Στο «Μπεν και Ίμο» του Μαρκ Ρέιβενχιλ που ανεβαίνει στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής σε σκηνοθεσία Γιώργου Σκεύα, ο χώρος δεν είναι απλώς ένα σκηνικό περιβάλλον, αλλά ένας ζωντανός φορέας μνήμης, μουσικής και δημιουργίας. Ο Γιάννης Κατρανίτσας σχεδίασε μια σκηνική αναπαράσταση που αντλεί άμεσα από την ιστορία του Μπέντζαμιν Μπρίττεν και της Ίμοτζεν Χολστ. Μας μεταφέρει την περίοδο που ο κορυφαίος Βρετανός συνθέτης που υποδύεται ο Άρης Μπαλής βρίσκεται υπό την ασφυκτική πίεση της σύνθεσης της όπερας Γκλοριάνα, κατόπιν ανάθεσης για την στέψη της Βασίλισσας Ελισάβετ Β’. Πλάι του η Ίμοτζεν Χολστ που υποδύεται η Αγγελική Παπαθεμελή, κόρη του συνθέτη Γκούσταβ Χολστ ως πολύτιμη συνεργάτις και καταλύτης. Ο Μάρκ Ρέιβενχιλ συγγραφέας του Shoping and Fucking γράφει ένα έργο που δεν είναι βιογραφία αλλά μια διεισδυτική ματιά στις έννοιες της έμπνευσης, της εξάρτησης, της συνεργασίας και του πυρετού της δημιουργίας.
Η συζήτηση που ακολουθεί με τον Γιάννη Κατρανίτσα αποκαλύπτει πώς ένα σκηνικό μπορεί να «ακούει» τη μουσική και να αφηγείται μια ιστορία χωρίς να μιλά.
Όταν διάβασες το έργο, τι σου προκάλεσε η πρώτη ανάγνωση;
Το πρώτο πράγμα που έκανα ήταν να αρχίσω να ξανακούω, μετά από αρκετά χρόνια τα Τέσσερα Θαλασσινά Ιντερλούδια (Four Sea Interludes) της όπερας του Μπέντζαμιν Μπρίττεν “Peter Grimes”. Είναι κομμάτια που αγαπώ πολύ και για μήνες ήταν συνεχώς στ’ αυτιά μου. Παράλληλα άρχισα να αναμοχλεύω την ιστορία του Μπέντζαμιν Μπρίττεν. Το σπίτι του στην πόλη Aldeburgh στην ανατολική Αγγλία και όλα αυτά διαβάζοντας και το έργο, ήρθαν και έδεσαν.
Γιάννης Κατρανίτσας | Μπεν και Ίμο | Φωτο Γιάννης Αντώνογλου
Γνώριζες κι εσύ εγκυκλοπαιδικά την ιστορία του Μπέντζαμιν Μπρίττεν και της Ίμοτζεν Χολστ;
Ναι εγκυκλοπαιδικά, αλλά τώρα βούτηξα και στη σχέση τους και κυρίως στο σπίτι τους. Το οποίο αυτό αναπαριστούμε εδώ, στη σκηνή της Εναλλακτικής Σκηνής της ΕΛΣ. Είναι μια ρέπλικα του Crag House στο οποίο έζησαν από το 1947 μέχρι το 1957. Επιλογή του Μπέντζαμιν Μπρίττεν και του Πήτερ Πίαρς και το οποίο έβλεπε στη θάλασσα. Ήταν το στοιχείο του Μπέντζαμιν Μπρίττεν η θάλασσα και τώρα η συσχέτιση με τα ιντερλούδια που σου είπα στην αρχή. Για μένα, όταν ακούω αυτά τα ιντερλούδια πραγματικά είναι σαν να κλείνω τα μάτια και να βλέπω μια θάλασσα της ανατολικής Αγγλίας.
Υποθέτω δεν μπορούσες να γλυτώσεις την αναπαράσταση της εποχής σε σκηνικά και κοστούμια, παγιδεύτηκες στην ιστορική ακρίβεια.
