Το βιβλίο «Ο καθρέφτης» της Anna Höglund είναι ένα σύγχρονο παραμύθι εμπνευσμένο από τις παλιές λαϊκές αφηγήσεις και τους μύθους.
Σε ένα νησί ζει ένα κορίτσι με τον πατέρα της, έναν ιππότη. Όταν εκείνος φεύγει για να αντιμετωπίσει έναν σκληρό γίγαντα που πετρώνει τους ανθρώπους με το βλέμμα του, το κορίτσι μένει πίσω. Δεν είναι η πρώτη φορά. Ξέρει να επιδιορθώνει, να φροντίζει, να τακτοποιεί. Είναι αυτάρκης. Όμως, όσο περνούν οι μέρες και ο πατέρας δεν επιστρέφει, η ανησυχία φωλιάζει μέσα της. Τα βράδια κοιτάζοντας τον μικρό της καθρέφτη, μια ιδέα περνά από το μυαλό της: τι θα συνέβαινε αν ο γίγαντας κοιταζόταν στον καθρέφτη; Και τότε παίρνει τη μεγάλη απόφαση: θα τον σώσει εκείνη.
Έτσι ξεκινά το ταξίδι της, με τον καθρέφτη στο ένα χέρι και ένα μαχαίρι στο άλλο. Θα φτάσει σε μια άγνωστη χώρα και, ακολουθώντας ένα μονοπάτι, θα βρεθεί στο δάσος και στη μικρή καλύβα μιας γλυκιάς ηλικιωμένης. Μια από τις ομπρέλες της θα προστεθεί στο αυτοσχέδιο οπλοστάσιό της, καθώς, όπως της λέει, «με το βλέμμα του ο γίγαντας πετρώνει καθετί ζωντανό».
Το επόμενο πρωί, το γενναίο κορίτσι θα βρεθεί αντιμέτωπο με τον γίγαντα και τη σκοτεινή, έρημη χώρα που είχε αφήσει στο πέρασμά του. Η νίκη της είναι ηρωική, σχεδόν μεγαλειώδης. Στον «Καθρέφτη», η λύση περνά μέσα από την αντανάκλαση. Δεν είναι η σωματική δύναμη που σώζει αλλά η ευφυΐα. Δεν είναι η σύγκρουση σώμα με σώμα, αλλά η σκέψη και η εφευρετικότητα.
Κι εδώ βρίσκεται μια όμορφη αντιστροφή: εκεί που στη μυθολογία ένας άνδρας-ήρωας σώζει τον κόσμο από ένα γυναικείο «τέρας», εδώ ένα κορίτσι – μια ηρωίδα αντιμετωπίζει έναν αρσενικό γίγαντα. Το μοτίβο παραμένει, αλλά οι ρόλοι μετατοπίζονται. Το βλέμμα που πετρώνει – το βλέμμα της εξουσίας, του φόβου, της βίας – επιστρέφει πίσω στον εαυτό του μέσω του καθρέφτη.
Η Höglund αντλεί έμπνευση από το Tripp, trapp, trull och jätten Dum-dum της Elsa Beskow, ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραμύθια της σκανδιναβικής παιδικής λογοτεχνίας. Εκεί, τρία παιδιά χάνονται στο δάσος και έρχονται αντιμέτωπα με έναν γίγαντα, τον οποίο καταφέρνουν να αντιμετωπίσουν χάρη στην ευρηματικότητα, την παιχνιδιάρικη εξυπνάδα και τη βαθιά, σχεδόν ενστικτώδη, σχέση τους με τη φύση.
Η αφήγηση αυτή συνομιλεί ουσιαστικά με τον Καθρέφτη της Anna Höglund. Και στα δύο βιβλία, ο γίγαντας εμφανίζεται ως μορφή απειλής. Το παιδί καλείται να σταθεί απέναντι σε κάτι μεγαλύτερο από το ίδιο με σκέψη και ευρηματικότητα. Κοινός παρονομαστής παραμένει η αυτάρκεια του παιδιού. Οι μικροί ήρωες δεν περιμένουν να σωθούν. Δρουν. Αποφασίζουν. Προχωρούν μόνοι τους.
