του Χρήστου Ν. Κώνστα
Η ειλικρινής, αυθόρμητη όσο και κυνική απάντηση του Προέδρου Τραμπ στην ερώτηση δημοσιογράφων των New York Times «πόσο καιρό θα μείνετε στην Βενεζουέλα;» «Όσο χρειάζεται και όσο θέλω».
Η ευκολία με την οποία η κυβέρνηση της Κίνας ανοίγει και κλείνει τις εισαγωγές ημιαγωγών της Nvidia, με μια απλή ανακοίνωση.
Η εντυπωσιακή οικονομική επιτυχία, μεγάλων αυταρχικών καθεστώτων της αραβικής χερσονήσου με την ελεγχόμενη ροή πληροφοριών και την πασιφανή καταστολή ελευθεριών.
Η προκλητική αδιαφορία του Ρώσου Προέδρου Πούτιν στους κανόνες διεθνούς δικαίου και των ψηφισμάτων του ΟΗΕ.
Η λογική «εσύ κάνε ότι θέλεις στο Δυτική ημισφαίριο κι εγώ θα κάνω αυτό που πρέπει στην Ουκρανία».
Όλα αυτά είναι μηνύματα μια νέας εποχής που δεν έρχεται, αλλά είναι ήδη κυρίαρχη πραγματικότητα στον πλανήτη μας. Αυτό που κάποτε καταγράφονταν ως θεωρητική απειλή έχει ήδη αρχίσει να υλοποιείται.
Ο νέος καπιταλισμός δεν χρειάζεται πια ούτε την μεσαία τάξη ούτε τη Δημοκρατία. Η μεσαία τάξη βιώνει την επιταχυνόμενη διάλυση της. Μαζί της, κλονίζονται τα ίδια τα θεμέλια της αστικής δημοκρατίας όπως την ξέρουμε.
Οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις, με τις απίστευτες δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης αλλ’ όχι μόνον, δημιουργούν μεγάλο πλούτο αλλά όχι για όλους.
Πρώτα απ’ όλα η ανάπτυξη δεν δημιουργεί νέες θέσεις εργασίας. Ο όρος «Jobless Growth» αναφέρεται όλο και συχνότερα στις οικονομικές αναλύσεις. Οι επενδύσεις κεφαλαίου προσφέρουν υψηλές αποδόσεις αλλά η εργασία δεν αμείβεται αντίστοιχα. Η Τεχνητή Νοημοσύνη αναδιαμορφώνει τον καπιταλισμό με τρόπους που καθιστούν την παραδοσιακή μεσαία τάξη όχι απλώς ευάλωτη, αλλά πιθανώς περιττή στη νέα οικονομική αρχιτεκτονική.
Από τα χρόνια του Αριστοτέλη, η μεσαία τάξη θεωρούνταν ο σταθεροποιητικός παράγοντας της κοινωνίας. Μοχλός της οικονομικής και κοινωνικής εξέλιξης. Της Δημοκρατίας. «No bourgeoisie, no democracy». Η ισχυρή μεσαία τάξη λειτουργούσε ως εγγυητής των δημοκρατικών θεσμών, εξισορροπώντας τις πολιτικές δυνάμεις πλούσιων και φτωχών.
Η συρρίκνωση της, σήμερα, δημιουργεί κενό εξουσίας που καλύπτεται από λαϊκισμό, αυταρχισμό και κοινωνική πόλωση. Όταν οι άνθρωποι χάνουν την οικονομική τους ασφάλεια, στρέφονται σε ακραίες πολιτικές λύσεις.
Μέχρι σήμερα, γνωρίζαμε ότι η βιομηχανική επανάσταση και η επιστημονική πρόοδος στηρίχθηκαν στην ανάδυση μιας μορφωμένης, οικονομικά ανεξάρτητης μεσαίας τάξης. Οι εφευρέτες, οι επιχειρηματίες, οι επιστήμονες προέρχονταν από αυτό το κοινωνικό στρώμα που είχε τόσο το κίνητρο όσο και τους πόρους για καινοτομία.
Σήμερα, η Τεχνητή Νοημοσύνη, προϊόν της επιστημονικής προόδου, υπονομεύει την ίδια την κοινωνική βάση που την γέννησε. Δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο η μεσαία τάξη συρρικνώνεται, τόσο λιγότεροι άνθρωποι έχουν τους πόρους να επενδύσουν σε εκπαίδευση, καινοτομία και επιχειρηματικότητα.