Παγιδεύτηκα συνειδητά. Από την αρχή, με τον σκηνοθέτη Γιώργο Σκεύα, ήταν η πρώτη ιδέα και μετά δεν υπήρξε κάποια άλλη. Πάμε να δούμε το σπίτι που ζούσε, το Crag House που ονομάστηκε ας το πούμε έτσι κάπως σαν παρατσούκλι. Crag House στα αγγλικά σημαίνει κάτι σαν αποθήκη και βρίσκεται σε μια γειτονιά παραλιακή. Οπότε είπαμε να αναπαραστήσουμε το εσωτερικό του σπιτιού έχοντας και το υλικό από τις φωτογραφίες. Με το φωτογραφικό υλικό άρχισα να κάνω εγώ το σχέδιο και δημιούργησα μια ρέπλικα κανονική. Είναι ένα πολύ ωραίο εσωτερικό σπιτιού…
…φωτεινό…
Φωτεινό, βλέπει στη θάλασσα… το βασικό. Όλη του η ανατολική πλευρά έχει μέτωπο στη θάλασσα και έχει αυτό το υπέροχο έρκερ, αυτές τις εσοχές, δηλαδή που δημιουργούνται στα σπίτια με τζάμια, έχουμε και εδώ στην Ελλάδα πολλά τέτοια κτίρια. Στις φωτογραφίες εμφανίζεται εκεί ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν και κάθεται στο περβάζι του παραθύρου.
FFACPA BENJAMIN BRITTEN /n(1913-1976). English composer. E.M. Forster, Benjamin Britten, and Eric Crozier at work on the libretto of ‘Billy Budd,’ an adaptation of Herman Melville’s novella. Photograph, 1950.
Δεν έκανες καμία δική σου παρέμβαση.
Όχι δεν ήθελα και μάλιστα το σημαντικό ήταν να αναπαράξουμε με το καταπληκτικό κατασκευαστικό συνεργείο της Εθνικής Λυρικής Σκηνής αυτά τα παράθυρα που έχουν ένα ρυθμό, έχουν ένα χαρακτήρα. Βέβαια δεν το ξέρει ο θεατής, αλλά υποσυνείδητα κάπως όλα αυτά κυκλοφορούν στο μυαλό του θεατή πιστεύω, δηλαδή δημιουργεί μια αίσθηση.
Ό,τι υπήρχε λοιπόν σ’ αυτό το σπίτι θα το δούμε στο σκηνικό σου.
Ναι όσο μπόρεσα και το τζάκι είναι αυτό ακριβώς. Μερικά τα υπέθεσα γιατί δεν υπάρχει φωτογραφικό υλικό, ας πούμε όπως η εξώπορτα. Υπέθεσα ήταν μια εγγλέζικη κλασική εξώπορτα κι έτσι έκανα μια πλήρη αναπαράσταση.
Καλείσαι κιόλας σε αυτό το σκηνικό να χωρέσουν πέρα από τους δύο ηθοποιούς και μια χορωδία.
Ναι υπάρχει μια χορωδία για μια σκηνή, στην πρώτη σκηνή της δεύτερης πράξης. Το έργο διατρέχει τους μήνες από τον Σεπτέμβριο του 1952 μέχρι και τον Ιούνιο του 1953, οπότε καταλαβαίνεις ότι σε κάθε σκηνή πάμε σε άλλο μήνα ή κάπως έτσι, γιατί μερικοί μήνες αφορούν και δύο τρεις σκηνές. Τον Δεκέμβριο, αυτό ήταν μια πολύ ωραία επιλογή του Γιώργου Σκεύα, η οποία δεν υπάρχει κανονικά στο έργο, εμφανίζει παιδάκια-Αγγλάκια που έρχονται και λένε τα κάλαντα στον Μπέντζαμιν Μπρίττεν και την Ίμοτζεν Χολστ. Νομίζω θα είναι από τις καλύτερες σκηνές της παραγωγής μας.
Σκηνικό | Μπεν και Ίμο | Φωτο: Γιάννης Αντώνογλου
Σκηνικό | Μπεν και Ίμο | Φωτο: Γιάννης Αντώνογλου
Συνειδητοποιώ εδώ εκμεταλλεύεσαι και τις γνώσεις σου από το interior design.
Ναι, εννοείται.
Όπως και ην αγάπη σου για τη μουσική και την εμπειρία σου στον χώρο της μουσικής.