Είναι μια θεμελιώδης αρχή της σκανδιναβικής αφήγησης: το παιδί ως αυτόνομη, ικανή ύπαρξη.
Παράλληλα, η σύνδεση με τη δική μας μυθολογία είναι εξίσου εμφανής. Ο γίγαντας που πετρώνει τους ανθρώπους με το βλέμμα του δεν μπορεί παρά να μας θυμίσει τη Μέδουσα. Στην ελληνική μυθολογία, η Μέδουσα μετατρέπει σε πέτρα όποιον την κοιτάξει, ενώ ο Περσέας τη νικά χρησιμοποιώντας την αντανάκλαση της ασπίδας του.
Το μοτίβο του βλέμματος που πετρώνει επανέρχεται εδώ σχεδόν αυτούσιο, όπως και η λύση μέσω της αντανάκλασης. Μόνο που, στη μυθολογική του εκδοχή το «τέρας» είναι θηλυκό, ενώ στα σύγχρονα αφηγήματα – όπως και εδώ στον Καθρέφτη της Anna Höglund – η απειλή μετατοπίζεται σε μια πιο ουδέτερη ή αρσενική μορφή, όπως ο γίγαντας. Αυτή η μετατόπιση αποκαλύπτει πως οι ιστορίες αναδιαμορφώνονται μέσα στον χρόνο: τι φοβόμαστε, ποιον φοβόμαστε και πώς επιλέγουμε να το αφηγηθούμε. Το ίδιο μοτίβο επιστρέφει αλλά απογυμνωμένο από αυτά τα φορτία, ως μια πιο καθαρή μεταφορά για τη βία, την εξουσία ή τον φόβο.
Το βιβλίο συνομιλεί με μια μεγάλη παράδοση παραμυθιών, αλλά ανήκει ξεκάθαρα στον 21ο αιώνα. Η ηρωίδα δεν περιμένει να σωθεί. Είναι η πρωταγωνίστρια της δικής της διαδρομής. Σηκώνει στα χέρια της την ιστορία και την κατευθύνει. Οι ιστορίες για παιδιά έχουν αλλάξει – και καλώς έχουν αλλάξει. Θέλουμε κορίτσια ηρωίδες. Θέλουμε πολλαπλές φωνές, βλέμματα και οπτικές. Θέλουμε αφηγήσεις που δίνουν δύναμη χωρίς διδακτισμό. Το «Ο καθρέφτης» το καταφέρνει αυτό με λεπτότητα και φυσικότητα.
Το κείμενο ρέει απλά, χωρίς βιασύνη, κρατώντας τους αναγνώστες μέσα στη ροή. Η εικονογράφηση, ένας συνδυασμός χαρακτικής αίσθησης και υδατογραφίας, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα ελαφρώς ανήσυχη, ελαφρώς σκοτεινή, αλλά όχι τρομακτική. Ακριβώς όσο χρειάζεται για να κρατά την αγωνία ζωντανή.
«Ο καθρέφτης» είναι μια έξοχη ιστορία γενναιότητας και ευρηματικότητας. Η σύντομη ιστορία του μας θυμίζει ότι η αποφασιστικότητα και η φαντασία είναι εργαλεία επιβίωσης. Ότι η εξυπνάδα μπορεί να νικήσει την ωμή δύναμη. Ότι το θάρρος δεν είναι έλλειψη φόβου αλλά μια απόφαση που παίρνεται μέσα σε αυτόν.
Το βιβλίο «Ο Καθρέφτης» της Anna Höglund κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πουά.
The post «Ο καθρέφτης» της Anna Höglund: Ένα σύγχρονο παραμύθι για τον φόβο και τη δύναμη της σκέψης appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα