και να κρατά στιγμές που αξίζει να κοιτάξει ξανά.

Παράλληλα, τον γοητεύει η ίδια η διαδικασία: η επαφή με τη μηχανή, το φιλμ, η εμφάνιση και η εκτύπωση των φωτογραφιών. «Μπορείς να βγεις μια βόλτα, να τραβήξεις ένα ρολό φιλμ και λίγο αργότερα να κρατάς δύο φωτογραφίες στα χέρια σου», λέει. «Υπάρχει μια άμεση ικανοποίηση – ή και απογοήτευση – αλλά αυτή η αμεσότητα της διαδικασίας είναι πολύ δυνατή».

Η φωτογραφία ως αντικείμενο

Για εκείνον, η φωτογραφία πέρα από εικόνα είναι και ένα υλικό αντικείμενο. Όταν ρωτήθηκε για τη σημασία των φωτογραφικών βιβλίων σήμερα, εξήγησε ότι η εμπειρία της εικόνας αλλάζει όταν μετατρέπεται σε εκτύπωση ή σε βιβλίο. Η υλικότητα παίζει καθοριστικό ρόλο: το χαρτί, η υφή του εξωφύλλου, ακόμη και η μυρωδιά της εκτύπωσης δημιουργούν μια άλλη εμπειρία. «Ακόμη και η μυρωδιά του βιβλίου ή της εκτύπωσης είναι μέρος της εμπειρίας», σημειώνει.

Ταυτόχρονα, το βιβλίο επιτρέπει κάτι που μια μεμονωμένη εικόνα δεν μπορεί να κάνει: τη δημιουργία σχέσεων ανάμεσα στις φωτογραφίες. Η επιλογή των εικόνων και η σειρά με την οποία τοποθετούνται μπορεί να αλλάξει το νόημά τους, να δημιουργήσει διαφορετικούς τόνους ή να αναδείξει νέες θεματικές.

Η φωτογραφία, όπως λέει, παραμένει ένα μέσο ανοιχτό σε μεταμορφώσεις: οι ίδιες εικόνες μπορούν να παρουσιαστούν σε ένα βιβλίο, σε μια έκθεση ή σε μια νέα εγκατάσταση χρόνια αργότερα, δημιουργώντας κάθε φορά μια διαφορετική εμπειρία.

Καθ’ όλη τη διάρκεια της συζήτησης, ο Γιώργος Λάνθιμος εμφανίζεται ήρεμος και προσηνής, αντιμετωπίζοντας με άνεση κάθε ερώτηση που του απευθύνεται. Λίγο πριν ολοκληρωθεί η κουβέντα μια ερώτηση στρέφεται στο ενδεχόμενο να φωτογραφίσει σκληρές πραγματικότητες, όπως εκείνες που συναντά κανείς σε περιοχές πολέμου.

Εξηγεί ότι η δική του ματιά προϋποθέτει μια πραγματική σχέση με το περιβάλλον που φωτογραφίζει. Η ιδέα να καταγράψει τέτοιες εικόνες χωρίς προσωπική σύνδεση δεν τον εκφράζει. Όπως σημειώνει, θα μπορούσε να το σκεφτεί μόνο εφόσον βρισκόταν σε έναν τέτοιο τόπο με κάποιον ουσιαστικό τρόπο εμπλοκής, διαφορετικά θα ένιωθε ότι λειτουργεί απλώς ως εξωτερικός παρατηρητής.

Στο τέλος της συζήτησης, όταν ρωτήθηκε αν θα άντεχε να βρίσκεται μέσα σε μια τέτοια συνθήκη με τη φωτογραφική μηχανή στο χέρι, απάντησε: «Δεν νομίζω. Αν ήταν έτσι, θα ήμουν ήδη εκεί».

Info έκθεσης:

Γιώργος Λάνθιμος – PHOTOGRAPHS | 7 Μαρτίου – 17 Μαΐου 2026 | Στέγη Ιδρύματος Ωνάση, – 1

The post Ο Γιώργος Λάνθιμος στην πρώτη έκθεση φωτογραφιών του στην Ελλάδα: «Η φωτογραφία είναι πολύ πιο ελεύθερη· νιώθω ότι υπάρχουν λιγότεροι κανόνες που σχετίζονται με τη συμβατική αφήγηση» appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.

Διαβάστε περισσότερα

Τα Ψυχοσάββατα. Το λαογραφικό υπόβαθρο

ΖΩΝΤΑΝΗ ΜΕΤΑΔΟΣΗ: Ακολουθία Όρθρου Μεγάλης Παρασκευής (09/04/26). Ψάλλει η ΕΛΒΥΧ

Διαβάστε επίσης...