Το φαινόμενο οδηγεί στην αυτοκαταστροφή.
Αν η Τεχνητή Νοημοσύνη αντικαταστήσει τους καταναλωτές της μεσαίας τάξης, ποιος θα αγοράζει τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που δημιουργούνται με καταιγιστικούς ρυθμούς;
Ο περιβόητος Nouriel Roubini στο βιβλίο του «Megathreats» (2022) προειδοποιεί και περιγράφει το «Δυστοπικό Σενάριο» όπου η υπερσυγκέντρωση πλούτου οδηγεί σε χρόνια ανεπάρκεια ζήτησης. Χωρίς αγοραστική δύναμη στα χέρια της μεσαίας τάξης, ο ίδιος ο καπιταλισμός αντιμετωπίζει κρίση νομιμοποίησης.
Μια πολύ πρόσφατη έρευνα του Budget Lab στο Yale (Αύγουστος 2025) χρησιμοποιώντας δεδομένα χρήσης AI απέδειξε ότι η επαγγελματική σύνθεση στην αγορά εργασίας αλλάζει από την ημέρα που πρωτοεμφανίστηκε το ChatGPT, τον Νοέμβριο 2022. Ειδικά οι νεοεισερχόμενοι στην αγορά εργασίας, με πανεπιστημιακό πτυχίο, αντιμετωπίζουν αυξημένες δυσκολίες.
Αυτό που ζούμε είναι η αποσύνδεση μεταξύ παραγωγικότητας και απασχόλησης, μια διαδικασία που ξεκίνησε την τελευταία δεκαετία.
Ενώ η παραγωγικότητα συνεχίζει να αυξάνεται εκθετικά, οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι και οι θέσεις εργασίας της μεσαίας τάξης μειώνονται.
Η μελέτη του Stanford Digital Economy Lab, 2025, με τίτλο «Καναρίνια στο Ορυχείο», χρησιμοποιώντας δεδομένα χρήσης του Claude, καταγράφει πως η ανεργία μεταξύ των 20-30 ετών σε επαγγέλματα εκτεθειμένα στην Τεχνητή Νοημοσύνη αυξήθηκε σχεδόν 3 ποσοστιαίες μονάδες από τις αρχές του 2025.
Η Goldman Sachs (Αύγουστος 2025) επιβεβαιώνει πως ο τεχνολογικός τομέας έχει σταματήσει να προσλαμβάνει, με την απασχόληση να έχει πέσει κάτω από την προ-πανδημίας τάση.
Μια μελέτη της Federal Reserve από το St. Louis (Αύγουστος 2025) βρήκε ισχυρή συσχέτιση μεταξύ της έκθεσης επαγγελμάτων στην Τεχνητή Νοημοσύνη και της αύξησης της ανεργίας 2022-2025. Σε επαγγέλματα που σχετίζονται με υπολογιστές και μαθηματικά, βίωσαν απότομη αύξηση ανεργίας.
Έρευνα που δημοσίευσε το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (Rockall, Tavares & Pizzinelli, Απρίλιος 2025) με τίτλο «AI Adoption and Inequality» αποκαλύπτει ένα παράδοξο: ενώ η Τεχνητή Νοημοσύνη θα μπορούσε να μειώσει την μισθολογική ανισότητα απειλώντας θέσεις υψηλών εισοδημάτων, η οικονομική πραγματικότητα δείχνει ότι η ανισότητα πλούτου επιδεινώνεται δραματικά. Οι εργαζόμενοι υψηλών εισοδημάτων είναι καλύτερα τοποθετημένοι να επωφεληθούν από τις αποδόσεις κεφαλαίου. Κερδίζουν όσοι μπορούν να παράγουν εργασία συμπληρωματική του ΑΙ και όχι αντικαταστάσιμη.
Το συμπέρασμα όλων των ανωτέρω είναι απλό: Οι μισθοί αυξάνονται, αλλά πολύ λιγότερο από τις αποδόσεις κεφαλαίου. Μια νέα ταξική διάκριση δημιουργείται.
Το έχει ποσοτικοποιήσει ο Thomas Piketty ο οποίος δημιούργησε κι έναν μαθηματικό τύπο.
Όταν η απόδοση του κεφαλαίου (r) υπερβαίνει το ρυθμό οικονομικής μεγέθυνσης (g), ο πλούτος συγκεντρώνεται αναπόφευκτα σε λίγους.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη απλώς επιταχύνει αυτή τη διαδικασία: οι κάτοχοι των αλγορίθμων και των δεδομένων, συσσωρεύουν τεράστιο πλούτο, ενώ οι εργαζόμενοι της μεσαίας τάξης βλέπουν την αξία της εργασίας τους να συρρικνώνεται.
Στα Χρηματιστήρια, αυτό έχει γίνει ολοφάνερο. Λίγες τεχνολογικά εξελιγμένες εταιρείες κυριαρχούν σε ολόκληρους κλάδους, χρησιμοποιώντας ελάχιστο προσωπικό σε σχέση με την παραγόμενη αξία. Εταιρείες όπως η Apple, η Microsoft και η Google παράγουν τρισεκατομμύρια σε κέρδη με πολύ μικρότερο αριθμό εργαζομένων σε σχέση με τους βιομηχανικούς κολοσσούς του 20ού αιώνα
Το πρόβλημα έχει περάσει και στην πολιτική. Οι κυβερνήσεις που έχουν τη δυνατότητα να συγκεντρώνουν τεράστια μεγέθη δεδομένων από εκατομμύρια πολίτες, να παίρνουν γρήγορες αποφάσεις χωρίς διαβούλευση, αντιπολίτευση και δικαστικό έλεγχο, μπορούν να σχεδιάζουν και να εφαρμόζουν πολιτικές με μεγάλη αποτελεσματικότητα.
Με την μεσαία τάξη στην απομόνωση, στον αγώνα της επιβίωσης και της προσαρμογής, οι κυβερνήσεις αυτές μπορούν να κυβερνούν με την βοήθεια των επιλεγμένων ελίτ χωρίς τον πονοκέφαλο των δημοκρατικών διαδικασιών.
Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του Κινεζικού Social Credit System. Συγκεντρώνει δεδομένα από 1,4 δισεκατομμύρια πολίτες και εταιρείες. Από τις αγορές τους, τις μετακινήσεις τους, τη δραστηριότητα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, από τις κάμερες αναγνώρισης προσώπου.
Έτσι -θεωρητικά- η κυβέρνηση μπορεί να παίρνει αξιόπιστες και γρήγορες αποφάσεις. Χωρίς να δίνει λογαριασμό σε κανένα.
Δεν είναι όλα μαύρα και καταθλιπτικά.
Υπάρχουν και θετικά μηνύματα. Αισιόδοξα παραδείγματα.
Κλασσικό παράδειγμα το μικρό κράτος της Εσθονίας. Ένα πραγματικά ψηφιακό κράτος. Με το 99% των υπηρεσιών να διεκπεραιώνονται on line. Με Real-time data sharing μεταξύ των υπηρεσιών. Με συναλλαγές που ολοκληρώνονται σε περιβάλλον blockchain. Με απόλυτη διαφάνεια αφού οι πολίτες βλέπουν ποιος έχει πρόσβαση στα δεδομένα τους.
Με συναίνεση, όχι αναγκαστική συμμετοχή. Με ανεξάρτητο (γρήγορο και αποτελεσματικό) Δικαστικό Σύστημα που προστατεύει από την κατάχρηση. Με ευρωπαϊκούς κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων. Με το 88% των πολιτών της να εμπιστεύονται το σύστημα.
Υπάρχει και το παράδειγμα της Σιγκαπούρης. Με ανεξάρτητο Δικαστικό σύστημα. Με πραγματική Αντιπολίτευση και δημοκρατικές εκλογές. Κυρίως : Με Κράτος Δικαίου.
Οι εξελίξεις είναι ραγδαίες, οι επιλογές δικές μας. Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την προετοιμασία μας.
©ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ
The post Ο Καπιταλισμός δεν χρειάζεται πια τη μεσαία τάξη. Ούτε την Δημοκρατία appeared first on ΧΡΗΜΑ & ΤΟΥΡΙΣΜΟΣ money-tourism.gr.
Διαβάστε περισσότερα