Φυσικά, θέλει κάποια γνώση, δεν γίνεται αλλιώς. Να αναγνωρίζεις τις φόρμες, τα στυλ. Την αγάπη μου για τη μουσική, η οποία είναι κυρίαρχη για μένα που ασχολούμαι τώρα με παραγωγές όπερας, κλείνω 20 χρόνια τώρα. Όπου το κυρίαρχο για μένα μπορώ να πω είναι η μουσική, αυτή είναι και μένα η αφετηρία μου. Σε πολλά εισαγωγικά λειτουργώ λίγο με το μυαλό ενός μουσικού. Θέλω να μάθω για το μουσικό έργο, θέλω να μάθω για τον μουσουργό, θέλω να μάθω την ιστορία όλη γύρω από τη μουσική, πέρα από το ιστορικό πλαίσιο, πέρα από τα γενικά της μουσικής για τα συγκεκριμένα έργα. Αφουγκράζομαι και νιώθω τους μουσικούς που παίζουν στις όπερες που δουλεύω, τώρα εδώ δεν έχουμε ορχήστρα ζωντανή, αλλά έχουμε επίσης μία μουσικό που γράφει τη μουσική την Σήμη Τσιλαλή. Ναι, πρωταρχικά δουλεύω με τη μουσική, μπορώ να πω αυτό για μένα είναι σε προτεραιότητα, το μουσικό κομμάτι της παραγωγής. Όσο κι αν ακούγεται παράξενο για έναν σκηνογράφο, έχω κι ένα μουσικό παρελθόν, ήμουν κι εγώ χορωδός αρκετά χρόνια.
Υπάρχει διαφορά πιστεύεις για ένα σκηνογράφο να φτιάξει σκηνικό για όπερα ή για θεατρικό έργο;
Όχι καμία διαφορά, όλα είναι θέατρο, είτε μουσικό θέατρο ή κανονικό θέατρο ή γιαπωνέζικο θέατρο ή αρχαίο δράμα. Δεν έχει διαφορά σε αυτό. Εντάξει, υπάρχουν απλά κάποιοι παράγοντες στην όπερα που επηρεάζουν πρακτικά, δηλαδή δεν έχεις ίσως να το πούμε έτσι, την αμιγώς θεατρική σκηνοθεσία. Είναι τραγουδιστές, οι οποίοι πρέπει να «ποσταριστούν» κάπου στη σκηνή. Το μόνο που θα μπορούσα να πω είναι ότι επειδή πολλές όπερες ασχολούνται με καθαρά μυθολογικά θέματα, ίσως σου δίνεται η δυνατότητα να παρουσιάσεις πιο συχνά έναν κόσμο πιο φανταστικό από ό,τι σε κάποιο άλλο είδος θεάτρου.
Μπεν και Ίμο | Φωτο: Ανδρέας Σιμόπουλος
Το «Μπεν και Ίμο» ως έργο το απασχολεί η έμπνευση, η συνεργασία και η εξάρτηση. Έχει αυτά τα στοιχεία..
Τα δίνει πάρα πολύ ωραία αυτά ο Μαρκ Ρέιβενχιλ. Η έμπνευση, ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν που έχει γίνει η νούμερο ένα μουσική περσόνα μέσω του BBC εκείνη την εποχή που γράφει την Γκλοριάνα. Είναι ανάθεση της αυλής του βρετανικού θρόνου. Είναι στο απόγειο της καριέρας του και παρόλα αυτά τον πιάνει ο πυρετός της δημιουργίας. Έχει την αίσθηση ότι αποτυχαίνει. Βέβαια η Γκλοριάνα μπορεί να συνδέθηκε με την στέψη αλλά δεν είναι η πιο πετυχημένη του όπερα ομολογουμένως.
Εσένα ποια σου αρέσει;
Εμένα μου αρέσει πιο πολύ ο Πίτερ Γκράιμς και ο Μπίλυ Μπαντ, που τον θυμάμαι από μικρός. Το Μπίλυ Μπαντ, είχε παίξει νομίζω σε ελληνικό κανάλι. Έτσι θυμάμαι.
Παίζει η ΕΡΤ να το είχε βάλει.
Ναι. Πολύ κλασική εγγλέζικη εικόνα στο μυαλό μου, για μένα αυτό είναι η Αγγλία. Μπίλυ Μπαντ. Αλλά η αγαπημένη μου είναι η όπερα Πίτερ Γκράιμς.
Τον ενέπνευσε τόσο πολύ η Ίμοτζεν Χολστ πιστεύεις;
Δεν νομίζω να τον ενέπνευσε αποκλειστικά η Χολστ, παρόλα αυτά βρήκε τον άνθρωπό του.
Αυτό όμως δεν οδηγεί και σε μια σχέση εξάρτησης;
Ναι, υπάρχει και αυτό το στοιχείο, φαίνεται και από το έργο του Μαρκ Ρέιβενχιλ, ο οποίος ανέλυσε πολύ καλά τη σχέση τους. Υπάρχει αυτό το στοιχείο της εξάρτησης. Υπάρχει μία πολύ ωραία στιχομυθία μεταξύ τους που αντιλαμβάνεσαι πιο πολύ κάποια πράγματα. Της λέει: «Μην με πλησιάζεις, γιατί όσοι με πλησιάζουν τους καταστρέφω» γιατί ήταν πολύ δυνατή προσωπικότητα, ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν και είναι γνώριμο των μεγάλων προσωπικοτήτων στις σχέσεις τους με τους άλλους, τους αποστεώνουν, ας πούμε. Η Χολστ όμως ήταν μια επίσης δυναμική προσωπικότητα, οπότε ταίριαξαν εκ του αποτελέσματος, γιατί συνέχισαν τη συνεργασία τους και δημιούργησαν. Βοήθησε τα μάλα η Χολστ, ώστε να δημιουργηθεί και το Φεστιβάλ του Aldeburgh. Δηλαδή, πήγε για να τον βοηθήσει για την όπερα Γκλοριάνα και έμεινε όλα τα υπόλοιπα της χρόνια εκεί.
Σχέση έμπνευσης είχαν δυνατή τελικά οι δυο τους. Εσένα τι σε εμπνέει σε αυτό το έργο;
Εμένα με εμπνέει πιο πολύ αυτή η προσωπικότητα του Μπέντζαμιν, του οποίου δόθηκε γη και ύδωρ στο Λονδίνο, να αναλάβει δηλαδή τους υψηλότερους φόρους σαν επικεφαλής και δεν το έκανε. Διάλεξε αυτή την κωμόπολη της ανατολικής Αγγλίας στην αγαπημένη του θάλασσα. Κράτησε δηλαδή τη στάση ζωής του μέχρι το τέλος και κατάφερε επίσης να μεγαλουργήσει εκεί πέρα. Γιατί και το φεστιβάλ που δημιουργήθηκε, ήταν από τις μεγαλύτερες προσπάθειες εκείνων των ετών της μεταπολεμικής Αγγλίας να δημιουργηθεί ένα μεγάλο φεστιβάλ εκτός κέντρου, εκτός Λονδίνου δηλαδή και μεγάλων κέντρων. Αυτό με ιντριγκάρει πάρα πολύ.
Μπεν και Ίμο | Γ. Κατρανίτσας Σχέδιο
Μπεν και Ίμο | Γ. Κατρανίτσας Σχέδιο
Παρατηρώ και ομοιότητες στις επιλογές, και εσύ στη Θεσσαλονίκη έχεις επιλέξει να ζεις.
Όντως ισχύει αυτό.
Και με ΔΗΠΕΘΕ κάνεις συνεργασίες, δεν επιλέγεις μόνο το κέντρο.
Με έχει πιάσει μια τάση τελευταία, αγαπάω πολύ να δουλεύω εκτός κέντρου, τώρα θα πάω στη Φλώρινα να κάνω μια ταινία μικρού μήκους και περιμένω πώς και πώς.
Οπότε αυτό που σε εμπνέει το βιώνεις κι εσύ.
Ε, είναι πολύ λογικό για μένα, για έναν καλλιτέχνη, ο οποίος ίσως δεν μπορεί να κάνει αλλιώς, γιατί μερικοί μπορούν να αντεπεξέλθουν, δηλαδή να μένει σε ένα περιβάλλον το οποίο να τον βοηθήσει στο να μην αλλοιώνεται η σκέψη του, να μην αναλώνεται ο ίδιος. Γιατί οπωσδήποτε όταν κάποιος ζει σε μια μεγάλη πόλη κι έχει πολλές ευθύνες κ.τ.λ, δεν μπορεί να αφιερωθεί τόσο πολύ σε ένα έργο. Θέλει αφοσίωση το έργο του καλλιτέχνη, θέλει μοναξιά ίσως, θέλει όλα αυτά.
Εσύ στην όλη σου πορεία έχεις συναντήσει κάποιο άτομο που του χρωστάς πολλά;
Ναι, έχω έναν αδερφικό φίλο, ο οποίος συγχωρέθηκε πριν από μερικούς μήνες πιο μεγάλος σε ηλικία από μένα. Να το πούμε σαν μέντορας μου, ο ζωγράφος Λάμπρος Βασιλειάδης, που με επηρέασε και όχι μόνο ως ζωγράφος, αλλά και ως προσωπικότητα.
Στην τριπλέτα αυτή, όπως είναι και στην παράσταση που είπαμε, έμπνευση, δημιουργία θα κλείσω με την εξάρτηση. Γιατί και ο συγγραφέας αυτού του έργου ο Μαρκ Ρέιβενχιλ γενικά έχει ασχοληθεί με τις εξαρτήσεις όλων των ειδών από το Shopping and Fucking μέχρι και τις σχέσεις τις ψυχολογικές, γιατί αυτό είναι πιο ψυχολογικό έργο.
Ναι, έτσι είναι.
Σκηνικό Μπεν και Ίμο | Γιάννης Κατρανίτσας
Σκηνικό | Μπεν και Ίμο |Φωτο: Γιάννης Αντώνογλου
Εσύ ως σκηνογράφος έχεις «εξάρτηση» από τα υλικά; Ποιο υλικό δεν θες ποτέ να λείπει από τη σκηνογραφία σου; Ποια υλικά; Ποια στοιχεία; Είσαι εξαρτημένος;
Δύσκολο τώρα αυτό.
Είναι μια δύσκολη για το τέλος.
Κοίταξε, υπάρχει η κυριαρχία του χρώματος. Αν το δούμε σαν εικόνα δύο διαστάσεων ή κάπως έτσι τέλος πάντων, υπάρχει κυριαρχία του χρώματος. Αν μπούμε σε αυτό το παιχνίδι που με έβαλες, ποιο υλικό θα έπαιρνες μαζί σου…
Άρα το χρώμα είναι και υλικό.
Φυσικά είναι υλικό.
Δεν είναι μόνο το ξύλο, το γυαλί.
Ναι φυσικά Μιλάμε για το φυσικό χρώμα, μιλάμε για ύλη πέρα από τον ψηφιακό κόσμο. Αλλά ναι, αν έχεις έναν κουβά, δύο κουβάδες χρώματα ναι, μπορείς να δημιουργήσεις μια εικόνα …κάτι.
Σκηνικό | Μπεν και Ίμο |Φωτο: Γιάννης Αντώνογλου
Εγώ ως θεατής πέρα από το φως που θα δω, τι πιστεύεις ότι θα πάρω φεύγοντας; Ο καθένας μας πάντα παίρνει αυτά που θέλει, αλλά εσείς κατά ποιο δρόμο το κατευθύνετε ως ομάδα;
Αυτό είπα εχθές, αν θυμάμαι καλά ή προχθές στον Γιώργο τον Σκεύα. Παρ’ όλη την προσπάθειά μας εδώ πέρα και τις αγωνίες μας και τα αρνητικά συναισθήματα, όταν μερικές φορές δεν μας πετυχαίνει κάτι… Θα πάρεις την αίσθηση όλου αυτού του πράγματος που λέγεται Μπέντζαμιν Μπρίττεν- Ίμοτζεν Χολστ στο σπίτι, στο δουλεύουμε για να δημιουργήσουμε μια όπερα. Δηλαδή παίρνεις όλη την αίσθηση, νομίζω ότι το καταφέρνει αυτό ο σκηνοθέτης, ο Γιώργος Σκεύας, με τη βοήθεια βέβαια όλων μας. Αυτό είναι για μένα πολύ σημαντικό, δηλαδή να πάρει κι ο θεατής αυτή την αίσθηση. Δηλαδή δεν είναι ο Μπέντζαμιν Μπρίττεν στα Τρίκαλα. Είναι στο Aldeburgh. Βέβαια, η μετάφραση αλά ελληνικά πάντα έχει μια δυσκολία. Ακόμα και στα φιλολογικά, όταν μεταφράζεις ένα κείμενο αγγλικό έχεις κάποιες απώλειες. Αλλά γενικά νομίζω αν έρθει κάποιος Εγγλέζος που ξέρει νομίζω θα νιώσει καλά.
Οπότε μας μεταφέρεις και στον χώρο και στον χρόνο και οι ηθοποιοί θα μας μεταφέρουν και στη δημιουργία.
Ναι, ελπίζω να νιώσει καλά.
Info παράστασης:
Μπεν και Ίμο | Εναλλακτική Σκηνή Εθνικής Λυρικής Σκηνής – ΚΠΙΣΝ
ΔΕΗ Μεγάλος Χορηγός Εθνικής Λυρικής Σκηνής
The post Ο σκηνογράφος Γιάννης Κατρανίτσας μας ξεναγεί μέσα στο σπίτι του «Μπεν και Ίμο» του Μαρκ Ρέιβενχιλ στην Εναλλακτική Σκηνή της Εθνικής Λυρικής Σκηνής appeared first on ελculture – Θέατρο, Μουσική, Τέχνη & Πολιτισμός.
Διαβάστε περισσότερα