Η συζήτηση για τον φόρο στον καθαρό πλούτο των υπερπλουσίων βρίσκεται πλέον στο παγκόσμιο προσκήνιο, επειδή η τρομερή συγκέντρωση πλούτου στα χέρια λίγων επιστρέφει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Για παράδειγμα, στις ΗΠΑ η συγκέντρωση του πλούτου ξεπερνά τα επίπεδα στα οποία βρισκόταν στα τέλη του 19ου αιώνα, στην περίφημη Gilded Age, των ληστών-βαρόνων, των παντοδύναμων βιομηχάνων και τραπεζιτών εκείνης της εποχής, οι οποίοι συντέλεσαν στην εκβιομηχάνιση της χώρας, εκμεταλλευόμενοι όμως την εργατική τάξη και τους μετανάστες και διαφθείροντας τους πολιτικούς.
Η «Επίχρυση Εποχή», όρος που αποδίδεται στον Μαρκ Τουέιν και στο σατιρικό πολιτικό μυθιστόρημά του «The Gilded Age: a Tale of Today», χαρακτηριζόταν από ένα χρυσό περίβλημα υπέρμετρης επίδειξης πλούτου από τους λίγους και ισχυρούς της εποχής και από βαθιά ανισότητα και φτώχεια στο εσωτερικό της αμερικανικής κοινωνίας.
Είναι δυνατόν οι πολύ πλούσιοι στις ΗΠΑ σήμερα να κατέχουν συγκριτικά περισσότερα από τους μεγιστάνες των αρχών του 20ού αιώνα; Και όμως, ο πλούτος του πλουσιότερου 0,00001% αντιστοιχούσε στο 4% του ΑΕΠ των ΗΠΑ της εποχής εκείνης. Το αντίστοιχο ποσοστό σήμερα είναι 12%! Επιπλέον, τα στοιχεία δείχνουν ότι όλος αυτός ο πλούτος δεν έχει φορολογηθεί ιδιαίτερα σε κανένα στάδιο της συσσώρευσής του.
Επομένως, είναι εύλογο να τίθεται το ερώτημα πώς θα γίνει πιο δίκαιο το φορολογικό σύστημα, ιδιαίτερα αν σκεφτούμε ότι ο άνεργος ή ο πιο φτωχός εργαζόμενος πληρώνει φόρο ακόμα και στο ταμείο του φούρνου όταν αγοράζει μια φραντζόλα ψωμί. Οι δυσκολίες εφαρμογής ενός φόρου στον πλούτο των υπερπλουσίων έχουν εντοπιστεί τόσο από τους επικριτές του φόρου όσο και από τους υποστηρικτές του, με τους τελευταίους (όπως οι Γάλλοι οικονομολόγοι Thomas Piketty και Gabriel Zucman) να επισημαίνουν ότι υπάρχουν τρόποι αντιμετώπισης αυτών των δυσκολιών.
Το πιο μεγάλο πρόβλημα είναι ότι ο φόρος αυτός, ακόμα και αν μπορούσε να εφαρμοστεί, δεν αρκεί. Για να φέρουμε ένα παρόμοιο παράδειγμα, στη σκιά της ασιατικής χρηματοπιστωτικής κρίσης του 1997, ο διαπρεπής οικονομολόγος λόρδος John Eatwell, φανατικός υποστηρικτής του φόρου Tobin στις χρηματιστηριακές συναλλαγές, εξηγούσε στους φοιτητές του στο Cambridge ότι ο φόρος από μόνος του δεν θα ήταν ποτέ αρκετός για να περιορίσει τις κερδοσκοπικές συναλλαγές, αφού όταν κάποιος κερδίζει με το πάτημα ενός πλήκτρου εκατομμύρια δολάρια, ένας φόρος λίγων ποσοστιαίων μονάδων δεν πρόκειται να τον αποθαρρύνει.
Η ρίζα του προβλήματος, επομένως, ανάγεται στον τρόπο με τον οποίο το οικονομικό σύστημα επιτρέπει την αναπαραγωγή τόσο άνισης κατανομής πλούτου, και άρα εξουσίας, και οι φόροι στον πλούτο θα κάνουν κάτι, αλλά όχι πολλά. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Zucman πρόσφατα υποστήριξε πως η μάχη ανάμεσα στη δημοκρατία και την ολιγαρχία θα είναι η καθοριστική μάχη του 21ου αιώνα.
Τα παραπάνω συνοψίζουν την παγκόσμια συζήτηση. Αναφορικά με την Ελλάδα, μπορεί να μην υπάρχουν οι tech barons της Σίλικον Βάλεϊ ή οι luxury barons του Παρισιού. Για την ακρίβεια, η απουσία στοιχείων είναι σχεδόν πλήρης, ειδικά όσον αφορά το άνω άκρο της κατανομής πλούτου. Το θέμα της ανισότητας όμως δεν μας αφορά; Ούτε πόσο πλούσιοι είναι οι πολύ πλούσιοι; Ούτε το ζήτημα της φορολογικής δικαιοσύνης; Δεν θέλουμε καν να βάλουμε τη συζήτηση για τη φορολόγηση των υπερπλουσίων στο τραπέζι, ούτε να δούμε τι δεδομένα αυτό απαιτεί; Η επίκληση των προβλημάτων εφαρμογής ενός τέτοιου φόρου εξυπηρετεί την επ’ άπειρον αναβολή του στο όνομα του ρεαλισμού. Ρεαλιστές, όμως, με άγνοια της πραγματικότητας δεν υπάρχουν.
*Καθηγήτρια του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών, ΕΚΠΑ, DPhil Cambridge
Διαβάστε περισσότερα
Efsyn.gr